Xe Điện, Nguồn Cung Nguyên Liệu Và Cuộc Đua Kiểm Soát Chuỗi Cung Ứng
Tác giả: nguyennghia
Khi nói đến xe điện, phần lớn nhà đầu tư thường nhìn vào Tesla, BYD hay những hãng sản xuất ô tô lớn.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào cấu trúc của ngành, chiếc xe chỉ là sản phẩm cuối cùng của một chuỗi giá trị rất dài.
Phía sau một chiếc xe điện là lithium, nickel, graphite, đồng, đất hiếm, hóa chất tinh luyện, vật liệu cathode, anode, cell pin, chip bán dẫn, phần mềm và hệ thống điện. Vì vậy, cuộc cạnh tranh xe điện trong dài hạn không đơn thuần là cuộc cạnh tranh xem ai bán được nhiều xe hơn.
Đó còn là cuộc cạnh tranh xem ai kiểm soát được nguyên liệu và chuỗi cung ứng.
1. Pin là trung tâm của chuỗi giá trị xe điện
Pin là một trong những bộ phận quan trọng và đắt tiền nhất của xe điện. Vì vậy, muốn hiểu ngành xe điện phải bắt đầu từ pin.
Chuỗi cung ứng có thể hình dung như sau:
Mỏ khoáng sản → tinh luyện → vật liệu pin → cell pin → bộ pin → sản xuất xe → hạ tầng sạc → tái chế.
Chỉ cần một mắt xích quan trọng gặp vấn đề, chi phí của toàn bộ chuỗi có thể thay đổi.
Đây cũng là lý do các hãng xe ngày càng muốn kiểm soát sâu hơn nguồn cung thay vì đơn thuần mua pin từ bên ngoài.
2. Lithium quan trọng, nhưng không phải nguyên liệu duy nhất
Lithium thường được nhắc đến nhiều nhất vì nó là thành phần quan trọng của pin lithium-ion.
Tuy nhiên, ngành xe điện còn cần rất nhiều nguyên liệu khác.
Nickel giúp một số loại pin đạt mật độ năng lượng cao. Graphite được sử dụng rất nhiều ở cực âm. Đồng cần cho động cơ, dây dẫn, pin và hệ thống điện. Một số loại pin sử dụng cobalt, trong khi động cơ điện có thể sử dụng các nguyên tố đất hiếm.
Điểm đáng chú ý là trữ lượng khoáng sản và năng lực chế biến khoáng sản là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Một quốc gia có thể sở hữu mỏ lithium hoặc nickel lớn nhưng chưa chắc kiểm soát được phần có giá trị cao nhất của chuỗi cung ứng nếu thiếu công nghệ tinh luyện và sản xuất vật liệu pin.
3. Trung Quốc có lợi thế vì kiểm soát nhiều mắt xích
Sức mạnh của Trung Quốc trong ngành xe điện không chỉ đến từ việc sản xuất nhiều xe.
Lợi thế lớn hơn nằm ở hệ sinh thái.
Trung Quốc đã xây dựng quy mô rất lớn trong tinh luyện nguyên liệu, sản xuất vật liệu pin, cell pin, linh kiện và xe điện. Khi nhiều công đoạn nằm gần nhau, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, rút ngắn thời gian sản xuất và mở rộng quy mô nhanh hơn.
Đây là một bài học quan trọng trong đầu tư:
Không nhất thiết quốc gia sở hữu nhiều tài nguyên nhất sẽ hưởng lợi nhiều nhất.
Quốc gia kiểm soát được quá trình biến tài nguyên thành sản phẩm có giá trị cao mới có khả năng chiếm phần lớn giá trị gia tăng.
4. Công nghệ pin đang làm thay đổi nhu cầu nguyên liệu
Một sai lầm khi phân tích xe điện là giả định cơ cấu nguyên liệu hôm nay sẽ tồn tại mãi.
Pin LFP sử dụng lithium, sắt và phosphate nhưng không cần nickel và cobalt trong cathode. Điều đó làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc nhu cầu nguyên liệu so với các hóa học pin giàu nickel.
Trong tương lai, pin sodium-ion, pin thể rắn và những công nghệ mới khác cũng có khả năng tiếp tục thay đổi cán cân này.
Vì vậy, đầu tư vào một kim loại chỉ vì “xe điện cần nó” là chưa đủ.
Phải đặt câu hỏi:
Xe điện tương lai sẽ sử dụng loại pin nào?
Loại pin đó cần nguyên liệu gì?
Và lượng nguyên liệu cần cho mỗi kWh pin đang tăng hay giảm?
5. Đồng có thể là một mắt xích rất đáng chú ý
Nếu lithium gắn trực tiếp với pin, đồng lại xuất hiện trên phạm vi rộng hơn.
Xe điện cần đồng cho hệ thống điện và động cơ. Trạm sạc cần đồng. Lưới điện phục vụ hàng triệu xe điện cũng cần đồng. Đồng thời, trung tâm dữ liệu, năng lượng tái tạo và quá trình điện khí hóa nền kinh tế đều cạnh tranh cùng một nguồn cung đồng.
Điều này khiến câu chuyện đầu tư về xe điện không chỉ giới hạn trong ngành ô tô.
Một làn sóng xe điện đủ lớn sẽ tác động ngược trở lại khai khoáng, điện lực, lưới truyền tải và cơ sở hạ tầng.
6. Nguồn cung nguyên liệu có độ trễ rất lớn
Đây là điểm đặc biệt quan trọng dưới góc nhìn chu kỳ.
Giá một kim loại tăng mạnh không có nghĩa nguồn cung có thể lập tức tăng theo.
Một mỏ mới phải trải qua quá trình thăm dò, cấp phép, huy động vốn, xây dựng và vận hành. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm.
Do đó có thể hình thành vòng phản hồi:
Nhu cầu xe điện tăng → nhu cầu khoáng sản tăng → giá nguyên liệu tăng → đầu tư khai khoáng tăng → vài năm sau nguồn cung mới xuất hiện → thị trường chuyển sang dư cung → giá nguyên liệu giảm.
Sau khi giá giảm quá thấp, doanh nghiệp lại cắt giảm đầu tư và tạo tiền đề cho một chu kỳ thiếu cung tiếp theo.
Đây chính là nơi Nguyên Lý Chu Kỳ Thiên Kiến có thể được áp dụng vào ngành hàng hóa.
7. Địa chính trị đang biến chuỗi cung ứng thành tài sản chiến lược
Trong quá khứ, doanh nghiệp thường lựa chọn nhà cung cấp chủ yếu dựa trên chi phí.
Ngày nay, nguồn gốc nguyên liệu cũng trở nên quan trọng.
Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và nhiều nền kinh tế lớn đều muốn giảm mức độ phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất đối với pin, chip và khoáng sản chiến lược.
Vì vậy, một phần chuỗi cung ứng đang được tái cấu trúc.
Australia có lợi thế về khai khoáng. Indonesia có vị trí quan trọng đối với nickel. Nam Mỹ có nguồn lithium lớn. Trung Quốc có sức mạnh về chế biến và sản xuất pin. Mỹ và châu Âu đang đầu tư để xây dựng thêm năng lực sản xuất trong nước và tại các quốc gia đối tác.
Dòng vốn vì vậy sẽ không chỉ đi theo nơi có chi phí thấp nhất mà còn đi theo nơi có an ninh nguồn cung cao nhất.
8. Tái chế pin sẽ trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng
Khi thế hệ xe điện đầu tiên bước vào cuối vòng đời, lượng pin cần xử lý sẽ ngày càng lớn.
Những vật liệu như lithium, nickel, cobalt và đồng không nhất thiết phải mất đi sau khi pin hết khả năng sử dụng trên ô tô. Một phần có thể được thu hồi và đưa trở lại chuỗi sản xuất.
Nếu quy mô xe điện toàn cầu tiếp tục tăng, tái chế pin có khả năng phát triển từ một ngành phụ trợ thành một phần quan trọng của nguồn cung nguyên liệu.
Điều này về lâu dài cũng có thể làm giảm mức độ phụ thuộc vào khai thác mỏ mới.
9. Nhìn ngành xe điện dưới góc độ dòng tiền
Theo Nguyên Lý Chu Kỳ Thiên Kiến, không nên chỉ hỏi hãng xe điện nào sẽ tăng trưởng mạnh.
Cần nhìn toàn bộ nơi dòng tiền có thể đi qua:
Khai khoáng → tinh luyện → vật liệu pin → sản xuất pin → bán dẫn → xe điện → trạm sạc → lưới điện → tái chế.
Trong từng giai đoạn, lợi nhuận có thể tập trung ở một mắt xích khác nhau.
Khi nguyên liệu thiếu, doanh nghiệp khai khoáng có quyền định giá lớn hơn.
Khi nguyên liệu dư thừa và giá giảm, các nhà sản xuất pin và xe có thể hưởng lợi từ chi phí thấp.
Khi số lượng xe điện đủ lớn, cơ hội lại chuyển sang điện lực, trạm sạc và tái chế.
Đó chính là quá trình luân chuyển giá trị trong một chuỗi cung ứng.
Kết luận
Xe điện không chỉ là một ngành công nghiệp ô tô mới.
Nó là một quá trình tái cấu trúc đồng thời ngành khai khoáng, hóa chất, pin, bán dẫn, năng lượng và hạ tầng điện.
Theo Nguyên Lý Chu Kỳ Thiên Kiến, cơ hội lớn nhất không nhất thiết nằm ở doanh nghiệp bán được nhiều xe nhất. Nó có thể xuất hiện ở một mắt xích nằm sâu phía sau, nơi nguồn cung khó mở rộng nhưng nhu cầu đang tăng nhanh.
Muốn đầu tư vào cuộc cách mạng xe điện, đừng chỉ nhìn chiếc xe.
Hãy nhìn toàn bộ những thứ cần thiết để chiếc xe đó có thể được sản xuất, vận hành và tồn tại.
Tác giả: nguyennghia
