Thông tin Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa chính thức cập nhật Danh sách cảnh báo các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ đang khiến không ít nhà đầu tư chú ý. Trong đó, ngành thép tiếp tục là cái tên “gánh” rủi ro cao nhất khi có tới 9 nhóm sản phẩm nằm trong diện theo dõi đặc biệt tại các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Canada, Australia và Ấn Độ.
1. Điểm nóng Phòng vệ Thương mại: Khi quy mô xuất khẩu tiệm cận ngưỡng nhạy cảm
Những con số không biết nói dối:
- Thị trường EU: Thép dẹt cán nguội và thép không gỉ cán nguội của Việt Nam hiện đã vọt lên chiếm tới 9,4% - 9,5% tổng lượng nhập khẩu cùng loại của EU, chễm chệ ở vị trí nhà cung ứng lớn thứ 5 tại thị trường khó tính này.
- Thị trường Mỹ & Bắc Mỹ: Sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu cùng nguy cơ “lẩn tránh thuế” đối với các mặt hàng thép dẹt, thép kết cấu, bu lông đinh vít… từ Trung Quốc qua Việt Nam đang khiến các cơ quan quản lý nước ngoài siết chặt rào cản kỹ thuật.
Khi một quốc gia xuất khẩu chiếm thị phần đủ lớn tại các thị trường phát triển, việc rơi vào “tầm ngắm” điều tra chống bán phá giá (AD), chống trợ cấp (CVD) hay chống lẩn tránh thuế là điều tất yếu trong chu kỳ thương mại.
2. Tác động tới bức tranh tài chính và phân hóa doanh nghiệp ngành Thép
Sự rà soát này không đánh đồng toàn bộ các doanh nghiệp, mà sẽ tạo ra sự phân hóa cực kỳ sâu sắc:
- Nhóm chịu áp lực lớn (Các doanh nghiệp thiên về Thuần xuất khẩu & Thương mại): Những doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu phụ thuộc lớn vào mảng xuất khẩu thép lá mạ, thép dẹt sang EU/Mỹ (như NKG hay HSG ở mảng xuất khẩu) sẽ phải đối mặt với chi phí pháp lý gia tăng, rủi ro bị áp thuế vệ thương mại tạm thời, khiến biên lợi nhuận gộp (GPM) mảng xuất khẩu bị thu hẹp đáng kể nếu cuộc điều tra chính thức diễn ra.
- Nhóm có lợi thế cạnh tranh & Chuỗi giá trị khép kín (Upstream Integrated): Ngược lại, các doanh nghiệp sở hữu chuỗi sản xuất khép kín từ quặng sắt, tự chủ nguồn phôi thép/HRC nội địa và minh bạch xuất xứ (như HPG) sẽ có lợi thế vượt trội về mặt hồ sơ pháp lý. Bên cạnh đó, với năng lực cạnh tranh từ quy mô và định hướng chuyển dịch mạnh sang thị trường nội địa (hưởng lợi từ các dự án hạ tầng lớn như đường sắt tốc độ cao, sân bay Long Thành), rủi ro từ các vụ kiện phòng vệ thương mại quốc tế sẽ được giảm thiểu đáng kể.