F88 tiến gần mục tiêu niêm yết HOSE qua đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng
Thị trường tín dụng thay thế Việt Nam đang chứng kiến một cột mốc đáng chú ý khi CTCP Đầu tư F88 – doanh nghiệp niêm yết duy nhất trong lĩnh vực cho vay cầm cố có tài sản bảo đảm – chuẩn bị triển khai đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng như bước đệm chiến lược để chuyển sàn từ UPCoM sang HOSE trong năm nay. Với vị thế dẫn đầu tuyệt đối trong phân khúc chuỗi cầm đồ thế hệ mới, nắm giữ khoảng 85% thị phần dư nợ cùng mạng lưới gần 972 phòng giao dịch trải khắp cả nước, câu chuyện của F88 đang thu hút sự quan tâm đáng kể từ giới đầu tư.
Đợt chào bán lần này dự kiến huy động hơn 22 triệu cổ phiếu với giá 71.000 đồng mỗi cổ phiếu, tương ứng quy mô vốn huy động khoảng 1.564 tỷ đồng. Mục đích cốt lõi của thương vụ không chỉ nằm ở việc bổ sung nguồn vốn mà còn nhằm đáp ứng điều kiện miễn trừ thời gian giao dịch tối thiểu trên UPCoM để đủ điều kiện niêm yết trên HOSE. Đáng chú ý, khoảng cách giữa giá chào bán và thị giá đã thu hẹp đáng kể do biến động điều chỉnh gần đây của cổ phiếu trên sàn UPCoM, khiến định giá P/B trước thương vụ hiện ở mức khá sát với vùng giá chào bán.
Hành trình từ hai cửa hàng cầm đồ đến chuỗi công nghệ hóa toàn quốc
F88 khởi đầu vào năm 2013 với chỉ hai cửa hàng cầm đồ tại Hà Nội, do doanh nhân sinh năm 1984 sáng lập. Xuất thân từ lĩnh vực công nghệ và an ninh mạng, người sáng lập đã định hình F88 theo hướng khác biệt hoàn toàn so với mô hình cầm đồ truyền thống – một mô hình vốn thường bị gắn với hình ảnh thiếu minh bạch và chất lượng dịch vụ kém. Thay vào đó, F88 xây dựng quy trình rõ ràng, hợp đồng minh bạch và ứng dụng nền tảng công nghệ để có thể nhân rộng quy mô nhanh chóng.
Giai đoạn 2016-2023 chứng kiến sự tham gia liên tục của các quỹ đầu tư nước ngoài lớn, đánh dấu những vòng gọi vốn quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới từ miền Bắc vào TP.HCM rồi phủ sóng toàn quốc. Cột mốc quan trọng nhất đến vào năm 2025 khi F88 chính thức trở thành công ty đại chúng và đăng ký giao dịch trên UPCoM, mở ra chương mới trong quá trình phát triển của doanh nghiệp.
Mô hình kinh doanh khác biệt: từ giữ tài sản vật lý sang quản lý giấy tờ pháp lý
Điểm khác biệt cốt lõi giúp F88 vượt trội so với mô hình cầm đồ truyền thống nằm ở cách thức quản lý tài sản cầm cố. Trong giai đoạn đầu, công ty vận hành theo mô hình cũ với việc nhận cầm và trực tiếp lưu giữ nhiều loại tài sản như đồng hồ, máy tính, điện thoại, trang sức – cách làm đòi hỏi đầu tư lớn vào kho bãi và tiềm ẩn rủi ro hao mòn, mất giá tài sản.
Về sau, F88 đã tái cấu trúc sản phẩm cốt lõi, chỉ tập trung vào hai loại tài sản là xe máy và ô tô, đồng thời chuyển đổi phương thức quản lý sang nắm giữ giấy tờ đăng ký xe thay vì giữ tài sản vật lý. Khách hàng vẫn được sử dụng xe trong suốt thời gian vay để duy trì sinh kế, trong khi công ty vẫn đảm bảo quyền kiểm soát pháp lý đối với tài sản đảm bảo, đồng thời tiết giảm đáng kể chi phí kho bãi và mở rộng quy mô nhanh hơn nhờ không bị giới hạn bởi diện tích lưu kho tại từng điểm giao dịch. Để tăng cường kiểm soát rủi ro, công ty còn áp dụng thiết bị định vị đối với tài sản giá trị cao như ô tô nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Bên cạnh mảng cho vay cầm cố cốt lõi, F88 còn phát triển các mảng kinh doanh bổ trợ gồm dịch vụ đại lý và môi giới bảo hiểm phi nhân thọ, hoạt động mua bán nợ, cùng thỏa thuận hợp tác phân phối chéo sản phẩm tín dụng với các ngân hàng đối tác. Trong mô hình hợp tác này, F88 tận dụng mạng lưới và tệp khách hàng sẵn có để giới thiệu sản phẩm cho vay tín chấp của ngân hàng đối tác, nhận phí quản lý tài sản bảo đảm và khoản vay, đồng thời cam kết mua lại các khoản nợ quá hạn theo những ngưỡng thời gian đã thỏa thuận.
Hệ thống quản trị rủi ro xuyên suốt vòng đời khoản vay
Nhằm kiểm soát chất lượng tài sản trong bối cảnh phục vụ nhóm khách hàng dưới chuẩn ngân hàng, F88 đã xây dựng hệ thống quản trị rủi ro bao trùm bốn giai đoạn chính, từ khâu thiết kế sản phẩm, thẩm định trước giải ngân, giám sát hành vi tín dụng trong thời gian vay cho đến quy trình thu hồi nợ sau giải ngân. Các khoản vay được cấu trúc với quy mô nhỏ và phân tán – bình quân khoảng 12 triệu đồng đối với xe máy và 150 triệu đồng đối với ô tô – giúp giảm thiểu rủi ro tập trung so với mô hình tín dụng truyền thống.
Về chất lượng tài sản, ngành cho vay thay thế nói chung và F88 nói riêng đã trải qua giai đoạn biến động mạnh vào năm 2023, khi các sự kiện liên quan đến siết chặt hoạt động đòi nợ trái pháp luật gây ra làn sóng người vay chây ỳ nghĩa vụ trả nợ trên diện rộng, kéo theo tỷ lệ nợ quá hạn và chi phí trích lập dự phòng tăng vọt trong toàn ngành. Tuy nhiên, tình hình đã dần ổn định trở lại trong các năm gần đây, với tỷ lệ nợ quá hạn từ 11 đến 90 ngày tại thời điểm quý một năm nay ở mức tương đương tỷ lệ nợ nhóm hai bình quân của một số công ty tài chính tiêu dùng trong ngành.
Vị thế thị trường và tham vọng mở rộng dài hạn
Với chiến lược phân phối đa kênh kết hợp mạng lưới phòng giao dịch vật lý, hệ sinh thái đối tác và nền tảng ứng dụng số, F88 đã xây dựng được quy mô phục vụ lũy kế hàng triệu khách hàng cùng hàng triệu hợp đồng vay và hợp đồng bảo hiểm. Công ty đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ mở rộng mạng lưới lên 1.500-2.000 địa điểm và phục vụ khoảng 5 triệu khách hàng, tùy thuộc vào tốc độ chuyển dịch hành vi khách hàng từ kênh offline sang online.
Trong bức tranh toàn cảnh thị trường tín dụng thay thế bao gồm cho vay cầm đồ, cho vay ngang hàng, vay tín chấp theo lương và mua trước trả sau, F88 hiện là doanh nghiệp niêm yết duy nhất trong ngành và giữ vị thế dẫn đầu tuyệt đối về thị phần dư nợ trong nhóm chuỗi cầm đồ thế hệ mới. Công ty đặt mục tiêu nâng quy mô dư nợ lên gấp hơn bốn lần vào năm 2030 so với hiện tại, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép hai chữ số trong vòng năm năm tới.
Cơ cấu cổ đông đa dạng với sự hiện diện của nhiều quỹ ngoại
F88 đã thu hút được sự tham gia của nhiều nhà đầu tư tổ chức nước ngoài uy tín qua các vòng gọi vốn liên tiếp kể từ năm 2016, với các quỹ đầu tư lớn hiện nắm giữ tỷ trọng sở hữu đáng kể. Đáng chú ý là sự tham gia của một cựu lãnh đạo cấp cao từng điều hành tập đoàn cầm đồ đa quốc gia của Mỹ, mang lại kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực này. Nhóm cổ đông sáng lập vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu đáng kể, phản ánh cam kết gắn bó lâu dài với sự phát triển của doanh nghiệp.
Cơ cấu cổ đông hiện tại của F88 đã đáp ứng các điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu có quyền biểu quyết do cổ đông nhỏ nắm giữ để niêm yết trên HOSE. Tuy nhiên, theo quy định, cổ phiếu cần có thời gian giao dịch tối thiểu trên UPCoM trước khi chuyển sàn, trừ trường hợp doanh nghiệp đã chào bán cổ phiếu ra công chúng thành công. Đây chính là lý do đợt chào bán lần này đóng vai trò then chốt trong việc kích hoạt điều kiện miễn trừ để F88 có thể hiện thực hóa mục tiêu niêm yết trên sàn giao dịch chính.
Cấu trúc doanh thu đặc thù: phí dịch vụ áp đảo thu nhập lãi
Một đặc điểm đáng chú ý trong mô hình tài chính của F88 là cơ cấu doanh thu có phần khác biệt so với hình dung thông thường về một doanh nghiệp cho vay. Thu nhập phí dịch vụ thuần luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng thu nhập hoạt động, vượt xa đáng kể thu nhập lãi thuần. Nguyên nhân đến từ cách công ty tách bạch cấu trúc khoản vay: lãi suất cho vay niêm yết ở mức khá thấp, trong khi các khoản phí dịch vụ đi kèm như phí quản lý tài sản và phí quản lý khoản vay lại chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều tính trên dư nợ. Đặc thù này càng được khuếch đại bởi cơ chế hợp tác với ngân hàng đối tác, theo đó công ty chỉ ghi nhận doanh thu phí mà không ghi nhận thu nhập lãi từ phần dư nợ hợp tác.
Xét trong cơ cấu doanh thu ngoài lãi, phí dịch vụ cầm đồ tiếp tục là cấu phần chủ đạo, theo sau là phí dịch vụ đại lý bảo hiểm và các khoản thu từ việc thu hồi nợ đã xử lý rủi ro.
Chuyển dịch cơ cấu vốn theo hướng đa dạng hóa nguồn huy động
Trong giai đoạn đầu phát triển, F88 chủ yếu dựa vào các khoản vay ngoại tệ từ định chế tài chính quốc tế và phát hành trái phiếu, phản ánh sự thận trọng của hệ thống ngân hàng trong nước đối với mô hình kinh doanh còn mới mẻ này. Từ năm 2022 trở đi, cơ cấu vốn đã dịch chuyển rõ rệt khi tỷ trọng vay từ các quỹ và định chế quốc tế tăng lên, thay thế dần vai trò của kênh trái phiếu. Đáng chú ý, vốn vay từ ngân hàng trong nước gần như vắng bóng cho đến năm 2025 mới bắt đầu xuất hiện và có xu hướng tăng dần.
Tỷ trọng vốn chủ sở hữu trong cơ cấu nguồn vốn cũng tăng đáng kể, phản ánh nỗ lực giảm đòn bẩy sau giai đoạn khó khăn của ngành vào năm 2023. Về chi phí vốn bình quân, chỉ số này đã tăng lên mức cao trong giai đoạn 2024-2025 do lãi suất vay quốc tế bằng đồng USD tăng. Đợt chào bán ra công chúng sắp tới được kỳ vọng sẽ giúp F88 củng cố năng lực tài chính, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn vốn có chi phí cao và cải thiện chi phí vốn tổng thể trong thời gian tới.
Hiệu quả sinh lời cao nhưng có tính chu kỳ
Xét về khả năng sinh lời, F88 duy trì mức hiệu quả vượt trội so với mô hình cho vay truyền thống qua ngân hàng, song biến động theo chu kỳ khá rõ nét. Biên lãi ròng thuần túy gần như không đáng kể trong nhiều năm liên tiếp, song nếu tính cả phí dịch vụ cầm đồ thì biên sinh lời điều chỉnh lại duy trì ở mức rất cao, cho thấy nguồn lợi nhuận thực chất của hoạt động cầm đồ đến từ cấu phần phí dịch vụ chứ không phải chênh lệch lãi suất cho vay.
Về hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu và tài sản, giai đoạn 2021-2022 ghi nhận mức sinh lời vừa phải, trước khi rơi vào vùng trũng vào năm 2023 khi lợi nhuận sau thuế chuyển sang âm do tác động của giai đoạn điều chỉnh toàn ngành. Từ năm 2024, lợi nhuận đã phục hồi mạnh mẽ và các chỉ số hiệu quả sinh lời bật tăng nhanh, đạt mức cao trong quý đầu năm nay – minh chứng cho khả năng phục hồi và tính chu kỳ của mô hình kinh doanh này.
Diễn biến định giá trước thềm chào bán
Định giá thị trường của F88 trên sàn UPCoM đã trải qua nhiều giai đoạn biến động đáng chú ý kể từ khi lên sàn, với vùng ổn định ban đầu rồi tăng vọt lên đỉnh trước khi điều chỉnh và đi ngang trong những tháng gần đây. Diễn biến điều chỉnh giá cổ phiếu thời gian qua đã làm thu hẹp đáng kể khoảng cách giữa giá chào bán và thị giá tại thời điểm hiện tại, điều này có thể ảnh hưởng đến sức hấp dẫn tương đối của đợt chào bán đối với nhà đầu tư mới. Trong kịch bản chào bán thành công, định giá theo giá trị sổ sách sau thương vụ dự kiến sẽ giảm về vùng thấp hơn đáng kể so với hiện tại, phản ánh hiệu ứng pha loãng từ lượng cổ phiếu phát hành thêm.
Nhìn chung, câu chuyện F88 là một trường hợp đáng theo dõi trong bối cảnh thị trường tín dụng thay thế Việt Nam đang dần được thể chế hóa và minh bạch hóa. Việc chuyển sàn từ UPCoM lên HOSE, nếu thành công, không chỉ giúp cải thiện thanh khoản và khả năng tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn cho doanh nghiệp, mà còn mở ra cơ hội để nhà đầu tư tiếp cận gần hơn với một mô hình kinh doanh đặc thù, phục vụ phân khúc khách hàng dưới chuẩn ngân hàng vốn còn nhiều dư địa phát triển tại Việt Nam.