-
Chu kỳ giá đường đang có dấu hiệu thay đổi:
Sau giai đoạn tăng mạnh năm 2023, giá đường bước vào một chu kỳ điều chỉnh kéo dài và có thời điểm giảm hơn 50% so với vùng đỉnh. Trong quá trình đi xuống, thị trường vẫn xuất hiện một số nhịp hồi khá mạnh, tiêu biểu như giai đoạn tháng 8-9/2024, nhưng sau đó giá nhanh chóng quay trở lại xu hướng giảm. Điểm khác biệt ở thời điểm hiện tại là nhịp hồi của giá đường đang diễn ra đồng thời với sự thay đổi của nhiều yếu tố cơ bản phía cung. Liệu thị trường đang bước vào một chu kỳ cung - cầu mới hay đây vẫn chỉ là một nhịp phục hồi ngắn hạn?
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay nằm ở việc khoảng đệm dư cung toàn cầu đang thu hẹp. Trong khi đó, Brazil, Ấn Độ và Thái Lan - ba mắt xích quan trọng của nguồn cung đường thế giới đều đang xuất hiện những vấn đề riêng liên quan đến thời tiết, diện tích, năng suất hoặc chính sách.
Khi thị trường không còn dư cung quá lớn, chỉ cần một trong các khu vực này hụt sản lượng mạnh hơn dự kiến, cán cân có thể chuyển nhanh sang thiếu hụt. Đây là yếu tố khiến nhịp tăng hiện tại có nền tảng cơ bản tốt hơn so với cú hồi năm 2024.
- El Niño có thể trở thành chất xúc tác lớn nhất từ cuối 2026:
El Niño là một trong những biến số quan trọng nhất đối với ngành đường trong giai đoạn từ quý IV/2026 sang quý I/2027. Tác động của hiện tượng này không giống nhau ở từng khu vực. Tại Brazil, lượng mưa lớn hoặc phân bổ mưa bất lợi có thể làm chậm thu hoạch, giảm trữ lượng đường trong mía và khiến hoạt động ép mía kém hiệu quả. Tại Ấn Độ và Thái Lan, rủi ro lại nằm ở khả năng thiếu nước hoặc mùa mưa diễn biến bất thường, từ đó ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây mía.
Giá đường thường phản ứng trước khi số liệu thiếu hụt thực tế xuất hiện. Nếu trong vài tháng tới các dự báo sản lượng Brazil, Ấn Độ và Thái Lan tiếp tục điều chỉnh giảm, thị trường có thể định giá trước một niên vụ kém thuận lợi.
- Brazil là trung tâm của câu chuyện đường - ethanol:
Brazil là biến số quan trọng nhất trong chu kỳ hiện tại vì mía tại đây có thể được phân bổ linh hoạt giữa sản xuất đường và ethanol. Khi đường có hiệu quả kinh tế cao hơn, nhà máy sẽ tăng tỷ lệ mía dành cho đường. Ngược lại, khi ethanol hấp dẫn hơn, lượng mía chuyển sang nhiên liệu tăng lên và nguồn cung đường giảm.
Điểm đáng chú ý của năm 2026 là dù giá đường đã phục hồi, nguồn cung không phản ứng nhanh như trong điều kiện bình thường do yếu tố thời tiết. Nếu mưa tiếp tục làm gián đoạn thu hoạch và kéo giảm trữ lượng đường, các nhà máy sẽ khó tăng sản lượng đường mạnh ngay cả khi giá đường hấp dẫn hơn ethanol. Điều này tạo ra một cấu hình khá tích cực cho giá đường: giá tăng nhưng nguồn cung mới chưa thể nhanh chóng xuất hiện.
Cũng vì vậy, không thể phân tích ngành đường mà bỏ qua giá dầu và ethanol. Giá dầu cao khiến ethanol trở nên hấp dẫn hơn trong cơ cấu năng lượng, qua đó duy trì động lực dành một phần mía cho nhiên liệu. Khi cả dầu và ethanol cùng duy trì ở mặt bằng cao, khả năng Brazil chuyển quá nhiều mía trở lại sản xuất đường sẽ bị hạn chế.
- Ấn Độ từ nguồn xuất khẩu lớn trở thành biến số chính sách:
Ấn Độ đang phát đi một tín hiệu đáng chú ý khi từ một quốc gia có vai trò lớn trong xuất khẩu đường, nước này phải ưu tiên hơn cho cân đối thị trường nội địa. Việc hạn chế xuất khẩu và mở cửa nhập khẩu đường cho thấy nguồn cung trong nước không còn dồi dào như trước. Nếu vụ mía tiếp tục chịu tác động bất lợi từ thời tiết, Ấn Độ có thể duy trì chính sách thận trọng với xuất khẩu, từ đó làm giảm lượng đường cung ứng ra thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, Ấn Độ cũng là yếu tố có thể làm dịu đà tăng giá. Chính phủ nước này có thể giảm lượng mía sử dụng cho ethanol để chuyển trở lại sản xuất đường nếu giá nội địa tăng quá mạnh.
- Thái Lan có nguy cơ chịu áp lực kép từ diện tích và thời tiết:
Thái Lan cũng đang đứng trước một niên vụ kém thuận lợi hơn khi lợi nhuận trồng mía suy giảm khiến một bộ phận nông dân có động lực chuyển sang cây trồng khác. Nếu diện tích mía giảm đồng thời El Niño tiếp tục tác động bất lợi đến năng suất, sản lượng đường của Thái Lan có thể chịu áp lực kép.
Điểm cần theo dõi là sự đồng pha giữa ba khu vực sản xuất lớn. Nếu Brazil gặp khó về thu hoạch, Ấn Độ tiếp tục hạn chế xuất khẩu và Thái Lan suy giảm sản lượng, thị trường đường toàn cầu có thể bước vào một trạng thái hoàn toàn khác so với hai năm trước. Đây là kịch bản có khả năng biến nhịp hồi hiện tại thành một chu kỳ tăng dài hơn.
- Thị trường Việt Nam: chưa đủ đường nhưng vẫn dư cung
Một trong những đặc điểm quan trọng của ngành đường Việt Nam là sản xuất nội địa mới chỉ đáp ứng khoảng một nửa nhu cầu, nhưng thị trường vẫn có thể rơi vào trạng thái dư cung vì còn tồn tại đường nhập khẩu chính ngạch, đường nhập lậu và đường lỏng siro ngô HFCS. Chính những nguồn cung bổ sung này đã tạo áp lực lớn lên giá đường trong nước trong thời gian qua.
Vì vậy, để doanh nghiệp nội địa thực sự hưởng lợi, cần thêm điều kiện là đường nhập lậu được kiểm soát tốt hơn và áp lực thay thế từ HFCS không gia tăng quá nhanh. Đây là yếu tố ảnh hưởng lớn với các cổ phiếu đường Việt Nam.
- Phòng vệ thương mại tạo nền hỗ trợ cho doanh nghiệp nội địa:
Ở chiều tích cực, các biện pháp phòng vệ thương mại tiếp tục tạo lớp bảo vệ cho ngành đường trong nước. Việc gia hạn thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường Thái Lan đến năm 2031 là yếu tố hỗ trợ đáng kể cho ngành, dù đường nhập lậu vẫn là rủi ro lớn vì có thể tiếp tục kìm giá đường nội địa.
Các cổ phiếu ngành đường:
- QNS:
QNS đáng chú ý vì đang sở hữu một vùng nguyên liệu tập trung tại An Khê – Gia Lai, có lợi thế về năng suất, chữ đường và khoảng cách gần nhà máy. Mô hình vùng trồng tập trung giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn nguyên liệu và hạn chế tổn thất trong quá trình vận chuyển, vốn đặc biệt quan trọng vì mía cần được đưa vào ép sớm sau thu hoạch.
Quan trọng hơn, QNS đang hướng tới mô hình chuỗi giá trị hoàn chỉnh gồm đường - điện sinh khối - ethanol. Doanh nghiệp đang bước vào một chu kỳ đầu tư mới tại An Khê với việc mở rộng nhà máy đường, nâng công suất điện sinh khối và chuẩn bị cho dự án ethanol. Câu chuyện cơ bản của QNS bao gồm đường, sữa, điện sinh khối và cả ethanol.
- LSS có độ nhạy trực tiếp hơn với chu kỳ đường:
LSS có cấu trúc kinh doanh gắn trực tiếp hơn với mía đường và các sản phẩm sau đường. Doanh nghiệp sở hữu chuỗi giá trị từ đường mía, phụ phẩm đến nông nghiệp công nghệ cao và thực phẩm. Vì vậy, mức độ nhạy với sự thay đổi của giá đường và điều kiện cung - cầu ngành sẽ cao hơn so với một doanh nghiệp đa mảng như QNS.
Nếu tồn kho ngành giảm, giá đường nội địa hồi phục và nhu cầu đối với mật rỉ được cải thiện nhờ ethanol, LSS có khả năng hưởng lợi rõ hơn về mặt chu kỳ.