Nền kinh tế Mỹ đang tăng tốc mạnh mẽ — và có nguy cơ quá nóng. Ngân sách nhà nước chi tiêu phóng tay, điều kiện vay mượn dễ dàng, doanh nghiệp đua nhau đầu tư, và lãi suất thực tế gần như bằng 0. Nếu lạm phát có thể trở về mục tiêu trong môi trường đó mà không cần thắt chặt bất cứ điều gì, đó sẽ là kỳ tích chưa từng thấy trong lịch sử kinh tế học.
Hai con số của tuần vừa rồi — và điều chúng ẩn giấu
Tuần qua, thị trường nhận được hai con số đáng chú ý.
Lợi nhuận doanh nghiệp tăng 47%: Tính đến hơn một nửa mùa báo cáo kết quả kinh doanh, các công ty trong chỉ số S&P 500 đang ghi nhận tốc độ tăng lợi nhuận hàng năm gần 47% theo dữ liệu LSEG. Con số này gần gấp đôi so với kỳ vọng chỉ một tháng trước và gấp ba lần ước tính hồi đầu tháng 1. Sức mạnh đến từ cả ngân hàng lớn, Big Oil lẫn các công ty công nghệ.
GDP danh nghĩa Mỹ tăng 8%: GDP danh nghĩa là tổng sản lượng kinh tế tính theo giá cả thực tế hiện tại — bao gồm cả lạm phát, không điều chỉnh. Q2/2026, con số này đạt tốc độ năm hóa gần 8% — chỉ bị vượt qua hai lần trong 3 năm qua và gần gấp đôi mức trung bình 25 năm. Đằng sau đó: người tiêu dùng Mỹ tăng chi tiêu 3,2%, doanh nghiệp đầu tư vào máy móc thiết bị với tốc độ 15%.
Nhưng con số quan trọng nhất không nằm ở GDP — mà nằm ở khoảng cách: doanh thu doanh nghiệp chỉ tăng 14%, trong khi lợi nhuận tăng tới 47%. Khoảng cách 33 điểm phần trăm đó là biên lợi nhuận đang mở rộng mạnh — tức là doanh nghiệp đang giữ lại nhiều tiền hơn từ mỗi đồng doanh thu, không phải chỉ bán được nhiều hơn.
GDP tăng 8%, lợi nhuận tăng 47%, doanh thu tăng 14%. Khoảng cách đó không đến từ sáng tạo thực hay tăng trưởng bền vững — mà từ việc doanh nghiệp có đủ sức mạnh để tăng giá và người mua vẫn chấp nhận trả.
Hai nghìn tỷ này chồng lên hai nghìn tỷ kia
Để hiểu tại sao nền kinh tế đang chạy quá tốc, cần nhìn vào hai nguồn nhiên liệu khổng lồ đang cùng hoạt động.
Làn sóng đầu tư AI: Các “hyperscaler” — tức các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Google, Microsoft, Meta đang xây dựng hạ tầng AI — đổ hơn $1 nghìn tỷ vào đầu tư cơ sở hạ tầng chỉ trong năm nay. Dòng tiền đó chảy vào lương kỹ sư, hợp đồng xây dựng, mua chip, thuê điện — kích thích tiêu dùng và sản xuất trên diện rộng.
Thâm hụt ngân sách chính phủ: Chính phủ liên bang Mỹ đang chi nhiều hơn thu hơn $2 nghìn tỷ/năm — và được dự báo tiếp tục mức này suốt thập kỷ tới. Nói đơn giản hơn: mỗi năm nhà nước bơm thêm $2 nghìn tỷ vào nền kinh tế mà không thu lại.
Stephen Jen và Fatih Yilmaz tại Eurizon SLJ đặt tên cho điều đang xảy ra là “vòng xoáy kích thích tài khóa — giá cả” — khác với “vòng xoáy lương — giá cả” kinh điển mà sách giáo khoa kinh tế mô tả. Trong vòng xoáy cũ, lương tăng → công nhân chi tiêu nhiều hơn → giá tăng → lương lại tăng tiếp. Lần này, thay vì lương là khởi đầu, chính ngân sách nhà nước mới là nguồn tiền đầu tiên — và nó trao cho doanh nghiệp sức mạnh tăng giá vì người mua vẫn có đủ tiền để trả.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Phân tích chi tiết: GDP Mỹ tăng 8%, thâm hụt ngân sách $2 nghìn tỷ — ai sẽ hạ nhiệt nền kinh tế đang chạy quá tốc?