Ngành hàng không Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy sức bền đáng kinh ngạc khi cả ba phân khúc cốt lõi đều duy trì đà tăng trưởng dương, bất chấp căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông. Sản lượng khách quốc tế qua các cảng hàng không đạt 22,6 triệu lượt, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm ngoái. Khách nội địa đạt 32 triệu lượt, tăng 5%, tương đương tiến độ để cả năm cán mốc khoảng 86 triệu lượt, tiệm cận đỉnh lịch sử thiết lập năm 2023. Mảng vận tải hàng hóa cũng không kém phần ấn tượng khi đạt 762 nghìn tấn, tăng 14%, tạo đà vững chắc hướng tới cột mốc 2 triệu tấn vào cuối năm.
Điều đáng chú ý nhất là cả ba cấu phần này vẫn giữ được momentum dương ngay trong giai đoạn giá nhiên liệu bay leo lên đỉnh vào tháng 3 và tháng 4, cho thấy cấu trúc cầu hàng không nội tại của Việt Nam đủ mạnh để hấp thụ cú sốc chi phí ngắn hạn mà không bị gãy đà. Khi crack spread đã hạ nhiệt trở lại những tuần gần đây, biên lợi nhuận của các hãng bay được kỳ vọng sẽ phục hồi rõ nét hơn kể từ quý 3 năm nay.
Một điểm sáng mang tính cấu trúc dài hạn là Việt Nam đang nổi lên như điểm hưởng lợi lớn nhất Đông Nam Á từ làn sóng tái định tuyến dòng khách toàn cầu. Khi các hub trung chuyển truyền thống tại Trung Đông bị ảnh hưởng bởi xung đột, dòng khách chặng dài giữa châu Âu và Mỹ có xu hướng né tránh rủi ro bằng cách chuyển hướng bay qua khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trục bay Hà Nội - TP.HCM nhờ đó đã lọt vào top 2 đường bay tăng trưởng nhanh nhất khu vực theo thống kê của IATA, cho thấy nhu cầu nội địa cũng đang cộng hưởng tích cực với xu hướng dịch chuyển này chứ không chỉ riêng khách quốc tế.
Nhìn xa hơn về triển vọng dài hạn, báo cáo dự báo lưu lượng giao thông sân bay toàn cầu giai đoạn 2025-2054 của Hội đồng Sân bay Quốc tế ACI World đưa ra một nhận định hết sức đáng chú ý về vị thế tương lai của thị trường hàng không Việt Nam. Từ chỗ còn đứng ngoài top 20 thị trường lớn nhất thế giới vào năm 2026, Việt Nam được dự báo sẽ có bước bứt phá ngoạn mục để vươn lên vị trí thứ 14 toàn cầu vào năm 2054, với tổng sản lượng vận tải vượt mốc 467 triệu lượt khách. Tại khu vực Đông Nam Á, nước ta sẽ khẳng định vị thế thị trường lớn thứ ba, chỉ đứng sau Indonesia và Thái Lan. Nền tảng cho cú bứt phá này đến từ tốc độ mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu, xu hướng tự do hóa bầu trời, sự bùng nổ của các hãng hàng không chi phí thấp, cùng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng vốn FDI đưa Việt Nam trở thành mắt xích logistics quan trọng trong khu vực.
Song hành với triển vọng tăng trưởng dài hạn, các hãng bay nội địa cũng đang bước vào giai đoạn mở rộng đội tàu bay hết sức mạnh mẽ. Vietjet Air đặt mục tiêu tăng quy mô đội bay từ 135 chiếc hiện tại lên khoảng 200 đến 250 chiếc vào năm 2030, gần gấp đôi hiện trạng. Vietnam Airlines cũng dự kiến mở rộng từ 103 lên 151 chiếc trong cùng giai đoạn, tương đương mức tăng 1,5 lần. Các hãng còn lại như Bamboo Airways, Sun PhuQuoc hay Vietravel đều có kế hoạch tăng quy mô đội bay với tốc độ đáng kể, phản ánh niềm tin chung của toàn ngành vào triển vọng nhu cầu dài hạn. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh backlog máy bay thương mại toàn cầu vẫn đang neo ở mức cao kỷ lục, tạo áp lực nhất định lên tiến độ giao máy bay và chi phí thuê tàu bay của các hãng trong khu vực.
Về mặt vận hành, hiệu suất khai thác toàn ngành trong tháng 5/2026 đã cải thiện rõ rệt với tỷ lệ cất cánh đúng giờ đạt 87,1%, tăng so với mức 86% của tháng 4 và chỉ 79,6% của tháng 3. Sự cải thiện này chủ yếu đến từ yếu tố mùa vụ khi tổng số chuyến bay toàn mạng giảm mạnh từ hơn 25.000 chuyến trong tháng 3 xuống còn khoảng 20.000 chuyến trong tháng 5, giúp các hãng dễ sắp xếp lịch bay hơn, cộng thêm việc căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hạ nhiệt phần nào cũng tạo điều kiện để các hãng ổn định lại chặng bay. Tuy nhiên, điểm nghẽn cố hữu của ngành vẫn chưa được giải quyết triệt để. Nguyên nhân tàu bay về muộn tiếp tục chiếm hơn 61% tổng số ca chậm chuyến, phản ánh việc các hãng bay vẫn duy trì chiến lược ép thời gian quay đầu máy bay xuống mức rất sát để tối đa hóa công suất khai thác, khiến mạng bay thiếu vùng đệm thời gian và dễ phát sinh hiệu ứng trễ chuyến dây chuyền lan rộng.
Xét về mô hình vận hành, hai hãng bay niêm yết lớn nhất Việt Nam đang cho thấy hai chiến lược khác biệt khá rõ rệt khi soi chiếu qua lăng kính chuẩn quốc tế. Vietnam Airlines vận hành theo mô hình gần với chuẩn hàng không truyền thống đầy đủ dịch vụ, trong đó nhiên liệu vẫn là cấu phần chi phí tự nhiên lớn nhất, chiếm khoảng một phần ba tổng chi phí vận hành, tương đồng với các mô hình chuẩn của những nghiên cứu quốc tế uy tín. Nếu chỉ tính riêng mảng bay cốt lõi, tách bạch khỏi các mảng thương mại phụ trợ như xăng dầu hay suất ăn, biên lợi nhuận vận hành thuần của hãng ở mức tương đối vừa phải, thuộc nhóm trung bình ngành hàng không toàn cầu, cho thấy mảng bay tự thân vẫn hoạt động ổn định trong khi đóng vai trò kéo dòng tiền cho toàn hệ sinh thái kinh doanh đa dạng của tập đoàn.
Trong khi đó, Vietjet Air theo đuổi mô hình hàng không chi phí thấp với cấu trúc doanh thu khác biệt hoàn toàn so với đối thủ. Mảng hàng hóa và dịch vụ phụ trợ như hành lý, suất ăn, chọn chỗ ngồi đóng góp tỷ trọng lớn hơn nhiều so với mô hình truyền thống, trở thành bệ phóng dòng tiền quan trọng cho hãng. Để tối ưu chi phí, Vietjet đã ép mạnh chi phí nhân công và chi phí gián tiếp xuống mức rất thấp, hiệu quả gần như gấp đôi so với bộ máy vận hành của đối thủ. Tuy nhiên đổi lại, việc đẩy tần suất quay đầu tàu bay lên cao đã kéo theo tỷ trọng chi phí nhiên liệu và thuê tàu bay tăng lên đáng kể, khiến cấu trúc chi phí của hãng trở nên nhạy cảm hơn hẳn trước biến động giá dầu và tỷ giá. Nếu tách riêng mảng bay cốt lõi khỏi hoạt động thương mại bán tàu bay và động cơ, biên lợi nhuận vận hành thuần của hãng ở mức rất mỏng, cho thấy mảng kinh doanh thương mại bán tàu bay và động cơ tiếp tục đóng vai trò then chốt, gần như là con át chủ bài, trong việc duy trì dòng tiền hoạt động cho mô hình giá rẻ này ở mức tối ưu.
Ở góc độ toàn cầu, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế IATA trong báo cáo cập nhật giữa tháng 6 đã bất ngờ hạ một nửa dự báo lợi nhuận ròng toàn ngành năm 2026, kéo biên lợi nhuận ròng thu hẹp đáng kể so với dự báo đưa ra trước đó. Dù nhu cầu di chuyển toàn cầu vẫn cực kỳ mạnh mẽ với số lượng khách và hệ số lấp đầy ghế đạt mức cao kỷ lục, ngành hàng không thế giới vẫn bị bào mòn lợi nhuận do chi phí vận hành tăng quá nhanh, đặc biệt là gánh nặng nhiên liệu bay. Thực tế này một lần nữa minh chứng cho luận điểm quan trọng rằng rủi ro lớn nhất với các hãng bay không nằm ở mặt bằng giá dầu cao, mà nằm ở tốc độ tăng giá quá nhanh và đột ngột, khiến các phương án điều chỉnh giá vé cũng như phòng ngừa rủi ro nhiên liệu không kịp phản ứng theo. Triển vọng phục hồi biên lợi nhuận trong năm 2027 vì vậy sẽ phụ thuộc phần lớn vào diễn biến bình ổn địa chính trị tại Trung Đông và nguồn cung dầu toàn cầu trong thời gian tới.
Trên phương diện chính sách và doanh nghiệp, tháng 6 vừa qua cũng ghi nhận một số diễn biến đáng chú ý. Kể từ ngày 1/7/2026, các hãng hàng không trong nước sẽ chính thức phải xây dựng và báo cáo định kỳ kế hoạch phát triển đội tàu bay hằng năm cũng như theo giai đoạn 5 năm với cơ quan quản lý, nhằm đảm bảo phù hợp với năng lực hạ tầng và nhu cầu thị trường thực tế. Vietnam Airlines cũng vừa nhận được cam kết bảo lãnh sơ bộ từ Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Hoa Kỳ với hạn mức hơn 2,9 tỷ USD phục vụ thương vụ mua 50 máy bay Boeing 737 MAX 8, một bước tiến quan trọng trong kế hoạch mở rộng đội bay dài hạn của hãng. Trong khi đó, Vietjet Air đã hoàn tất việc chi trả cổ tức bằng cổ phiếu với tỷ lệ 30%, qua đó tăng vốn điều lệ lên gần 7.700 tỷ đồng.
Nhìn chung, bức tranh ngành hàng không Việt Nam trong tháng 6/2026 tiếp tục cho thấy nền tảng tăng trưởng vững chắc cả về mặt sản lượng ngắn hạn lẫn vị thế dài hạn trên bản đồ hàng không thế giới. Dù áp lực chi phí nhiên liệu và bài toán vận hành đúng giờ vẫn là những thách thức mà các hãng bay cần tiếp tục xử lý trong các quý tới, câu chuyện tăng trưởng cấu trúc của ngành, được củng cố bởi làn sóng dịch chuyển dòng khách toàn cầu và triển vọng hạ tầng như sân bay Long Thành, vẫn đang mở ra một chu kỳ phát triển dài hơi và đầy hứa hẹn cho toàn chuỗi giá trị hàng không Việt Nam.