Những tuần gần đây, diễn biến tại Trung Đông tiếp tục là tâm điểm ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent nhiều thời điểm tiệm cận vùng 100 USD/thùng khi nhà đầu tư lo ngại rủi ro gián đoạn nguồn cung từ khu vực sản xuất dầu quan trọng nhất thế giới.
Tuy nhiên, nếu căng thẳng địa chính trị dần được kiểm soát và các thỏa thuận ngừng bắn được duy trì, câu hỏi đặt ra là: Giá dầu và ngành dầu khí sẽ phản ứng như thế nào?
Điều đáng chú ý là tác động của việc hạ nhiệt chiến sự có thể không diễn ra đồng đều giữa giá dầu và hoạt động logistics năng lượng.
Giá dầu đang phản ánh phần lớn yếu tố tâm lý hơn là thiếu hụt nguồn cung thực tế
Diễn biến của dầu Brent thời gian qua cho thấy thị trường đang phản ứng rất nhạy với các thông tin ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Chỉ cần xuất hiện tín hiệu tích cực liên quan đến đàm phán ngừng bắn hoặc việc tái mở cửa các tuyến vận tải chiến lược, giá dầu có thể điều chỉnh mạnh trong thời gian ngắn.
Điều này cho thấy phần lớn mức tăng hiện nay đến từ “phần bù rủi ro địa chính trị” thay vì xuất phát từ tình trạng thiếu hụt dầu vật chất trên phạm vi toàn cầu.
Các dự báo quốc tế hiện cũng đang nghiêng về kịch bản giá dầu hạ nhiệt dần từ cuối năm 2026 sang năm 2027. Nguyên nhân đến từ việc nguồn cung ngoài OPEC tiếp tục gia tăng, đặc biệt tại Mỹ và Nam Mỹ, trong khi OPEC vẫn duy trì công suất dự phòng đáng kể. Bên cạnh đó, tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu đang có dấu hiệu chậm lại khi kinh tế thế giới đối mặt với nhiều thách thức.
Điều này đồng nghĩa với việc nếu căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt, giá dầu hoàn toàn có thể điều chỉnh khá nhanh do phần bù rủi ro địa chính trị được loại bỏ.
Vấn đề lớn nhất hiện nay không phải thiếu dầu mà là dầu đi bằng cách nào
Khác với các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong lịch sử, thị trường hiện tại không đối mặt với việc sản lượng dầu biến mất khỏi thị trường.
Nguồn cung dầu vẫn tồn tại, nhưng việc vận chuyển dầu qua các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz hay Biển Đỏ đang trở nên khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều.
Nói cách khác, rủi ro hiện nay nằm ở “dòng chảy năng lượng” chứ không phải “nguồn cung năng lượng”.
Nhiều hãng tàu buộc phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng nhằm tránh các khu vực có nguy cơ xung đột. Việc này kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 10-15 ngày, đồng thời làm tăng mạnh chi phí nhiên liệu, chi phí vận hành và phí bảo hiểm chiến tranh.
Đây là nguyên nhân khiến giá cước vận tải dầu khí tăng mạnh trong suốt thời gian qua.
Giá dầu có thể giảm nhanh nhưng logistics sẽ phục hồi chậm hơn
Một đặc điểm quan trọng của thị trường là giá dầu phản ánh kỳ vọng tương lai.
Khi xuất hiện thông tin tích cực về địa chính trị, giá dầu có thể điều chỉnh ngay lập tức. Tuy nhiên, hoạt động logistics lại vận hành theo cơ chế hoàn toàn khác.
Các chủ tàu, công ty bảo hiểm và nhà nhập khẩu cần thời gian để đánh giá mức độ an toàn của các tuyến vận tải trước khi quay trở lại hoạt động bình thường.
Ngay cả khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn, phí bảo hiểm chiến tranh có thể vẫn duy trì ở mức cao trong nhiều tháng. Các tuyến vận tải thay thế đã hình thành trong thời gian xung đột cũng không thể quay trở lại trạng thái cũ ngay lập tức.
Do đó, rất có thể giá dầu sẽ giảm trước, trong khi giá cước vận tải dầu khí chỉ giảm chậm hoặc duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Nhóm cổ phiếu nào hưởng lợi nhiều nhất?
PVT, PVP, PDV, GSP hưởng lợi rõ rệt nhất
Trong bối cảnh hiện nay, nhóm vận tải dầu khí là nhóm được hưởng lợi trực tiếp nhất.
Việc quãng đường vận chuyển kéo dài làm tăng nhu cầu sử dụng tàu vận tải. Đồng thời, nguồn cung tàu khả dụng bị thu hẹp do các yêu cầu về an toàn và bảo hiểm khiến mặt bằng giá cước duy trì ở mức cao.
Điểm đáng chú ý là ngay cả khi giá dầu điều chỉnh giảm, lợi nhuận của các doanh nghiệp vận tải dầu khí vẫn có thể tiếp tục tích cực nhờ độ trễ trong quá trình bình thường hóa logistics.
Đây là lý do nhóm vận tải dầu khí đang sở hữu triển vọng thuận lợi hơn so với phần còn lại của chuỗi giá trị dầu khí.
BSR, PLX, OIL đối mặt nhiều áp lực hơn
Ngược lại, nhóm hạ nguồn lại chịu tác động bất lợi hơn từ sự biến động của logistics.
Chi phí vận chuyển gia tăng khiến giá vốn đầu vào tăng theo. Trong khi đó, doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có thể chuyển toàn bộ phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng ngay lập tức.
Ngoài ra, biến động mạnh của giá dầu cũng làm gia tăng rủi ro tồn kho. Nếu giá dầu đảo chiều nhanh, các doanh nghiệp nắm giữ lượng hàng tồn kho lớn có thể ghi nhận các khoản lỗ tồn kho đáng kể.
Vì vậy, áp lực đối với nhóm hạ nguồn không chỉ nằm ở giá dầu mà còn đến từ khả năng quản trị tồn kho và dòng tiền trong môi trường logistics thiếu ổn định.
PVS, PVD hưởng lợi nhưng cần thời gian
Đối với nhóm dịch vụ kỹ thuật và khoan dầu khí như PVS và PVD, tác động tích cực chủ yếu đến từ việc giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Khi giá dầu đủ hấp dẫn, các tập đoàn năng lượng quốc tế sẽ gia tăng đầu tư vào các dự án thăm dò và khai thác mới, từ đó tạo thêm khối lượng công việc cho các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí.
Tuy nhiên, đây là quá trình cần thời gian. Vì vậy, mức độ hưởng lợi của PVS và PVD thường đến chậm hơn so với nhóm vận tải dầu khí.
Kết luận
Nếu chiến sự Trung Đông dần hạ nhiệt, giá dầu nhiều khả năng sẽ phản ứng giảm nhanh hơn nhờ phần bù rủi ro địa chính trị được thu hẹp.
Tuy nhiên, hoạt động logistics năng lượng toàn cầu có thể mất nhiều tháng để trở lại trạng thái bình thường. Điều này đồng nghĩa với việc cơ hội đầu tư trong ngành dầu khí sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào biến động giá dầu mà chuyển sang câu chuyện về dòng chảy năng lượng và vận tải biển.
Trong bối cảnh đó, nhóm vận tải dầu khí gồm PVT, PVP, PDV và GSP đang là những doanh nghiệp hưởng lợi rõ ràng nhất. Trong khi đó, nhóm hạ nguồn như BSR, PLX và OIL có thể tiếp tục đối mặt với áp lực từ chi phí logistics và rủi ro tồn kho. Đối với PVS và PVD, triển vọng vẫn tích cực nhưng cần thêm thời gian để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh thực tế.
Nhìn rộng hơn, thị trường năng lượng hiện nay đang chuyển từ câu chuyện “giá dầu tăng bao nhiêu” sang câu chuyện “dầu có thể được vận chuyển hiệu quả hay không”. Đây có thể là yếu tố quyết định sự phân hóa của nhóm cổ phiếu dầu khí trong giai đoạn tới.