Bài phân tích từ Tạp chí Năng lượng Việt Nam và các quy định tại Thông tư 20/2026/TT-BCT (sửa đổi, bổ sung Thông tư 10/2025/TT-BCT về biểu giá chi phí tránh được cho nguồn năng lượng tái tạo nhỏ và hợp đồng mua bán điện PPA), chúng ta có thể phân tích những tác động tích cực cụ thể của thông tư này đối với Công ty Cổ phần Điện Gia Lai (GEG) – một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam.
GEG hiện sở hữu danh mục đầu tư đa dạng bao gồm: hệ thống các nhà máy thủy điện nhỏ (quy mô dưới 30MW phần lớn nằm ở miền Trung và Tây Nguyên), các dự án điện mặt trời (áp mái và trang trại) cùng hệ thống điện gió. Do đó, các điều chỉnh mang tính “chuẩn hóa” của Thông tư 20 mang lại nhiều ưu điểm thúc đẩy trực tiếp cho doanh nghiệp:
- Minh bạch hóa cách tính giá điện (Biểu giá chi phí tránh được)
Ưu điểm từ Thông tư: Thông tư 20 chuẩn hóa phương pháp tính toán, làm rõ các yếu tố đầu vào cấu thành biểu giá chi phí tránh được (avoided cost). Cơ chế này loại bỏ bớt tính bất định và giảm thiểu tối đa rủi ro tranh chấp trong việc thực thi hợp đồng giữa chủ đầu tư và bên mua điện (EVN).
Tác động tích cực đến GEG: Với danh mục nhiều nhà máy thủy điện nhỏ đang vận hành, việc minh bạch hóa phương pháp tính giúp GEG dễ dàng tối ưu hóa kế hoạch doanh thu, dòng tiền ổn định và chính xác hơn khi dự phóng hiệu quả tài chính của từng nhà máy trong ngắn và dài hạn. - Định nghĩa lại “Mùa mưa - Mùa khô” và “Ranh giới miền” theo thực tế kỹ thuật
Ưu điểm từ Thông tư: Quy định mới phân chia lại khung thời gian mùa mưa - mùa khô rõ rệt cho từng miền (Miền Bắc: 1/7–31/10; Miền Trung: 15/8–15/12; Miền Nam: 1/8–1/12). Quan trọng hơn, ranh giới miền được xác định theo hệ thống điều độ điện thay vì địa giới hành chính thông thường.
Tác động tích cực đến GEG: Các nhà máy thủy điện nhỏ của GEG phần lớn tập trung ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên (khu vực có chế độ thủy văn rất đặc thù). Việc phân định mùa theo thực tế điều độ hệ thống điện giúp giá điện phản ánh đúng bản chất “chi phí biên hệ thống” tại thời điểm phát điện. Điều này giúp GEG khai thác tối đa công suất phát vào các tháng mùa khô (thời điểm giá chi phí tránh được thường ở mức cao) để đem lại biên lợi nhuận tốt hơn. - Chuẩn hóa Hợp đồng mua bán điện (PPA) dài hạn lên tới 20 năm
Ưu điểm từ Thông tư: Thông tư 20 đưa ra khung chuẩn hóa cho PPA với thời hạn tối đa 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại (COD). Quy định này mang tính bảo vệ quyền lợi đầu tư lâu dài và phù hợp với vòng đời kinh tế của các dự án năng lượng tái tạo.
Tác động tích cực đến GEG: * Hợp đồng hiện hữu được bảo hộ: Với các nhà máy đã ký PPA trước đây, thông tư đảm bảo doanh nghiệp vẫn tiếp tục áp dụng biểu giá hiện hành mà không bị ảnh hưởng tiêu cực bởi các thay đổi về địa giới hay quy định hành chính mới.
Hỗ trợ tái cấu trúc vốn: Thời hạn PPA 20 năm ổn định là cơ sở pháp lý vững chắc giúp GEG dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn vay xanh, tín dụng quốc tế với lãi suất ưu đãi, hoặc thực hiện các phương án tái cấu trúc nợ dài hạn cho các dự án điện gió, điện mặt trời và thủy điện phân tán. - Cơ chế linh hoạt khi thay đổi quy mô công suất
Ưu điểm từ Thông tư: Cho phép các dự án nhỏ có sự thay đổi quy mô được quyền lựa chọn giữa áp dụng cơ chế giá chi phí tránh được hoặc tham gia thị trường điện cạnh tranh (tuy nhiên lựa chọn này là một chiều, đã chọn thị trường điện thì không quay lại).
Tác động tích cực đến GEG: Mang lại quyền chủ động chiến lược cho doanh nghiệp. GEG là đơn vị có năng lực vận hành chuyên nghiệp, việc mở ra cơ chế linh hoạt này giúp doanh nghiệp có thể tính toán bài toán kinh tế: giữ nguyên cơ chế giá an toàn (chi phí tránh được) đối với các nhà máy quy mô nhỏ ổn định, hoặc chủ động đưa các dự án cải tạo nâng công suất tham gia vào thị trường điện khi điều kiện giá thị trường có lợi.
Tóm lại
Mặc dù bài phân tích trên Tạp chí Năng lượng Việt Nam nhận định Thông tư 20 phần lớn vẫn ở mức “gỡ nút thắt kỹ thuật” và thị trường cần những cải cách sâu rộng hơn, nhưng đối với một doanh nghiệp đã có sẵn danh mục tài sản năng lượng tái tạo phân tán đa dạng như GEG, những “gỡ nút thắt kỹ thuật” này lại là hành lang pháp lý rất kịp thời. Nó giúp bảo vệ dòng tiền từ các dự án hiện hữu, giảm thiểu rủi ro vận hành dòng điện, và tạo bàn đạp ổn định để GEG tiếp tục triển khai các giai đoạn tiếp theo của các dự án trọng điểm.