Ngành Dược - Bài 5: Sáu động cơ đang mở ra chu kỳ tăng trưởng mới tại Việt Nam
Ngành dược Việt Nam không còn chỉ là ngành sản xuất thuốc generic giá rẻ. Nó đang dịch chuyển sang mô hình có giá trị gia tăng cao hơn, tiêu chuẩn cao hơn và gắn chặt hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu
Jul 14, 2026
SIÊU CHU KỲ DƯỢC PHẨM 2025-2030 (Phần 5)
Ở những phần trước, chúng ta nói nhiều về Patent Cliff , China+1 , CDMO và cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dược toàn cầu. Nhưng đó mới chỉ là bối cảnh bên ngoài (thiên thời), điều quyết định một ngành có bước vào siêu chu kỳ tăng trưởng hay không nằm ở động lực bên trong.
Và ngành dược Việt Nam đang hội tụ cùng lúc 6 động cơ tăng trưởng . Đây là điều hiếm gặp, bởi đa số ngành chỉ có 1-2 động lực chính. Khi nhiều động lực cùng xuất hiện và hỗ trợ lẫn nhau, xác suất bước vào một chu kỳ tăng trưởng dài hạn sẽ cao hơn rất nhiều.
Già hóa dân số
Già hóa dân số là động cơ tăng trưởng không thể đảo ngược. Kinh doanh luôn bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: Khách hàng của doanh nghiệp đó sẽ nhiều lên hay ít đi Với ngành dược, câu trả lời gần như đã có sẵn. Việt Nam đang là một trong những quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới.
Ảnh: báo cáo ngành dược SHS
Năm 2023, người trên 60 tuổi chiếm khoảng 13,9% dân số , nhưng đến năm 2050, con số này dự kiến vượt 25% . Đây không chỉ là một thống kê nhân khẩu học. Đây là sự thay đổi về cấu trúc nhu cầu.
Người trẻ chủ yếu mua thuốc khi bị bệnh còn người già sử dụng thuốc gần như mỗi ngày. Tuổi càng cao, số bệnh nền càng nhiều. Một bệnh nhân cao tuổi có thể đồng thời điều trị tim mạch, huyết áp, tiểu đường, xương khớp và thần kinh.
Điều đó biến nhu cầu thuốc từ nhu cầu ngắn hạn thành nhu cầu lặp lại trong nhiều năm . Đó là loại doanh thu mà mọi doanh nghiệp đều mong muốn.
Bệnh mãn tính đang thay đổi toàn bộ ngành dược
Nếu già hóa là động lực về số lượng bệnh nhân, thì bệnh không lây nhiễm (Non-Communicable Diseases - NCDs) là động lực về giá trị.
NCD là nhóm bệnh không lây từ người sang người, như:
-
Tim mạch
-
Tiểu đường
-
Ung thư
-
Đột quỵ
-
COPD
-
Alzheimer
Hiện nhóm bệnh này chiếm khoảng 77-80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam . Trước đây, doanh nghiệp dược chủ yếu bán kháng sinh, thuốc cảm cúm hoặc thuốc giảm đau. Những loại thuốc này có vòng đời điều trị ngắn. Ngày nay, thị trường chuyển sang thuốc điều trị bệnh mạn tính.
Ví dụ:
-
bệnh nhân tiểu đường phải uống thuốc nhiều năm
-
bệnh nhân tim mạch điều trị gần như suốt đời
-
bệnh nhân ung thư sử dụng nhiều liệu pháp giá trị cao
Khoảng 7 triệu người Việt đang mắc tiểu đường . 1,6 triệu người mắc bệnh tim mạch . Riêng thuốc điều trị tiểu đường tăng trưởng khoảng 13% mỗi năm , cao hơn đáng kể tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành.
Điều này giải thích vì sao nhiều doanh nghiệp đang chuyển từ sản xuất thuốc phổ thông sang thuốc đặc trị khi những sản phẩm này có biên lợi nhuận cao hơn, rào cản kỹ thuật cao hơn nên ít cạnh tranh hơn.
Luật Dược mới đang thay đổi cuộc chơi
Một ngành có tăng trưởng dài hạn hay không không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp. Nó còn phụ thuộc vào chính sách. Luật Dược sửa đổi có hiệu lực từ 1/7/2025 được xem là thay đổi lớn nhất của ngành trong hơn một thập kỷ.
Ảnh: tổng hợp các luật liên quan ngành dược - báo cáo SHS
Điểm quan trọng nhất nằm ở việc thay đổi động lực cạnh tranh . Khi trước đây, doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian để đăng ký thuốc khiến chi phí cơ hội rất lớn, chu kỳ đưa sản phẩm ra thị trường kéo dài. Luật mới đơn giản hóa quy trình này khi cho phép thời gian thương mại hóa sản phẩm được rút ngắn, dòng tiền sẽ quay nhanh hơn.
Ngoài ra, luật cũng chính thức công nhận e-pharmacy , tức mô hình bán thuốc trực tuyến có kiểm soát. Điều này mở ra một kênh phân phối hoàn toàn mới cho ngành dược.
Chính sách đang ưu tiên doanh nghiệp nội
Kênh bán thuốc tại Việt Nam được chia thành hai nhóm.
-
OTC (Over The Counter) là thuốc bán tại nhà thuốc.
-
ETC (Ethical Drugs) là thuốc kê đơn sử dụng trong bệnh viện.
Kênh ETC có quy mô rất lớn, cũng là nơi tạo ra doanh thu ổn định nhất. Theo quy định đấu thầu mới, các doanh nghiệp đạt chuẩn EU-GMP sẽ được ưu tiên tham gia Nhóm 1 và Nhóm 2 , hai nhóm chiếm khoảng 60% tổng giá trị đấu thầu thuốc trong bệnh viện .
EU-GMP là bộ tiêu chuẩn sản xuất dược phẩm của Liên minh châu Âu. Muốn đạt chuẩn này, doanh nghiệp phải đầu tư rất lớn vào nhà máy, quy trình và hệ thống kiểm soát chất lượng. Đổi lại, họ được bước vào phân khúc có giá trị cao hơn và ít đối thủ hơn.
Đây là lý do nhiều doanh nghiệp như IMP, DHG, DBD liên tục mở rộng nhà máy đạt chuẩn EU-GMP trong vài năm gần đây.
Bảo hiểm y tế đang tạo ra “nguồn cầu mặc định”
Một doanh nghiệp muốn tăng trưởng cần có khách hàng. Ngành dược có thêm một lợi thế đặc biệt khi tại Việt Nam khách hàng không hoàn toàn tự trả tiền.
Đến cuối năm 2025, tỷ lệ bao phủ BHYT đạt khoảng 95,2% dân số . Điều này tạo ra một nguồn cầu rất ổn định. Khi phạm vi chi trả của BHYT mở rộng sang nhiều hoạt chất và thuốc thế hệ mới, nhu cầu tiêu thụ cũng tăng theo.
Đối với doanh nghiệp, đây là dòng doanh thu có tính dự báo cao hơn nhiều so với các ngành tiêu dùng thông thường.
Việt Nam đang bước vào cuộc đua nâng chuẩn
Ngành dược cách đây 15 năm, doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng giá. Ngày nay, cuộc chơi chuyển sang cạnh tranh bằng tiêu chuẩn.
Nhà máy đạt EU-GMP , Japan-GMP hay PIC/S-GMP sẽ có lợi thế lớn hơn rất nhiều. Tiêu chuẩn càng cao thì khả năng tham gia đấu thầu càng lớn, khả năng xuất khẩu càng rộng. => Biên lợi nhuận cũng cao hơn.
Song song với đó là làn sóng chuyển đổi số khi AI đang được ứng dụng trong nghiên cứu hoạt chất mới. Smart Factory giúp giảm lỗi sản xuất. Dữ liệu số giúp quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.
=> Đây là cuộc chuyển đổi từ doanh nghiệp dược truyền thống sang doanh nghiệp công nghệ sinh học.
Biotech có thể là “AI của ngành dược”
Một xu hướng khác đang nổi lên là Biopharma . Đây là nhóm thuốc sản xuất bằng công nghệ sinh học thay vì tổng hợp hóa học truyền thống.
Ví dụ:
-
kháng thể đơn dòng
-
vaccine thế hệ mới
-
liệu pháp miễn dịch
-
thuốc tế bào
Đây là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất của ngành dược toàn cầu.
Quy mô thị trường Biopharma tại Việt Nam được dự báo có thể đạt khoảng 8,31 tỷ USD vào năm 2033 . Hiện Việt Nam vẫn đi sau, nhưng giống như điện tử cách đây 20 năm, đi sau cũng đồng nghĩa còn rất nhiều dư địa để phát triển.
Hệ thống phân phối cũng đang thay đổi
Nếu trước đây thị trường thuộc về hàng chục nghìn nhà thuốc nhỏ lẻ, thì hiện nay xu hướng đang đảo chiều. Các chuỗi hiện đại như Long Châu , Pharmacity hay An Khang đang mở rộng rất nhanh.
Riêng Long Châu đã chiếm khoảng 25% thị phần bán lẻ dược phẩm vào năm 2025. Điều này mang lại ba thay đổi.
-
Thứ nhất, doanh nghiệp dược có hệ thống phân phối ổn định hơn.
-
Thứ hai, dữ liệu khách hàng được số hóa.
-
Thứ ba, khả năng bán chéo các sản phẩm chăm sóc sức khỏe tăng mạnh.
Ngành dược vì thế đang dần dịch chuyển từ bán thuốc sang xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện.
Tạm Kết
Ngành dược Việt Nam không còn chỉ là ngành sản xuất thuốc generic giá rẻ. Nó đang dịch chuyển sang một mô hình có giá trị gia tăng cao hơn, tiêu chuẩn cao hơn và gắn chặt hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lâm Tuấn Kiệt — Chuyên gia tư vấn đầu tư tại CTCK SSI