Thông tư 50/2026/TT-NHNN: NHNN đang thay đổi cách ngân hàng được phép xây dựng bảng cân đối:
Trước đây, nhiều giới hạn được quản lý tương đối trực tiếp thông qua kỳ hạn nguồn vốn, tiền gửi và dư nợ cho vay. Với TT 50, ngân hàng có nhiều không gian hơn để lựa chọn giữa tiền gửi, vốn chủ sở hữu, vốn cấp 2, vay nước ngoài, thị trường liên ngân hàng, trái phiếu và các loại tài sản khác. Nhưng khi số lượng lựa chọn tăng lên, rủi ro cũng không biến mất mà chuyển từ một giới hạn pháp lý này sang một bài toán tối ưu hóa khác.
Trần LDR được nâng từ 85% lên 95%. Về mặt tích cực, điều này giúp ngân hàng có thêm dư địa cho vay mà không nhất thiết phải tăng tiền gửi với tốc độ tương ứng. Đặc biệt đối với những ngân hàng đang tiến gần giới hạn LDR nhưng vẫn có năng lực vốn và thanh khoản tốt, thay đổi này có thể giúp giảm một nút thắt đối với tăng trưởng tín dụng. Việc bổ sung vốn chủ sở hữu, một số nguồn vốn cấp 2 và vay nước ngoài vào mẫu số cũng khiến những ngân hàng có nền tảng vốn tốt có thêm dư địa. Cơ chế mới có thể làm giảm áp lực phải chạy đua huy động tiền gửi chỉ để duy trì tăng trưởng tài sản.
Tuy nhiên, LDR chỉ là một trong nhiều ràng buộc trên bảng cân đối. Ngân hàng vẫn phải đáp ứng CAR, NSFR, LCR và các giới hạn cấp tín dụng khác. Quan trọng hơn, tác động của LDR mới phụ thuộc vào cấu trúc nguồn vốn của từng ngân hàng.
Một điểm đáng chú ý khác nằm ở việc thị trường có thể phản ứng trước bằng cách đẩy nhanh tăng trưởng tín dụng ở những ngân hàng có dư địa lớn. Nếu nhu cầu tín dụng thực sự chưa đủ mạnh hoặc tiêu chuẩn tín dụng không được kiểm soát chặt, việc có thêm khả năng mở rộng bảng cân đối có thể tạo áp lực cạnh tranh lãi suất và khiến ngân hàng tìm kiếm tài sản sinh lời cao hơn để sử dụng nguồn vốn. Rủi ro khi đó không nằm ở bản thân LDR 95%, mà nằm ở việc ngân hàng sử dụng phần room bổ sung để tài trợ cho loại tài sản nào?
Tác động của thay đổi LDR là tích cực ở cấp độ thanh khoản và khả năng mở rộng bảng cân đối, nhưng trung tính đến tiêu cực nếu nhìn từ góc độ rủi ro tín dụng, tùy thuộc vào chất lượng tài sản được tạo ra từ phần dư địa mới.
Việc đưa vốn chủ sở hữu và một số nguồn vốn đủ điều kiện vào mẫu số LDR tạo ra một thay đổi đáng kể về mặt cạnh tranh. Trước đây, khả năng mở rộng cho vay chịu ảnh hưởng lớn bởi khả năng huy động tiền gửi. Nay, vốn tự có và các nguồn vốn dài hạn đủ điều kiện cũng có thể hỗ trợ khả năng mở rộng bảng cân đối.
Điều này tạo lợi thế cho những ngân hàng có khả năng tích lũy vốn nội bộ tốt, tỷ lệ CASA cao, nguồn tiền gửi ổn định và khả năng phát hành giấy tờ có giá. Các ngân hàng này có thể không cần tăng tiền gửi với tốc độ quá cao nhưng vẫn duy trì được khả năng tăng trưởng tài sản. Về dài hạn, điều này có thể thúc đẩy sự phân hóa giữa các ngân hàng: ngân hàng có bảng cân đối khỏe có nhiều lựa chọn hơn, trong khi ngân hàng yếu phải trả chi phí vốn cao hơn để có được cùng một đơn vị tăng trưởng tài sản.
Nhưng mặt trái là cuộc cạnh tranh huy động vốn có thể chuyển từ tiền gửi sang trái phiếu và vốn cấp 2. Khi một nguồn vốn giúp ngân hàng đồng thời giải quyết CAR, LDR và NSFR, giá trị của nguồn vốn đó tăng lên. Điều này có thể làm nhu cầu phát hành trái phiếu ngân hàng tăng, kéo theo chi phí huy động dài hạn cao hơn. Nếu chi phí vốn tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh lãi suất cho vay, NIM có thể chịu áp lực.
Việc chuyển từ giới hạn tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn sang NSFR là một thay đổi có tính cấu trúc. NSFR đánh giá nguồn vốn ổn định sẵn có so với nguồn vốn ổn định yêu cầu. Điều này cho phép phân biệt giữa các loại nguồn vốn và các loại tài sản thay vì chỉ nhìn vào kỳ hạn danh nghĩa.
Một ngân hàng có lượng tiền gửi ổn định có thể sử dụng nguồn vốn đó để tài trợ cho tài sản dài hạn mà không bị ràng buộc theo cách cứng nhắc như trước. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với tín dụng mua nhà, hạ tầng, sản xuất dài hạn và các tài sản có thời gian hoàn vốn dài.
Tuy nhiên, NSFR có thể làm cho bảng cân đối tối ưu về mặt quy định nhưng chưa chắc tối ưu về mặt kinh tế. Khi mỗi loại tài sản có một hệ số RSF và mỗi loại nguồn vốn có một hệ số ASF, ngân hàng sẽ có động lực lựa chọn tài sản không chỉ dựa trên lợi suất và rủi ro tín dụng mà còn dựa trên lượng stable funding mà tài sản đó tiêu tốn. Nếu hai tài sản có mức sinh lời tương đương nhưng một tài sản tiêu tốn ít nguồn vốn ổn định hơn, ngân hàng sẽ có động lực ưu tiên tài sản đó. Về mặt quản trị vốn, đây là điều hợp lý. Nhưng ở cấp độ nền kinh tế, dòng vốn có thể không còn chảy hoàn toàn tới nơi có hiệu quả kinh tế cao nhất mà một phần bị chi phối bởi giá trị của tài sản trong hệ thống quy định an toàn. Đây là một tác động cần theo dõi trong trung hạn, đặc biệt khi các ngân hàng bắt đầu xây dựng hệ thống pricing theo RWA, ASF và RSF thay vì chỉ dựa vào NIM.
LCR yêu cầu ngân hàng duy trì một lượng tài sản thanh khoản chất lượng cao đủ để đáp ứng dòng tiền ra ròng trong 30 ngày. HQLA được chia thành Level 1, Level 2A và Level 2B, với các mức điều chỉnh và giới hạn khác nhau. Tài sản muốn được tính vào HQLA không chỉ cần thuộc nhóm tài sản được phép mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về khả năng bán, repo, không bị ràng buộc và khả năng chuyển đổi thành tiền trong giai đoạn căng thẳng.
Về mặt tích cực, hệ thống ngân hàng sẽ có một lớp đệm thanh khoản thực chất hơn. Khi xảy ra cú sốc, ngân hàng không phải ngay lập tức bán tài sản kém thanh khoản hoặc thu hẹp tín dụng để có tiền mặt. HQLA tạo ra một vùng đệm giúp giảm nguy cơ khủng hoảng thanh khoản lan truyền.
Nhưng chính việc một tài sản được công nhận trong khung HQLA cũng tạo ra một giá trị pháp lý ngoài giá trị kinh tế thông thường của nó. Nếu một loại trái phiếu đáp ứng tiêu chuẩn HQLA, ngân hàng có thêm động lực nắm giữ tài sản đó vì nó không chỉ tạo ra lợi suất mà còn giúp đáp ứng LCR. Đây là điều có thể phát sinh rủi ro. Nếu ngân hàng cùng tập trung vào một nhóm tài sản có đặc tính tương tự để đáp ứng HQLA, thị trường có thể hình thành một mức premium cho các tài sản đó.
Nếu khung pháp lý mới làm ngân hàng có thêm động lực tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao, thị trường có thể trở nên sâu hơn. Doanh nghiệp có dự án tốt, dòng tiền ổn định và khả năng công bố thông tin minh bạch sẽ có thêm một kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những doanh nghiệp cần nguồn vốn trung dài hạn.
Tuy nhiên, khi ngân hàng phải tối ưu LCR, NSFR, LDR và CAR đồng thời, họ có xu hướng lựa chọn những trái phiếu đáp ứng được nhiều tiêu chí nhất. Điều này có thể khiến dòng vốn tập trung vào các doanh nghiệp lớn, có xếp hạng tín nhiệm tốt, thanh khoản thị trường cao hoặc có tài sản bảo đảm tốt.
Hệ quả là thị trường trái phiếu có thể phân hóa mạnh. Một nhóm doanh nghiệp có chất lượng cao sẽ huy động được vốn với chi phí thấp hơn, trong khi nhóm doanh nghiệp yếu hơn tiếp tục phải chịu premium cao hoặc bị loại khỏi nguồn vốn ngân hàng. Vì vậy, TT 50 có thể làm tăng tính minh bạch và chất lượng của thị trường nhưng đồng thời cũng làm tăng khoảng cách tiếp cận vốn giữa các doanh nghiệp.
Trong ngắn hạn, tác động rõ nhất là thay đổi LDR và cấu trúc nguồn vốn. Những ngân hàng đang bị giới hạn bởi LDR có thể được giải phóng một phần dư địa. Tuy nhiên, tác động lên lợi nhuận chưa chắc lớn ngay lập tức vì ngân hàng vẫn phải cân đối CAR, chi phí vốn và nhu cầu tín dụng.
Trong trung hạn, tác động của NSFR, LCR và trái phiếu sẽ rõ hơn. Ngân hàng bắt đầu thay đổi cơ cấu tiền gửi, phát hành trái phiếu, tăng HQLA và điều chỉnh danh mục tài sản. Đây là giai đoạn sự phân hóa giữa các ngân hàng sẽ thể hiện mạnh nhất.
Trong dài hạn, tác động lớn nhất nằm ở việc thay đổi cấu trúc tài chính của nền kinh tế. Ngân hàng sẽ không chỉ là trung gian nhận tiền gửi rồi cho vay. Họ sẽ trở thành những tổ chức tối ưu đồng thời vốn, thanh khoản, RWA, RSF, ASF, HQLA và mức độ rủi ro. Điều này có thể làm hệ thống an toàn hơn nhưng cũng khiến các quy định an toàn trở thành một yếu tố ngày càng quan trọng trong việc quyết định dòng vốn đi đâu.