KHI CẢ THẾ GIỚI TĂNG LÃI SUẤT: VN-INDEX SẼ ĐỨNG Ở ĐÂU TRONG CƠN GIÓ NGƯỢC MỚI?
Dầu vượt 100 USD đang làm thay đổi toàn bộ bài toán lãi suất
Dầu Brent đã quay lên trên 101 USD/thùng, tăng gần 25% chỉ hơn một tháng sau khi căng thẳng quanh eo biển Hormuz bùng phát trở lại. Khi giá năng lượng tăng mạnh, lạm phát phương Tây lập tức chịu sức ép. ECB, Fed, BOE và BOJ vì thế đều đang ở trạng thái tăng lãi suất hoặc chuẩn bị thắt chặt thêm. Điểm đáng chú ý là đây không phải một chu kỳ tăng lãi suất vì kinh tế quá nóng, mà phần lớn là phản ứng phòng thủ trước nguy cơ lạm phát quay trở lại.
Fed và châu Âu đang chấp nhận hy sinh tăng trưởng để giữ kỳ vọng lạm phát
ECB đã hạ dự báo tăng trưởng 2026 xuống khoảng 0,9%, nhưng vẫn ưu tiên kiểm soát lạm phát. Fed cũng đang đứng trước khả năng tăng lãi suất trở lại sau khi giữ vùng 3,5–3,75%. Điều này cho thấy các ngân hàng trung ương phương Tây sẵn sàng đánh đổi một phần tăng trưởng để tránh lặp lại sai lầm 2021–2022, khi lạm phát từng bị đánh giá là “tạm thời”.
Điểm nguy hiểm nhất với thị trường tài chính lại có thể đến từ Nhật Bản
BOJ đang được kỳ vọng nâng lãi suất lên 1,25%, mức cao nhất trong hơn ba thập kỷ. Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi trong nhiều năm, đồng yên là nguồn vốn rẻ cho chiến lược yen carry trade: vay yên lãi suất thấp rồi đầu tư sang cổ phiếu, trái phiếu và tài sản rủi ro toàn cầu. Khi chi phí vay bằng yên tăng và đồng yên mạnh lên, các vị thế này có thể bị đóng, kéo theo áp lực bán tài sản tại nhiều thị trường mới nổi.
Trung Quốc lại đứng ở phía đối diện: muốn giảm lãi suất nhưng chưa thể giảm mạnh
Trong khi phương Tây chống lạm phát, Trung Quốc lại đối mặt bài toán biên lợi nhuận doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng quá mỏng. NIM của các ngân hàng Trung Quốc đã giảm xuống quanh 1,4%, khiến việc tiếp tục hạ lãi suất cho vay trở nên khó khăn. Bắc Kinh vì thế đang thiên về nới lỏng có mục tiêu, thay vì giảm lãi suất toàn diện. Điều này cũng cho thấy kinh tế Trung Quốc chưa thực sự bước vào một chu kỳ kích thích mạnh như thị trường từng kỳ vọng.
Với Việt Nam, áp lực lớn nhất không phải “có tăng lãi suất theo hay không”
Việt Nam không nhất thiết phải đi cùng Fed về mặt chính sách. Nhưng nếu lãi suất USD tăng, BOJ thắt chặt và giá dầu duy trì cao, NHNN sẽ phải cân bằng ba mục tiêu rất khó cùng lúc: ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và duy trì mặt bằng lãi suất hỗ trợ tăng trưởng. Tháng 8, tăng trưởng tiền gửi VND đã vượt nhẹ tăng trưởng tín dụng, giúp thanh khoản hệ thống bớt căng, nhưng chi phí huy động vẫn ở mức cao và áp lực tỷ giá chưa biến mất.
Ngân hàng sẽ phân hóa mạnh: CASA cao và nguồn vốn rẻ trở nên cực kỳ quan trọng
Nếu lãi suất huy động khó giảm sâu, NIM của các ngân hàng Việt Nam sẽ chịu áp lực. Nhóm có CASA cao, LDR hợp lý, chất lượng tài sản tốt và ít phụ thuộc vốn bán buôn sẽ có khả năng phòng thủ tốt hơn. Ngược lại, những ngân hàng phải cạnh tranh tiền gửi bằng lãi suất cao hoặc tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể đối mặt chi phí vốn và credit cost cùng lúc. VIS Rating cũng đang đánh giá sự phân hóa về funding, liquidity và chất lượng tài sản sẽ ngày càng rõ trong nửa cuối năm.
Bất động sản lại đối mặt thêm một biến số khó chịu: chi phí vốn cao hơn
Lãi suất toàn cầu tăng có thể gián tiếp làm giảm dư địa hạ lãi suất trong nước. Trong khi đó, doanh nghiệp bất động sản vẫn phải xử lý lượng trái phiếu đáo hạn lớn và chi phí refinancing cao. Những doanh nghiệp có bảng cân đối yếu, dòng tiền dự án chưa về kịp hoặc phụ thuộc nhiều vào nợ sẽ chịu áp lực mạnh hơn. Ngược lại, nhóm có tiền mặt lớn, pháp lý tốt và khả năng bàn giao nhanh sẽ có lợi thế.
Nhóm dầu khí hưởng lợi từ giá dầu, nhưng thị trường chung lại không thích dầu quá cao
Đây là nghịch lý đáng chú ý. Dầu Brent trên 100 USD có thể hỗ trợ kỳ vọng của GAS, PVD, PVS, BSR, PVT và một số doanh nghiệp dịch vụ dầu khí. Nhưng nếu dầu tiếp tục tăng, phần tích cực ở nhóm dầu khí có thể bị lấn át bởi tác động tiêu cực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất và chi phí sản xuất toàn nền kinh tế. Nói cách khác, dầu tăng vừa phải tốt cho nhóm dầu khí; dầu tăng quá mạnh lại trở thành rủi ro của toàn thị trường.
VN-Index hiện đã bắt đầu phản ánh sự thận trọng này
Đầu tháng 9, thị trường Việt Nam liên tục biến động mạnh, thanh khoản suy yếu và khối ngoại vẫn bán ròng. MBS cũng cảnh báo giai đoạn giữa tháng 9 nhạy cảm với dòng vốn toàn cầu do Fed và BOJ họp gần nhau; nếu yen carry trade bị tháo gỡ, vốn tại các thị trường rủi ro có thể chịu áp lực.
Góc nhìn đầu tư: biến số quan trọng nhất lúc này không phải Fed – mà là giá dầu
Điểm cho là đáng chú ý nhất trong bài toán hiện tại là lãi suất chỉ là phản ứng, còn giá dầu mới là nguyên nhân kích hoạt. Nếu Brent vẫn neo trên 100 USD, áp lực lạm phát sẽ duy trì và các ngân hàng trung ương khó sớm quay lại nới lỏng. Nhưng nếu dầu giảm nhanh về dưới vùng 80 USD như kịch bản Vietstock đề cập, áp lực tăng lãi suất cũng có thể đảo chiều rất nhanh.
Nói ngắn gọn: thị trường đang bước vào một giai đoạn mà “tiền rẻ” không còn là giả định mặc định. Với VN-Index, đây không phải lúc mua cả thị trường, mà là giai đoạn chọn doanh nghiệp có bảng cân đối khỏe, ít nhạy với lãi suất và vẫn giữ được tăng trưởng lợi nhuận.
Nhóm nên theo dõi: dầu khí nếu giá dầu duy trì cao; ngân hàng có CASA và chất lượng tài sản tốt, doanh nghiệp xuất khẩu hưởng lợi tỷ giá.
Nhóm cần thận trọng: bất động sản đòn bẩy cao, doanh nghiệp vay ngoại tệ lớn và các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng.
Thông tin phục vụ mục đích phân tích và trao đổi, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.