ĐÁNH GIÁ NHANH | SCOTUS VÔ HIỆU HÓA CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI ỨNG – THƯƠNG MẠI TOÀN CẦU BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN BẤT ĐỊNH MỚI
Ngày 20/02/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (SCOTUS) chính thức tuyên bố vô hiệu hóa việc áp dụng thuế quan khẩn cấp theo Đạo luật IEEPA của chính quyền Donald Trump.
Phán quyết này ngay lập tức kích hoạt Mục 122 thuộc Đạo luật Thương mại năm 1974, theo đó kể từ 0h01 ngày 24/02/2026 (giờ Washington D.C), Mỹ sẽ áp dụng mức thuế nhập khẩu tạm thời 15% (tăng từ 10%) đối với hàng hóa nhập khẩu.
Đây không chỉ là một quyết định pháp lý đơn thuần – mà là bước ngoặt có thể tái định hình trật tự thương mại toàn cầu trong ngắn hạn.
1. Tổng quan bối cảnh: Từ “Ngày Giải phóng” đến cú sốc pháp lý mới
Sau sự kiện ngày 02/04/2025 – khi Tổng thống Donald Trump công bố mức thuế đối ứng lên tới 46% với Việt Nam – chúng ta đã chứng kiến một quá trình đàm phán căng thẳng nhưng hiệu quả.
Kết quả đạt được:
- Thuế đối ứng giảm về 20%, tương đương Malaysia, Thái Lan, Indonesia.
- Việt Nam vẫn duy trì mức thuế hiệu dụng cạnh tranh hơn so với nhiều đối thủ.
- Dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh.
- Thặng dư thương mại với Mỹ mở rộng.
Khung IEEPA trước đây, dù gây tranh cãi, nhưng ít nhất tạo ra một lộ trình tương đối rõ ràng cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, phán quyết của SCOTUS khiến toàn bộ cấu trúc pháp lý này bị đảo ngược. Việt Nam và các đối tác thương mại có nguy cơ phải “đàm phán lại từ đầu”.
2. Những điểm quan trọng của Mục 122
Thời hạn giới hạn 150 ngày
Biện pháp chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày (dự kiến đến cuối tháng 7/2026). Sau đó, muốn gia hạn bắt buộc phải được Quốc hội Mỹ phê chuẩn – một biến số chính trị khó lường.
Tác động diện rộng
Không phân biệt quốc gia hay ngành nghề. Không có exemptions cụ thể ở thời điểm ban đầu. Điều này gần như chắc chắn dẫn tới:
- Làn sóng phản đối
- Kiện tụng diện rộng
- Gia tăng bất ổn pháp lý
Các công cụ thay thế vẫn còn nguyên
Chính quyền Mỹ vẫn có thể sử dụng:
- Mục 232 (an ninh quốc gia)
- Mục 301 (vi phạm thương mại)
Các công cụ này không bị giới hạn trần thuế và có thể kéo dài nhiều năm. Điều đó đồng nghĩa: sự bất định sẽ còn kéo dài, bất kể Mục 122 có hết hiệu lực hay không.
3. Tác động nhanh tới Kinh tế Hoa Kỳ
Tranh chấp hoàn thuế quy mô lớn
Ai sẽ được hoàn thuế? Nhà nhập khẩu? Doanh nghiệp xuất khẩu? Người tiêu dùng?
Vấn đề này sẽ phải giải quyết tại Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (CIT). Với thời hạn khiếu nại 180 ngày kể từ ngày thanh khoản, hệ thống pháp lý Mỹ sẽ phải xử lý khối lượng hồ sơ khổng lồ trong nhiều năm tới.
Áp lực lạm phát quay trở lại
Thuế nhập khẩu tăng tức thì đồng nghĩa:
- Giá hàng nhập khẩu tăng
- CPI chịu áp lực
- FED khó nới lỏng chính sách tiền tệ
Môi trường lãi suất cao có thể kéo dài hơn dự kiến.
Logistics và hiệu ứng “Front Loading”
Doanh nghiệp có thể đẩy mạnh nhập khẩu trước khi mốc 150 ngày kết thúc, khiến:
- Cước vận tải biển tăng
- Tắc nghẽn cảng
- Chuỗi cung ứng biến động
Niềm tin thương mại suy giảm
Các quốc gia đã ký thỏa thuận song phương nay phải chịu mức thuế cao hơn dự kiến. Điều này tạo ra rủi ro chiến lược và làm xói mòn niềm tin dài hạn vào Mỹ với vai trò đối tác thương mại.
4. Tác động tới Việt Nam
4.1 Nhóm ngành truyền thống
Đồ gỗ – Dệt may – Da giày sẽ tiếp tục chịu áp lực:
- Biên lợi nhuận co hẹp
- Đơn hàng dịch chuyển
- Gia tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc
Doanh nghiệp buộc phải:
- Tái cấu trúc chuỗi cung ứng
- Tăng tỷ lệ nội địa hóa
- Đẩy mạnh thị trường FTA
4.2 Nhóm ngành công nghệ cao
Máy tính, điện thoại, linh kiện điện tử có khả năng được xem xét miễn trừ. Tuy nhiên cần chờ hướng dẫn chi tiết để xác định chính xác mặt hàng và tiêu chí áp dụng.
Đây sẽ là biến số quan trọng với các doanh nghiệp FDI lớn tại Việt Nam.
4.3 Tâm lý thị trường chứng khoán
Phiên 23/02/2026 cho thấy tâm lý khá lạc quan khi các nhóm:
đều có diễn biến tích cực.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh:
Dòng tiền thông minh sẽ định giá lại yếu tố “bất định chính sách”. Nhà đầu tư không nên quá lạc quan với câu chuyện xuất khẩu ngắn hạn, bởi rủi ro pháp lý và chính trị vẫn đang ở mức cao.
5. Góc nhìn chiến lược
Phán quyết của SCOTUS không làm giảm xu hướng Mỹ sử dụng thuế quan như công cụ chính sách. Ngược lại, nó khiến bức tranh trở nên:
- Ít chắc chắn hơn
- Khó dự báo hơn
- Mang tính chính trị nhiều hơn
Với Việt Nam, năng lực đàm phán đã được chứng minh trong năm 2025. Tuy nhiên, giai đoạn 150 ngày tới sẽ là khoảng thời gian cực kỳ nhạy cảm.
Đây không phải là câu chuyện “thuế tăng hay giảm”.
Đây là câu chuyện về mức độ ổn định của hệ thống thương mại toàn cầu.
Và trong môi trường đó, quản trị rủi ro sẽ quan trọng hơn kỳ vọng lợi nhuận ngắn hạn.