Khi quay lại Nhà Trắng năm 2025, Tổng thống Donald Trump đặt “thống trị năng lượng” làm nền tảng cho chính sách kinh tế và đối ngoại. Nhưng chiến tranh Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 đã đẩy giá nhiên liệu của người dân Mỹ lên cao, biến năng lượng thành điểm yếu chính trị trước cuộc bầu cử giữa kỳ 3/11. Theo bài bình luận của Reuters, cuộc khủng hoảng cho thấy làm chủ sản lượng không có nghĩa là làm chủ giá.
Từ độc lập đến thống trị: lợi thế Mỹ là gì?
Nền tảng của chiến lược này được đặt từ trước nhiệm kỳ hai. Nhờ công nghệ khai thác dầu khí đá phiến, Mỹ trở thành nhà sản xuất khí tự nhiên lớn nhất thế giới năm 2009, nhà sản xuất dầu thô lớn nhất năm 2018, và đến năm 2022 là nước xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hàng đầu. Sản lượng dầu thô tăng từ khoảng 5,5 triệu thùng/ngày năm 2010 lên gần 14 triệu thùng/ngày hiện nay, chiếm khoảng một phần năm nguồn cung toàn cầu, đồng thời Mỹ chiếm hơn một phần tư xuất khẩu LNG thế giới.
Ngay ngày đầu quay lại Nhà Trắng, ông Trump tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia, ra lệnh “giải phóng năng lượng Mỹ”, ưu tiên dầu, khí, than và điện hạt nhân, đồng thời gạt năng lượng tái tạo sang bên. Vài tuần sau, ông lập Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia và hồi sinh khẩu hiệu “khoan, khoan, khoan” như liều thuốc chữa lạm phát. Triết lý này được ông tóm gọn trong tuyên bố tháng 10/2025: “sản xuất tối đa, thịnh vượng tối đa, quyền lực tối đa”.
Khi năng lượng thành công cụ đối ngoại
Học thuyết này vượt ra ngoài chính sách trong nước. Chiến lược an ninh quốc gia công bố tháng 12 năm ngoái gắn ảnh hưởng của Mỹ ở Tây Bán Cầu với thống trị năng lượng, dựa trên Học thuyết Monroe thế kỷ 19. Trong hơn một năm, chính quyền dùng xuất khẩu dầu và LNG trong đàm phán thương mại, thúc đẩy các thỏa thuận năng lượng trong nỗ lực chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine, và nhấn mạnh nguồn tài nguyên của Greenland.
Đỉnh cao của học thuyết, đến đầu năm nay khi Washington loại bỏ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một chiến dịch quân sự nhanh. Sau đó Mỹ kiểm soát xuất khẩu và doanh thu dầu của Venezuela, buộc thay đổi luật hydrocarbon để loại các công ty Trung Quốc, và có được thỏa thuận chưa từng có cho phép tiếp cận một phần năm trữ lượng dầu nước này. Đến tháng 2, tầm nhìn xây dựng nền kinh tế và đối ngoại quanh nguồn nhiên liệu hóa thạch dồi dào dường như đã bén rễ.
Rồi quyết định tấn công Iran vào cuối tháng 2 đặt học thuyết ấy vào phép thử khắc nghiệt nhất.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Phân tích chi tiết: Làm chủ nguồn cung không đồng nghĩa với làm chủ giá: bài học từ cuộc chiến Iran cho cả nền kinh tế Mỹ