Tổng quan tình hình vĩ mô hiện tại:
Trong bối cảnh hiện tại, kinh tế vĩ mô toàn cầu đang đối mặt với nhiều yếu tố bất ổn đan xen, trong đó nổi bật nhất là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là chiến sự giữa Iran và Hoa Kỳ, đã tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Diễn biến này làm gia tăng mạnh giá dầu, từ đó gây áp lực lên lạm phát và chi phí sản xuất trên diện rộng.
Tác động chính:
Tác động đến tâm lý:
Có thể thấy từ khi chiến sự nổ ra (từ 28/2 đến nay), tâm lý bất an, e ngại rủi ro và thận trọng xuất hiện và tăng nhanh, được phản ảnh qua chỉ số rủi ro địa chính trị toàn cầu, đạt đỉnh mới từ năm 2001 và hiện đang ở mức tương đương Chiến tranh vùng vịnh
Tác động đến các thị trường nhạy cảm rủi ro địa chính trị và vũ trang:
Đặc biệt giá dầu khí là biến số nhạy nhất. Giá dầu thô Brent có lúc lên đến 115,6 USD/thùng ngày 2/3/2026 (tăng 99,5% so với đầu năm), sau đó giảm nhờ các nước xả kho dự trữ. Tuy nhiên, các ngày tiếp theo, giá dầu tăng mạnh trở lại cùng với mức độ căng thẳng tăng lên của chiến sự. Tâm lý nhà đầu tư giai đoạn này bắt đầu trở nên thận trọng khi tình hình cuộc chiến leo thang và eo biển Hormuz, trong đó khoảng 20% lượng vận tải dầu và khí hóa lỏng tự nhiên LNG toàn cầu bị phong tỏa. Theo đó, đến hết ngày 6/4/2026, giá dầu Brent đã tăng gần 80% từ đầu năm đến nay, hay với mức tăng 50% so với từ khi có chiến sự, tiếp đến giá dầu thô WTI cũng có những diễn biến tương tự.
Tiếp đến, đồng USD có xu hướng mạnh lên khi tăng 1.5% so với đầu năm và tương ứng kể từ khi chiến sự xảy ra đến nay, do nhà đầu tư ưu tiên tài sản trú ẩn và kỳ vọng Fed giảm đà hạ lãi suất khi thận trọng với rủi ro giá cả, lạm phát tăng trở lại trong bối cảnh thuế quan và chiến sự Iran bất định. Đồng thời trong bối cảnh đó, giá vàng tăng đột biến lên đến 5.400 USD/ounce khi chiến sự nổ ra, nhưng những ngày sau đó giảm 6% về mức 5.050 USD/ounce những ngày gần đây, tăng 21,4% từ đầu năm đến ngày 27/2 và chỉ còn tăng 7.5% tính đến hết ngày 6/4/2026, chủ yếu là do vàng được định giá bằng USD, khi USD mạnh lên đồng nghĩa với việc giá vàng giảm. Ngoài ra, kỳ vọng Fed có thể neo lãi suất cao, làm giảm hấp dẫn của vàng khi so với đầu tư hưởng lãi suất còn cao
Trước khi chiến sự nổ ra, phần lớn các TTCK vẫn duy trì xu hướng ổn định hoặc tăng so với đầu năm, phản ánh kỳ vọng tích cực về triển vọng kinh tế và lãi suất toàn cầu trên đà giảm. Tuy nhiên, kể từ khi chiến sự nổ ra, tâm lý e ngại rủi ro gia tăng rõ rệt, khiến đa số các TTCK lớn như Dow Jones, Nikkei, MSCI thị trường mới nổi, VNIndex,…v.v. đồng loạt giảm. Các chỉ số chứng khoán tại Nhật Bản và các thị trường mới nổi Châu Á ghi nhận mức giảm mạnh hơn do nhạy cảm hơn với biến động giá năng lượng và rủi ro địa chính trị, nhất là khi eo biển Hormuz bị phong tỏa một phần lớn. Xu hướng này cho thấy chiến sự Iran là “cú sốc kép địa chính trị - năng lượng” đã làm gia tăng bất định đối với thị trường tài chính toàn cầu, đồng thời thúc đẩy sự dịch chuyển dòng vốn từ tài sản rủi ro sang các tài sản an toàn như USD, vàng và trái phiếu chính phủ,…
Tác động đến kinh tế Việt Nam:
Với Việt Nam là một nền kinh tế mở, hội nhập sâu rộng đã và đang chịu tác động mạnh, khá sâu và rộng, cả trực tiếp và gián tiếp:
Đầu tiên là lĩnh vực năng lượng chịu tác động mạnh nhất khi tác động trực tiếp đến giá xăng dầu, khí tăng nhanh dù được hỗ trợ một phần bởi Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Mặc dù hai nhà máy lọc dầu trong nước là Nghi Sơn và Bình Sơn đã đáp ứng được khoảng 68% nhu cầu, Việt Nam vẫn phụ thuộc một phần đáng kể vào nguồn cung xăng dầu nhập khẩu. Năm 2025, theo Cục Hải quan, Việt Nam nhập khẩu 27,74 triệu tấn xăng dầu, khí hóa lỏng với mức tăng 3,3% so với năm trước, trị giá 16,72 tỷ USD với mức giá đã giảm 7,4% so với năm trước. Trong đó, nhập khẩu từ Trung Đông là 6,55 tỷ USD, chủ yếu là nhập khẩu dầu thô từ Kuwait với mức 6,14 tỷ USD, chiếm 93,7% giá trị nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông, còn lại là nhập khẩu khí hóa lỏng từ Qatar, Ả Rập - Xê Út và UAE, chiếm 6,3%.
Qua đó, tổng nhu cầu xăng dầu và khí đốt của Việt Nam hiện nay khoảng 26,65 triệu tấn, nguồn cung nội địa chỉ đạt khoảng 14,5 triệu tấn (chiếm 54,4%), chủ yếu từ hai nhà máy Dung Quất và Nghi Sơn, phần còn lại (45,6%, khoảng 12,15 triệu tấn) vẫn phải nhập khẩu. Trong đó, dầu diesel có nhu cầu khoảng 11,5 triệu tấn, sản xuất trong nước chỉ đáp ứng 56%, nhập khoảng 5,06 triệu tấn; nhiên liệu bay Jet-A1 còn phụ thuộc cao hơn, với mức tự chủ chỉ khoảng 38%; khí LPG chỉ đáp ứng được khoảng 12% nhu cầu; khí LNG hiện gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, đặc biệt là từ nhà cung cấp Qatar và Ả Rập - Xê Út. Điều này cho thấy nguồn nguyên liệu đầu vào xăng dầu, khí Việt Nam vẫn gắn với chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu, đặc biệt là khu vực Trung Đông, đòi hỏi tăng cường an ninh năng lượng là cấp thiết.
Theo đó, những ngành liên đới đến năng lượng chịu tác động nhiều bao gồm vận tải, hàng không, logistics, du lịch; các ngành sản xuất như hóa chất, phân bón, sắt thép - nhôm, vật liệu xây dựng, sản xuất điện, điện tử - điện máy, chip bán dẫn, ô tô, nhựa và sản phẩm nhựa, gỗ và sản phẩm gỗ, giấy và bao bì…v.v. Đồng thời, một số ngành sử dụng nhiều phân bón và năng lượng như lúa gạo, cà phê, hồ tiêu hay cây ăn quả, chi phí đầu vào tăng có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.
Đối với lĩnh vực thương mại và logistics, thị trường Trung Đông nhập khẩu khoảng 1,74 tỷ USD hàng nông – thủy sản từ Việt Nam năm 2025 (chiếm hơn 2% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành nông – lâm – ngư nghiệp), đang chịu tác động trực tiếp do bị gián đoạn chuỗi cung ứng; chi phí logistics, bảo hiểm tăng và chi phí bảo quản lạnh cũng tăng do giá xăng dầu leo thang. Tuy nhiên, cơ hội mới đang xuất hiện khi nhu cầu về những mặt hàng này từ các thị trường khác (như Châu Âu, châu Phi…) tăng lên do chuỗi cung ứng truyền thống bị đứt gãy; một số doanh nghiệp Việt đã nắm bắt được những cơ hội này.
Đối với vấn đề về tỷ giá, như trên đã nêu, đồng USD mạnh lên do Fed giảm đà hạ lãi suất trong bối cảnh giá cả, lạm phát tăng trở lại, xu thế trú ẩn vào đồng USD trong bối cảnh bất định, cùng với chỉ số giá nhập khẩu tăng nhanh hơn chỉ số giá xuất khẩu, khiến tỷ giá USD/VND chịu áp lực tăng.
Đối với tác động gián tiếp chủ yếu xuất phát từ yếu tố tâm lý trở nên thận trọng hơn của doanh nghiệp, nhà đầu tư và người tiêu dùng. Khi bất định tăng và chuỗi cung ứng bị đứt gãy, hành vi đầu tư và tiêu dùng thường chuyển sang trạng thái thận trọng hơn như doanh nghiệp có thể trì hoãn đầu tư, sản xuất, kéo theo giảm đơn hàng, hộ gia đình tăng tiết kiệm, giảm chi tiêu nhiều hơn, và dòng vốn đầu tư (cả trực tiếp và gián tiếp) có xu hướng dịch chuyển sang các kênh, tài sản an toàn. Điều này làm suy yếu đồng thời cả phía cung (do chi phí tăng, gián đoạn đầu vào) và phía cầu (đơn hàng và tiêu dùng chậm lại), khiến thu hút FDI có thể chậm lại, thị trường chứng khoán giảm; tăng trưởng, biên lợi nhuận và hiệu quả hoạt động của nhà đầu tư, doanh nghiệp chịu áp lực giảm trong trường hợp xung đột kéo dài.
Khuyến nghị:
Nhìn tổng thể, tác động của chiến sự tại Iran là đáng kể, khá sâu và rộng, đến nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Trong bối cảnh bất định gia tăng, khó lường; mục tiêu điều hành đòi hỏi bình tĩnh, không phản ứng thái quá, cần sự chủ động, đồng lòng, tự tin vượt khó, phấn đấu cao nhất đạt mục tiêu đề ra.
Kịch bản Cơ sở: Xung đột sớm hạ nhiệt và được kiểm soát
Trong kịch bản này, khi các bên tiến tới đối thoại và các tuyến hàng hải như eo biển Hormuz được khai thông, tâm lý thận trọng rủi ro của nhà đầu tư sẽ nhanh chóng tan biến.
Về ngắn hạn: Đây là cơ hội vàng để thực hiện chiến thuật “mua khi hoảng loạn”. Khi giá dầu ổn định trở lại, áp lực lạm phát giảm bớt, dòng tiền sẽ rút nhanh từ các kênh trú ẩn như vàng hay USD để quay lại thị trường chứng khoán, đặc biệt là các mã cổ phiếu cơ bản đã bị bán tháo quá đà.
Về trung và dài hạn: Nhà đầu tư nên tập trung vào các nhóm ngành hưởng lợi từ sự phục hồi kinh tế và lộ trình hạ lãi suất của Fed. Các doanh nghiệp có nền tảng tài chính mạnh thuộc lĩnh vực sản xuất, bất động sản khu công nghiệp và công nghệ sẽ là tâm điểm khi chi phí đầu vào giảm và dòng vốn FDI hoạt động tích cực trở lại sau giai đoạn tạm hoãn vì bất ổn
Kịch bản Tiêu cực: Chiến sự kéo dài và lan rộng
Nếu xung đột giữa Iran và Hoa Kỳ tiếp tục leo thang, thị trường sẽ đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng và tài chính thực sự khi giá dầu có thể duy trì ở mức cao kỷ lục, gây ra “cú sốc kép” cho toàn cầu.
Về ngắn hạn: Ưu tiên hàng đầu lúc này là phòng thủ và quản trị rủi ro tuyệt đối. Đưa tỷ trọng tiền mặt lên cao, cắt giảm tối đa margin để tránh rủi ro sụt giảm mạnh từ các chỉ số như VNIndex hay Dow Jones. Dòng tiền ngắn hạn nên tập trung vào nhóm cổ phiếu Dầu khí - vốn là biến số nhạy cảm nhất với chiến sự - hoặc các tài sản an toàn như vàng và USD để bảo toàn vốn.
Về trung và dài hạn: Chiến lược đầu tư cần dịch chuyển sang các nhóm ngành “kháng lạm phát”. Do Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu và khí đốt (như LPG, LNG), các doanh nghiệp có khả năng tự chủ nguồn cung hoặc có vị thế đàm phán giá tốt sẽ là lựa chọn an toàn. Ngoài ra, việc chuỗi cung ứng truyền thống từ Trung Đông bị đứt gãy sẽ mở ra cánh cửa cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông - thủy sản Việt Nam chiếm lĩnh thị trường Châu Âu và Châu Phi, biến thách thức thành cơ hội tăng trưởng bền vững.
Nhóm ngành hưởng lợi chính:
Vận tải biển & Logistics: Việc gián đoạn chuỗi cung ứng và rủi ro địa chính trị khiến chi phí vận tải, bảo hiểm tăng cao. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vận tải quốc tế có thể tận dụng việc tăng giá cước để cải thiện biên lợi nhuận:
GMD ( CTCP Gemadept):
Vị thế cảng biển chiến lược GMD sở hữu hệ thống cảng nước sâu đón được tàu trọng tải lớn. Trong bối cảnh logistics toàn cầu bất ổn, các cảng đầu mối đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc luân chuyển hàng hóa.
Chuyển dịch dòng giao thương. Khi các doanh nghiệp Việt tận dụng cơ hội xuất khẩu sang Châu Âu để thay thế chuỗi cung ứng bị đứt gãy, lưu lượng hàng hóa đi qua các cảng của GMD sẽ tăng trưởng ổn định bất chấp biến động địa chính trị.
Nông sản xuất khẩu : Khi chuỗi cung ứng truyền thống từ Trung Đông bị gián đoạn, nhu cầu về nông - thủy sản từ các thị trường thay thế như Châu Âu, Châu Phi tăng lên. Đây là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam nắm bắt thị phần:
VHC ( CTCP Vĩnh Hoàn)
Hưởng lợi kép từ Tỷ giá và Chênh lệch giá xuất khẩu : VHC có doanh thu chủ yếu bằng USD, do đó việc tỷ giá USD/VND tăng sẽ trực tiếp làm tăng doanh thu và biên lợi nhuận ròng khi quy đổi về nội tệ. Đồng thời, do chỉ số giá nhập khẩu đang tăng nhanh hơn giá xuất khẩu chung của thị trường, các doanh nghiệp đầu ngành như VHC có vị thế đàm phán tốt để đẩy giá bán tại các thị trường lớn nhằm bù đắp chi phí
Cửa sáng" từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng tại Trung Đông: Khi các nguồn cung thực phẩm truyền thống đi qua vùng chiến sự bị nghẽn lại, nhu cầu từ các thị trường thay thế (như Châu Âu, Châu Phi) đối với thủy sản Việt Nam tăng lên rõ rệt. VHC là doanh nghiệp đã nắm bắt nhanh cơ hội này để chiếm lĩnh thị phần bỏ ngỏ, biến rủi ro địa chính trị của đối thủ thành động lực tăng trưởng đơn hàng thực tế cho mình.
Điện & Năng lượng tái tạo: Trong bối cảnh giá xăng dầu, khí đốt bấp bênh và an ninh năng lượng trở nên cấp thiết , các nguồn năng lượng nội địa và năng lượng thay thế sẽ được ưu tiên huy động để giảm phụ thuộc nhập khẩu.
REE (Công ty CP Cơ Điện Lạnh)
Vị thế “trú ẩn” nhờ cơ cấu nguồn điện nội địa an toàn: Trong khi các doanh nghiệp điện khí đối mặt với rủi ro phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu LNG từ Qatar và Ả Rập - Xê Út , REE sở hữu danh mục tài sản tập trung mạnh vào Thủy điện và Năng lượng tái tạo (Điện mặt trời, Điện gió), Các nguồn điện này sử dụng tài nguyên nội địa, không chịu áp lực từ chi phí biến đổi tăng cao do giá nhiên liệu thế giới leo thang. Trong bối cảnh an ninh năng lượng trở nên cấp thiết, những nguồn điện có chi phí ổn định như của REE sẽ được ưu tiên huy động để giảm bớt gánh nặng chi phí cho hệ thống điện quốc gia.
Hưởng lợi từ sự dịch chuyển dòng vốn sang tài sản phòng thủ: REE không chỉ là một doanh nghiệp năng lượng mà còn là một “holding” với dòng tiền ổn định từ mảng cho thuê văn phòng và cơ điện lạnh. Sự đa dạng này giúp REE có sức chống chịu tốt trước các cú sốc vĩ mô. Khi thị trường chứng khoán chung bị ảnh hưởng bởi chiến sự, những cổ phiếu có nền tảng tài chính lành mạnh và chi trả cổ tức đều đặn như REE thường thu hút dòng tiền phòng thủ, giúp giữ giá tốt hơn so với mặt bằng chung
Nhóm ngành đang bị tác động xấu:
Dầu khí: Đây là nhóm hưởng lợi trực tiếp và rõ nét nhất khi giá dầu Brent có thời điểm tăng gần 100% so với đầu năm. Các doanh nghiệp có hoạt động khai thác hoặc sở hữu hàng tồn kho giá thấp sẽ ghi nhận lợi nhuận đột biến, nhưng cũng ghi nhận một sự chững lại trong thời gian hiện tại khi dường như thị trường đã cho thấy sự miễn nhiễm về mặt thông tin dầu khí và chủ yếu từ áp lực từ việc xả kho dự trữ cũng như giá đã phản ánh vào kỳ vọng
Vận tải hàng không & Du lịch: Chịu tác động kép từ giá nhiên liệu Jet-A1 tăng cao (vốn phụ thuộc 62% vào nhập khẩu) và tâm lý thắt chặt chi tiêu của người dân.
Sản xuất sử dụng nhiều năng lượng: Hóa chất, phân bón, sắt thép, nhôm và vật liệu xây dựng đối mặt với chi phí sản xuất tăng vọt, làm xói mòn biên lợi nhuận.
Nông nghiệp thâm canh: Các ngành như lúa gạo, cà phê, hồ tiêu chịu áp lực từ giá phân bón và chi phí vận hành máy móc tăng cao.
Chứng khoán & Bất động sản: Tâm lý e ngại rủi ro khiến dòng vốn rút khỏi thị trường chứng khoán để trú ẩn vào USD và Vàng. Tỷ giá tăng và kỳ vọng lãi suất neo cao cũng làm giảm sức hấp dẫn của các kênh đầu tư này.