Ngành bán lẻ Việt Nam 2026: Sức mua phục hồi, bứt phá nhờ chiến lược đa kênh
Bức tranh tiêu dùng nội địa trong 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận đà phục hồi tích cực bất chấp áp lực lạm phát ngày một rõ nét. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng lũy kế 5 tháng ước đạt 3.185 nghìn tỷ đồng, tăng 11,2% so với cùng kỳ, và nếu loại trừ yếu tố giá vẫn tăng 6,1%. Trong cơ cấu này, doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng 11,1% và chiếm tới 75,9% tổng mức, trong khi dịch vụ lưu trú - ăn uống tăng 13,3% và dịch vụ lữ hành tăng 12,2% nhờ các chương trình kích cầu và đa dạng hóa sản phẩm.
Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ hậu dịch với đỉnh gần 20% vào năm 2022, tốc độ tăng trưởng của tổng mức bán lẻ đã bước vào quỹ đạo ổn định hơn, duy trì quanh vùng 8-10% trong giai đoạn 2023-2025 và 5 tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng tốc đáng kể, từ mức khởi điểm khoảng 2,5% vào tháng 1 lên vượt ngưỡng 5,5% vào tháng 5, mức tăng kỷ lục so với cùng kỳ các năm trước vốn phổ biến dưới 4,5%. Dù vậy, CPI bình quân 5 tháng ở mức 4,31% vẫn nằm trong ngưỡng mục tiêu 4,5% mà Quốc hội đề ra.
Về triển vọng thu nhập, dự báo tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người được kỳ vọng tăng tốc mạnh trở lại lên mức 7,8%, tương đương khoảng 5.420 USD/người, dù tăng trưởng GDP toàn nền kinh tế có phần chậm lại còn khoảng 6,8%. Đây là cơ sở quan trọng để kỳ vọng sức mua tiêu dùng nội địa tiếp tục là động lực tăng trưởng cốt lõi cho ngành bán lẻ trong trung hạn. Tuy nhiên, CPI dự kiến tăng lên 4,2% trong năm 2026 (so với 3,3% của năm 2025) sẽ tạo áp lực kép: vừa bào mòn một phần thu nhập thực của người tiêu dùng, vừa đẩy chi phí vận hành, logistics và giá vốn hàng bán của các chuỗi bán lẻ lên cao, buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cơ cấu chuỗi cung ứng để bảo vệ biên lợi nhuận.
Một mô hình kinh tế lượng được xây dựng để kiểm định mối tương quan giữa tăng trưởng GDP, CPI và tăng trưởng bán lẻ cho kết quả đáng chú ý: tăng trưởng GDP có tương quan dương và mức độ tác động cao, với hệ số hồi quy vượt 2 lần, trong khi biến động CPI lại không cho thấy ý nghĩa thống kê đáng kể. Điều này củng cố quan điểm rằng chính tăng trưởng thu nhập, chứ không phải biến động giá cả, mới là động lực chính thúc đẩy sức mua.
Xu hướng hiện đại hóa kênh phân phối tiếp tục diễn ra rõ nét. Số lượng chợ truyền thống giảm từ 8.581 (năm 2020) xuống còn 8.274 (năm 2024), trong khi số lượng siêu thị và trung tâm thương mại duy trì đà tăng ổn định. Dù vậy, kênh bán lẻ truyền thống (GT) vẫn giữ vai trò chủ đạo, đóng góp khoảng 70% tổng doanh thu bán lẻ năm 2025. Điểm sáng nhất nằm ở kênh thương mại điện tử, khi tỷ trọng đóng góp đã tăng đều từ 9% năm 2021 lên 12% năm 2025. Các chuỗi bán lẻ hiện đại hàng đầu như Bách Hóa Xanh, Winmart+, Long Châu hay Điện Máy Xanh đang đẩy mạnh chiến lược mở rộng điểm bán, với tổng quy mô hệ thống tiến sát mốc 15.000 cửa hàng tính đến quý 1/2026.
Đáng chú ý, làn sóng mở rộng đang dịch chuyển mạnh về khu vực nông thôn - nơi chiếm khoảng 60% dân số cả nước. Thu nhập bình quân tại khu vực này đã tăng đều từ 5,8 triệu đồng/tháng năm 2022 lên 7,3 triệu đồng/tháng năm 2025, củng cố sức mua thực và khả năng chi trả cho các tiêu chuẩn tiêu dùng cao hơn tại kênh hiện đại. Trong khi đó, số lượng cửa hàng tại TP.HCM và Hà Nội có dấu hiệu bão hòa, phản ánh sự chuyển dịch trọng tâm đầu tư của doanh nghiệp sang các tỉnh lẻ.
Khung pháp lý cũng đang tạo thêm động lực cho quá trình minh bạch hóa thị trường bán lẻ. Các quy định mới về truy xuất nguồn gốc sản phẩm có hiệu lực từ đầu năm 2026, cùng với việc chấm dứt cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh và siết chặt quản lý hoạt động thương mại điện tử, được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách chi phí giữa kênh truyền thống và hiện đại, đồng thời giúp các chuỗi bán lẻ lớn củng cố lợi thế cạnh tranh nhờ hệ thống hóa đơn rõ ràng và hàng hóa có nguồn gốc minh bạch.
Ở mảng thương mại điện tử, quy mô thị trường Việt Nam năm 2026 được ước tính đạt khoảng 31 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng trên 25%, góp phần đưa tổng quy mô bán lẻ toàn ngành lên khoảng 269 tỷ USD. Mục tiêu đề ra là doanh số thương mại điện tử B2C duy trì đà tăng 20-30% mỗi năm và đóng góp 20% vào tổng mức bán lẻ toàn quốc, được củng cố bởi kỳ vọng 70% dân số trưởng thành tham gia mua sắm trực tuyến và 80% giao dịch trực tuyến sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt.
Riêng mảng bán lẻ ICT và điện máy đang hưởng lợi rõ rệt từ chu kỳ đổi mới thiết bị. Giá bán lẻ laptop tại Việt Nam trong quý 2/2026 đã tăng khoảng 30-40% so với cùng kỳ do chi phí linh kiện đầu vào tăng mạnh, đặc biệt khi các hãng sản xuất chip nhớ dồn phần lớn công suất phục vụ máy chủ AI. Dù giá tăng, sức mua vẫn duy trì ổn định nhờ thị trường bước vào chu kỳ thay mới thiết bị sau giai đoạn bùng nổ mua sắm 2020-2022. Đáng chú ý, doanh thu bình quân mỗi cửa hàng của các chuỗi điện máy lớn đã tăng tới 43% từ quý 4/2024 đến quý 1/2026, cho thấy tăng trưởng đến từ sức mua thực trên mỗi điểm bán chứ không phải từ mở rộng quy mô mạng lưới. Rủi ro cần theo dõi là xu hướng kéo dài thời gian sử dụng thiết bị đang diễn ra tại nhiều thị trường phát triển, có thể khiến chu kỳ thay thế trong nước ngắn hơn kỳ vọng nếu tâm lý này lan rộng.
Kết quả kinh doanh quý 1/2026 của nhóm doanh nghiệp bán lẻ niêm yết ghi nhận tăng trưởng ấn tượng trên diện rộng, với lợi nhuận tăng nhanh hơn doanh thu ở hầu hết các phân khúc - cho thấy biên lợi nhuận đang mở rộng song song với đà phục hồi nhu cầu.
DGW (CTCP Thế Giới Số) ghi nhận doanh thu thuần quý 1/2026 đạt 8.500 tỷ đồng, tăng 54% so với cùng kỳ, và lãi ròng đạt 200 tỷ đồng, tăng 89%, nhờ đà tăng trưởng đồng đều trên các mảng sản phẩm, đặc biệt là máy tính xách tay và máy tính bảng tăng hơn 101%, thiết bị văn phòng tăng hơn 92%. Biên lợi nhuận gộp cải thiện lên mức 9,5%. Doanh nghiệp hiện là nhà cung cấp dịch vụ phát triển thị trường cho hơn 30 thương hiệu ICT quốc tế tại Việt Nam, và đang hưởng lợi từ áp lực giá bộ nhớ tăng cao do nhu cầu AI toàn cầu, tạo tâm lý mua sớm thiết bị điện tử trong ngắn hạn.
FRT (CTCP Bán lẻ Kỹ thuật số FPT) ghi nhận doanh thu tăng 29,5% và lợi nhuận sau thuế tăng 71,1% trong quý 1/2026, phản ánh hiệu quả từ cả mảng ICT lẫn chuỗi dược phẩm Long Châu.
MWG (CTCP Đầu tư Thế Giới Di Động) đạt doanh thu tăng 28,6% và lợi nhuận sau thuế tăng mạnh 75,6%, cho thấy hiệu quả tái cấu trúc mạng lưới cửa hàng các năm trước đang phát huy tác dụng rõ rệt, khi lợi nhuận tăng vượt xa tốc độ tăng doanh thu.
PET (Tổng CTCP Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí) ghi nhận doanh thu tăng 52,6% và lợi nhuận sau thuế tăng gấp đôi so với cùng kỳ, hưởng lợi từ đà tăng giá linh kiện công nghệ toàn cầu.
PNJ (CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận) có doanh thu tăng mạnh 79% và lợi nhuận sau thuế tăng 116,5%, chủ yếu nhờ yếu tố mùa vụ của mảng vàng 24K trong quý đầu năm.
MSN (CTCP Tập đoàn Masan) ghi nhận doanh thu thuần và lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ đạt lần lượt 24.020 tỷ đồng (tăng 27,1%) và 1.246 tỷ đồng (tăng vọt 216,6%). Động lực tăng trưởng đến từ hầu hết các mảng kinh doanh, bao gồm chuỗi bán lẻ WinCommerce tăng 29,4%, mảng hàng tiêu dùng MCH và thịt MML tăng lần lượt 13,1% và 19,8%. Đáng chú ý, mảng khai khoáng công nghệ cao MSR chuyển từ lỗ sang lãi kỷ lục, tăng 115%, nhờ giá vonfram (APT) tăng mạnh hơn 220% từ đầu năm trên thị trường châu Âu do Trung Quốc siết chặt nguồn cung xuất khẩu. Mô hình WinRural của WinCommerce cũng đang được đẩy mạnh tại khu vực nông thôn với chiến lược giá cạnh tranh, mở thêm hàng trăm cửa hàng mới và phần lớn đã đạt điểm hòa vốn EBITDA ngay trong quý đầu vận hành.
Về mặt bằng định giá, phần lớn cổ phiếu trong nhóm bán lẻ hiện đang giao dịch với các chỉ số P/E và P/B nằm dưới mức trung bình và trung vị của giai đoạn từ năm 2023 đến nay, cho thấy đây là xu hướng chung của toàn ngành chứ không phải hiện tượng cục bộ ở một vài mã riêng lẻ. Trong đó, MWG là trường hợp đáng chú ý với sự lệch pha giữa hai chỉ số: định giá theo P/E nằm dưới đáy vùng dao động lịch sử trong khi P/B lại nằm sát mức trung vị, hàm ý thị trường không nghi ngờ giá trị sổ sách của doanh nghiệp mà đang chiết khấu mạnh vào kỳ vọng lợi nhuận, có thể phản ánh niềm tin vào tốc độ phục hồi lợi nhuận nhanh hơn đà tăng của giá cổ phiếu.
Nhìn chung, ngành bán lẻ Việt Nam bước vào các quý còn lại của năm 2026 với nền tảng vĩ mô tương đối thuận lợi. Quý 1/2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành đạt 1.902 nghìn tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ, đi cùng mức tăng GDP quý 1 đạt 7,83% - mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả năm 2026 được ước tính tăng trưởng trong khoảng 10-11,5%, được hỗ trợ bởi lượng khách quốc tế tăng mạnh, chu kỳ đổi mới sản phẩm ICT, hiệu quả tái cấu trúc mạng lưới cửa hàng đã hoàn tất phần lớn, cùng sự phát triển của mô hình thương mại điện tử tích hợp đa kênh. Dù vậy, ngành vẫn sẽ đối mặt với thách thức từ mức nền so sánh cao của năm 2025 và áp lực chi phí đầu vào gia tăng, đòi hỏi các doanh nghiệp tiếp tục chủ động tối ưu hóa chuỗi cung ứng để bảo vệ biên lợi nhuận trong giai đoạn tới.