Các cuộc không kích cuối tuần qua của Hoa Kỳ và Israel nhằm vào Iran đã nhanh chóng leo thang thành một cuộc khủng hoảng địa chính trị toàn diện, với hệ lụy vượt xa phạm vi quân sự. Khi Tehran đáp trả bằng tên lửa nhắm vào Israel và các quốc gia Vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ, thị trường tài chính buộc phải đối diện một thực tế mới: nguy cơ gián đoạn tại một trong những hành lang năng lượng trọng yếu nhất thế giới.
Trọng tâm rủi ro kinh tế nằm ở eo biển Hormuz. Khi tàu thuyền đối mặt nguy cơ bị tấn công, dòng chảy dầu qua đây gần như tê liệt. Nếu tình trạng phong tỏa kéo dài, xuất khẩu dầu và khí tự nhiên hóa lỏng từ Vịnh Ba Tư sẽ bị siết chặt, làm nguồn cung toàn cầu thắt lại và giá cả tăng vọt. Đồng thời, xung đột còn được dự báo làm suy giảm sản lượng dầu của chính Iran — vốn vẫn là một cấu phần đáng kể của cung toàn cầu bất chấp các lệnh trừng phạt hiện hành.
Thị trường phản ứng tức thì: giá dầu Brent tăng 6% trong phiên đầu tuần lên 77 USD/thùng, trong khi giá khí đốt giao ngay tại châu Âu mở cửa cao hơn gần 20%. Tuy nhiên, hợp đồng kỳ hạn giao xa phản ánh mức độ thận trọng lớn hơn, cho thấy nhà đầu tư vẫn để ngỏ khả năng cú sốc chỉ mang tính ngắn hạn.
![[IMG]](https://images.f247.com/original/4X/5/6/d/56d0ec06f84eeec723185a7dce3ad17d7163057e.jpeg)
Bài toán của các nhà hoạch định tiền tệ
Với các ngân hàng trung ương, câu hỏi không còn là liệu giá năng lượng có tăng hay không, mà là tăng bao nhiêu và kéo dài trong bao lâu. Tác động chính sách sẽ khác biệt sâu sắc tùy theo vị thế thương mại năng lượng của từng nền kinh tế.
Đối với các quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng, một cú sốc giá kéo dài đồng nghĩa rủi ro đình lạm: tăng trưởng chậm lại trong khi lạm phát gia tăng — kịch bản khiến dư địa điều hành tiền tệ trở nên hạn hẹp. Ngược lại, với Hoa Kỳ — hiện là nước xuất khẩu ròng dầu khí — giá năng lượng cao hơn tạo ra cú sốc cải thiện điều kiện thương mại (positive terms-of-trade shock), thúc đẩy doanh thu xuất khẩu và hoạt động đầu tư trong ngành năng lượng, dù lợi ích này tập trung chủ yếu vào khu vực sản xuất hơn là hộ gia đình.
Châu Âu: rủi ro kép
Khu vực đồng euro đối diện mức độ tổn thương cao nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn. Theo Eurostat, riêng tháng 12/2025, khối này ghi nhận thâm hụt thương mại năng lượng ròng khoảng 20 tỷ euro. Giá năng lượng cao hơn truyền dẫn trực tiếp vào lạm phát thông qua hóa đơn tiện ích, giá nhiên liệu và chi phí đầu vào sản xuất.
Đáng lưu ý, cầu năng lượng có độ co giãn thấp trong ngắn hạn: hộ gia đình và doanh nghiệp khó cắt giảm tiêu thụ tức thì. Do đó, cú sốc giá chủ yếu bào mòn thu nhập khả dụng thực, làm suy yếu niềm tin tiêu dùng và kìm hãm đầu tư. Bài học năm 2022 vẫn còn nguyên giá trị, khi việc Nga cắt giảm dòng khí đốt sang EU đã đẩy khu vực vào giai đoạn trì trệ kéo dài, với niềm tin tiêu dùng suy yếu và tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình neo cao.
Chi tiết hơn: Chiến sự Iran: Khủng hoảng năng lượng có thể tái định hình chính sách tiền tệ toàn cầu như thế nào?