Có một nghịch lý rất đáng suy nghĩ trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay.
Càng bơm nhiều tín dụng, nền kinh tế lại càng thiếu tiền. Càng nhiều người giàu lên nhờ bất động sản, sức sản xuất của quốc gia lại càng yếu đi. Nhìn dưới góc độ kinh tế học, đây lại là hệ quả rất tự nhiên của một hệ thống sử dụng nợ để đẩy giá tài sản lên quá nhanh so với năng lực tạo ra của cải thực.
Muốn hiểu điều gì đang diễn ra, trước hết phải hiểu tiền thực chất là gì.
Bản chất của Tiền
Tiền không tự sinh ra giá trị
Theo kinh tế học, sản lượng thực tế (Y ) của một quốc gia được tạo ra từ sự kết hợp của Công nghệ (A ), Vốn (K ) và Lao động (L ).
Tiền chỉ đóng vai trò là phương tiện trao đổi và đơn vị tính toán để định giá các sản phẩm thực chất như điện thoại, con chip hay thép.
Tiền chỉ là một tờ giấy đại diện cho lượng lao động mà xã hội đã tạo ra. Một chiếc điện thoại, một viên thuốc, một con chip hay một tấn thép đều là kết quả của hàng nghìn giờ lao động, nghiên cứu và sản xuất.
Chính phần thặng dư được tạo ra từ những hoạt động đó mới là thứ nuôi sống nền kinh tế. Ngân hàng chỉ có thể cho vay khi trong hệ thống tồn tại lượng thặng dư đủ lớn được người dân gửi vào dưới dạng tiền tiết kiệm.
Nợ vì thế cũng không phải là tiền
Nợ chỉ là việc đem phần thặng dư của tương lai sử dụng trước cho hiện tại. Khi bạn vay ngân hàng 30 năm để mua một căn nhà, điều đó đồng nghĩa với việc bạn đang ứng trước ba thập kỷ lao động của chính mình.
Nếu khoản nợ đó được sử dụng để xây một nhà máy, mở rộng sản xuất hay phát triển công nghệ, tương lai có thể tạo ra lượng giá trị lớn hơn cả gốc lẫn lãi. Nhưng nếu khoản nợ ấy chỉ dùng để mua một tài sản đã tồn tại thì bản thân nền kinh tế không tạo thêm bất kỳ giá trị mới nào. Tiền chỉ đơn giản chuyển từ túi người mua sang túi người bán.
Đó chính là điểm khác biệt giữa đầu tư và đầu cơ: Đầu tư tạo ra thặng dư mới còn Đầu cơ chỉ phân phối lại thặng dư cũ.
Vòng xoáy đầu cơ
Khi tín dụng được bơm quá mạnh vào bất động sản, một chuỗi phản ứng dây chuyền bắt đầu xuất hiện. Người dân ngày càng dễ vay vốn. Giá đất tăng liên tục vì mỗi người đều mang cả thu nhập của 20 đến 30 năm sau để đấu giá cho một mảnh đất ở hiện tại. Giá càng tăng thì càng nhiều người tin rằng bất động sản là con đường làm giàu nhanh nhất. Vòng xoáy cứ thế tự nuôi chính nó.
Một góc nhìn thú vị của một “nhà đầu tư bất động sản”
Đến một thời điểm, tổng dư nợ bất động sản trở nên quá lớn so với khả năng tạo ra thặng dư của toàn xã hội. Khi đó, hệ thống ngân hàng bắt đầu đối mặt với bài toán thanh khoản. Tiền gửi không còn tăng đủ nhanh để nuôi tốc độ cho vay .
Muốn có thêm vốn, ngân hàng buộc phải tăng lãi suất huy động. Lãi suất đầu vào tăng thì lãi suất đầu ra cũng phải tăng theo. Những khoản vay bất động sản với lãi suất thả nổi 15-16% bắt đầu xuất hiện và đây cũng là lúc dòng tiền của nhiều nhà đầu tư đứt gãy.
Lãi suất không tăng vì ý chí của nhà điều hành, mà tăng vì quy luật cung cầu của đồng vốn.
Đánh mất động lực sản xuất
Nhưng hệ quả lớn nhất lại không nằm ở ngân hàng, nó nằm ở chỗ cả nền kinh tế dần đánh mất động lực sản xuất.
Nếu một mảnh đất có thể mang lại lợi nhuận 50-100% mỗi năm, còn mở một nhà máy chỉ kiếm được 10-15%, những người giỏi nhất sẽ chọn con đường nào? Dòng vốn sẽ chảy về đâu? Các kỹ sư, doanh nhân và nhà đầu tư sẽ dành thời gian xây dựng sản phẩm mới hay lao vào săn đất? (Đọc thêm về bong bóng tài chính của Nhật Bản thập niên 90)
Biểu đồ: Chỉ số Nikkei 255 của Nhật Bản trong Thập kỷ mất mát
Vào thời kỳ đỉnh cao, giá cả ở trung tâm Tokyo cao đến mức khuôn viên Hoàng cung Tokyo rộng 1,15 km2 được ước tính có giá trị hơn tất cả đất đai trong toàn bang California.
Đó là lý do rất nhiều nền kinh tế khi bong bóng tài sản hình thành đều chứng kiến cùng một hiện tượng. Vốn rời khỏi sản xuất - Trí tuệ rời khỏi nghiên cứu - Người trẻ không còn muốn sáng tạo mà chỉ muốn sở hữu tài sản càng sớm càng tốt.
Hệ quả đến với nền kinh tế rất chậm nhưng lại cực kỳ nặng nề
Năng lực sản xuất trong nước suy yếu dần. Hàng hóa phải nhập khẩu ngày một nhiều. Doanh nghiệp cốt lõi mất lợi thế cạnh tranh và dần bị các tập đoàn nước ngoài thâu tóm. Chúng ta từng chứng kiến điều đó ở nhiều thương hiệu đầu ngành khi vốn ngoại âm thầm mua lại các doanh nghiệp sản xuất trong lúc dòng tiền trong nước vẫn mải mê chạy theo đất đai.
Khi một phần lớn dòng vốn trong nước đổ vào bất động sản và tài sản tài chính, nhiều doanh nghiệp sản xuất lại thiếu nguồn lực để mở rộng quy mô hoặc nâng cấp công nghệ. Trong khi đó, các tập đoàn nước ngoài với nguồn vốn dồi dào tận dụng cơ hội thực hiện M&A đối với nhiều doanh nghiệp đầu ngành của Việt Nam như Sabeco, Nhựa Bình Minh, Dược Hậu Giang, Domesco, Pymepharco hay Imexpharm…
Nhà điều hành cũng mất dần quyền chủ động
Nhà điều hành muốn giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp nhưng không thể, vì ngân hàng đang thiếu vốn huy động. Muốn bơm tín dụng nhưng lại lo rủi ro thanh khoản. Muốn kích thích tăng trưởng nhưng nguồn lực thực đã bị khóa chặt trong những tài sản không tạo ra dòng tiền.
Đây không đơn thuần là câu chuyện của thị trường bất động sản. Nó là câu chuyện của cả cấu trúc nền kinh tế.
Kết
Lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng một quốc gia chỉ thực sự giàu lên khi dòng vốn chảy vào sản xuất, công nghệ và năng suất lao động. Ngược lại, nếu phần lớn nguồn lực xã hội chỉ dùng để đẩy giá những tài sản đã tồn tại, tăng trưởng cuối cùng cũng sẽ chạm trần vì tương lai không còn đủ thặng dư để trả cho những khoản nợ của hiện tại.
Giá tài sản hôm nay thực chất là kỳ vọng vào lượng giá trị mà xã hội sẽ tạo ra trong nhiều năm tới. Nếu tương lai tạo đủ thặng dư, hệ thống sẽ vận hành bình thường. Nếu không, mọi bong bóng cuối cùng đều phải quay trở về giá trị thực.
Lâm Tuấn Kiệt — Chuyên gia tư vấn đầu tư tại CTCK SSI
Bên Kiệt đang triển khai nhiều gói sản phẩm về MAR.GIN có lợi cho KH
- MAR.GIN Tỷ lệ 1:4 1:3 (tỷ lệ hỗ trợ 70-75%) - Bảo lãnh sức mua 1:6
- Ls từ 8.5%/năm
- Hạn mức lên tới 170T/TK
Quan tâm inbox!
