Ngành giấy bao bì Việt Nam: cung cầu cải thiện nhờ thanh lọc công suất, áp lực cạnh tranh mới sẽ đến từ năm 2027
Ngành giấy bao bì Việt Nam đang trải qua một giai đoạn tái cấu trúc đáng chú ý, khi làn sóng thanh lọc các cơ sở sản xuất nhỏ diễn ra song song với một chu kỳ đầu tư mới quy mô lớn hơn hẳn trước đây. Điểm khởi đầu của quá trình này là việc hàng loạt cơ sở sản xuất giấy tại cụm công nghiệp Phong Khê, Bắc Ninh phải dừng hoạt động từ cuối năm 2024. Trước đó, Phong Khê là một trong những cụm sản xuất giấy tái chế lớn nhất miền Bắc với 341 cơ sở, phần lớn có quy mô nhỏ, công nghệ thấp và nằm xen kẽ trong khu dân cư. Sau các đợt kiểm tra và xử lý, toàn bộ cơ sở trong khu dân cư cùng 135 trên 137 cơ sở tại hai cụm công nghiệp Phong Khê I và II đã dừng hoạt động vào tháng 2/2025, kéo theo hơn 200 doanh nghiệp tại Bắc Ninh bị đình chỉ trong năm 2025 với tổng năng lực sản xuất khoảng 2 triệu tấn mỗi năm.
Nguyên nhân sâu xa của đợt thanh lọc này không đơn thuần là các đợt kiểm tra hành chính đơn lẻ, mà đến từ áp lực tuân thủ môi trường và pháp lý ngày càng cao. Trong số 137 cơ sở được kiểm tra tại Phong Khê, có cơ sở bị xử phạt vì không có giấy phép môi trường, có cơ sở phải dừng do thiếu nguồn cung hơi thương phẩm, và nhiều cơ sở còn phải đáp ứng thêm các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, đất đai, xây dựng trước khi được phép hoạt động trở lại. Chi phí để đáp ứng các tiêu chuẩn này ngày càng cao đang làm giảm lợi thế của mô hình sản xuất nhỏ, công nghệ thấp, và thúc đẩy xu hướng dịch chuyển công suất về các nhà sản xuất có quy mô và năng lực đầu tư lớn hơn. Vì giấy bao bì chiếm gần 89% tổng sản lượng giấy trong nước, việc thu hẹp công suất tại một cụm sản xuất lớn như Bắc Ninh có tác động đáng kể đến cấu trúc nguồn cung của toàn ngành, không chỉ là câu chuyện cục bộ của một địa phương.
Tác động rõ nhất của đợt thanh lọc là cán cân cung cầu giấy bao bì đã cải thiện rõ rệt trong năm 2025. Tiêu thụ giấy bao bì trong nước đạt 6,7 triệu tấn, tăng 13% so với năm trước, trong khi sản lượng sản xuất chỉ tăng khoảng 5% do phần công suất bị đình chỉ. Chênh lệch giữa tiêu thụ và sản xuất theo đó đã đảo chiều, từ mức thiếu hụt khoảng 0,33 triệu tấn năm 2024 sang dư cầu khoảng 0,41 triệu tấn năm 2025. Khoảng trống cung cầu này là yếu tố chính giúp mặt bằng giá giấy Testliner và Medium duy trì ở vùng cao trong năm 2026, hiện dao động quanh 10.040 đến 10.600 đồng một kg và chưa cho thấy tín hiệu điều chỉnh giảm rõ rệt trong ngắn hạn. Cần lưu ý rằng việc công suất nhỏ lẻ rút khỏi thị trường không phải là nguyên nhân duy nhất khiến giá giấy cải thiện, nhưng đây là một yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực cạnh tranh về giá trong bối cảnh nhu cầu đang phục hồi.
Trong khi các cơ sở nhỏ bị loại bỏ, một làn sóng đầu tư mới với quy mô lớn hơn đáng kể đang hình thành và sẽ từng bước lấp lại khoảng trống nguồn cung. Theo thống kê, công suất thiết kế giấy bao bì dự kiến tăng từ 5,74 triệu tấn năm 2025 lên 6,84 triệu tấn năm 2026, 7,94 triệu tấn năm 2027 và khoảng 9,38 triệu tấn vào năm 2030, tương đương mức tăng thêm khoảng 63% cho cả giai đoạn 2025 đến 2030. Một số dự án đáng chú ý gồm dự án mở rộng Bảo Minh công suất khoảng 300 nghìn tấn mỗi năm dự kiến vận hành cuối năm 2026, dự án Giao Long 3 của DHC công suất khoảng 390 nghìn tấn dự kiến vận hành quý 3 năm 2027, cùng các dự án GĐT Thái Bình, Hoàng Hà Phú Yên, GĐT Ninh Bình và phần mở rộng của Thuận An Paper. Điểm khác biệt so với trước đây là phần lớn công suất mới tập trung tại các nhà máy quy mô lớn thay vì các dây chuyền phân tán nhỏ lẻ như trước, đồng thời đòi hỏi vốn đầu tư và tiêu chuẩn môi trường cao hơn hẳn. Đơn cử dự án Giao Long 3 có tổng vốn đầu tư khoảng 2.250 tỷ đồng, trong đó riêng hệ thống xử lý chất thải đã chiếm khoảng 200 tỷ đồng, tương đương gần 9% tổng vốn đầu tư. Quy mô vốn và yêu cầu môi trường này tạo ra rào cản gia nhập ngành cao hơn rõ rệt so với mô hình sản xuất nhỏ trước đây, đồng nghĩa quá trình tái cấu trúc ngành không chỉ là việc thay thế công suất cũ bằng công suất mới, mà còn là sự dịch chuyển cấu trúc ngành theo hướng tập trung hơn vào các nhà sản xuất có năng lực đầu tư bài bản.
Về phía cầu, dư địa tăng trưởng tiêu thụ vẫn còn tương đối lớn để hấp thụ lượng công suất mới này. Tiêu thụ giấy bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 mới đạt khoảng 76kg, còn thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc, Đức hay Mỹ, cho thấy dư địa tăng trưởng dài hạn còn khá lớn khi nền kinh tế phát triển thêm. Tiêu dùng giấy bao bì và tissue được kỳ vọng tăng bình quân khoảng 8 đến 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026 đến 2030, được hỗ trợ bởi tăng trưởng sản xuất hàng hóa, xuất khẩu và thương mại điện tử. Đây là cơ sở quan trọng để công suất mới có thể được hấp thụ dần mà không tạo ra cú sốc cung vượt cầu ngay lập tức.
Tuy vậy, cần nhìn nhận thẳng thắn rằng khả năng hấp thụ công suất mới này vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến nhu cầu thực tế trong các năm tới, và nhiều dự án công suất lớn hiện vẫn đang ở giai đoạn đề xuất hoặc hoàn thiện thủ tục nên thời điểm gia nhập ngành trên thực tế còn chưa chắc chắn. Trong ngắn hạn, các dự án mới cần thời gian để nâng sản lượng và đạt mức sử dụng công suất ổn định, nên áp lực cạnh tranh khó gia tăng ngay lập tức. Nhưng từ năm 2027 đến 2028, khi các dự án lớn như Giao Long 3, GĐT Thái Bình bắt đầu đi vào vận hành với quy mô đáng kể, mức độ cạnh tranh của ngành sẽ phụ thuộc nhiều vào tốc độ gia tăng sản lượng thực tế so với khả năng hấp thụ của thị trường. Nếu tốc độ tăng cung vượt tốc độ tăng cầu, mặt bằng giá giấy hiện đang ở vùng cao hoàn toàn có thể chịu áp lực điều chỉnh.
Nhìn chung, cán cân cung cầu ngành giấy bao bì trong năm 2026 vẫn đang ở trạng thái tương đối thuận lợi nhờ hiệu ứng thanh lọc công suất nhỏ và độ trễ trong việc đưa công suất mới vào vận hành, qua đó hỗ trợ mặt bằng giá duy trì ở vùng cao. Đây là yếu tố tích cực có cơ sở thực tế, không phải kỳ vọng thuần túy. Tuy nhiên, đây nhiều khả năng chỉ là trạng thái mang tính giai đoạn, khi làn sóng đầu tư mới với quy mô công suất lớn sẽ dần đưa ngành trở lại trạng thái cạnh tranh cao hơn kể từ năm 2027. Nhà đầu tư quan tâm đến nhóm doanh nghiệp giấy bao bì nên tiếp tục theo dõi sát tiến độ triển khai thực tế của các dự án công suất lớn nói trên, cũng như tốc độ tăng trưởng tiêu thụ thực tế trong hai đến ba năm tới, vì đây sẽ là hai biến số quyết định liệu mặt bằng giá giấy có thể duy trì ở vùng cao lâu hơn hay sẽ sớm chịu áp lực điều chỉnh khi nguồn cung mới dần đi vào vận hành.
Để trao đổi sâu hơn về ngành giấy bao bì cũng như các cơ hội đầu tư liên quan, nhà đầu tư có thể liên hệ Duy Anh qua trang bio để được tư vấn cụ thể theo danh mục cá nhân.