NGÀNH NĂNG LƯỢNG: GIÁ DẦU TĂNG MẠNH TRONG BỐI CẢNH CĂNG THẲNG MỸ/ISRAEL – IRAN
Thị trường năng lượng toàn cầu đang chứng kiến biến động mạnh khi giá dầu tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Diễn biến này không chỉ tác động đến thị trường dầu mỏ quốc tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp năng lượng niêm yết.
Trong phiên ngày 09/03, giá dầu Brent mở cửa ở mức khoảng 109 USD/thùng, tăng khoảng 55% so với thời điểm trước khi xung đột giữa Mỹ/Israel và Iran leo thang. Đây là mức tăng rất mạnh chỉ trong vòng một tuần và đưa giá dầu lên vùng cao nhất kể từ tháng 11/2022.
Theo đánh giá của Goldman Sachs, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu trong ngắn hạn vẫn còn hiện hữu. Kịch bản được đưa ra cho thấy dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz có thể chỉ duy trì khoảng 15% so với mức bình thường trong khoảng 5 ngày đầu, sau đó phục hồi lên khoảng 70% trong hai tuần tiếp theo trước khi trở lại công suất tối đa. Tuy nhiên, nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài và chưa có giải pháp rõ ràng, giá dầu toàn cầu có thể vượt 100 USD/thùng trong thời gian ngắn và thậm chí tiến tới vùng 150 USD/thùng vào cuối tháng 3.
Áp lực nguồn cung đang gia tăng khi nhiều nhà sản xuất tại khu vực Vùng Vịnh bắt đầu cắt giảm sản lượng và tạm dừng vận chuyển. Kuwait đã phải ngừng khai thác tại một số mỏ dầu do dung lượng kho chứa đã đầy, trong khi Iraq và Qatar cũng đã có các động thái cắt giảm sản lượng trước đó. Tại Iraq, sản lượng từ ba mỏ dầu lớn ở phía nam đã giảm mạnh xuống khoảng 1,3 triệu thùng/ngày, so với mức khoảng 4,3 triệu thùng trước khi xung đột xảy ra. Ngoài ra, nhiều nhà xuất khẩu trong khu vực cảnh báo có thể phải tuyên bố bất khả kháng nếu tình hình tiếp tục kéo dài.
Trong dài hạn, các kịch bản dự báo cho giá dầu Brent cho thấy xu hướng tăng so với các dự báo trước đây. Trong kịch bản cơ sở, giá dầu Brent có thể đạt khoảng 70 USD/thùng vào năm 2026 nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz chỉ kéo dài trong một đến hai tháng. Trong khi đó, nếu gián đoạn kéo dài hơn hai tháng, kịch bản cao có thể đưa giá dầu Brent lên khoảng 90 USD/thùng trong năm 2026.
Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, diễn biến giá dầu tăng mạnh đang tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm cổ phiếu trong ngành năng lượng.
Nhóm hưởng lợi trực tiếp bao gồm các doanh nghiệp liên quan đến dịch vụ dầu khí, lọc hóa dầu, vận tải dầu và phân bón.
PVS và PVD được đánh giá hưởng lợi trong trung hạn khi giá dầu cao thường thúc đẩy các công ty dầu khí tăng cường hoạt động khai thác và đầu tư, từ đó làm tăng nhu cầu đối với các dịch vụ kỹ thuật, EPC và dịch vụ khoan. Điều này cũng giúp cải thiện giá thuê giàn khoan và khối lượng công việc của các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí.
BSR là một trong những doanh nghiệp được hưởng lợi rõ rệt trong ngắn hạn nhờ lợi nhuận từ tồn kho và sự mở rộng của chênh lệch giá giữa sản phẩm dầu và dầu thô đầu vào. Chênh lệch giá dầu diesel tại Singapore đã tăng lên khoảng 58 USD/thùng, gấp đôi so với trước khi sự kiện xảy ra, trong khi chênh lệch giá xăng đạt khoảng 24 USD/thùng, tăng hơn hai lần. Điều này có thể hỗ trợ tích cực cho kết quả kinh doanh của BSR trong quý 1/2026.
PVT cũng được đánh giá tích cực nhờ xu hướng tăng của giá cước vận tải dầu. Giá cước thuê tàu Aframax hiện tăng khoảng 49% so với cùng kỳ, trong khi tàu Medium Range tăng khoảng 22% và tàu Handysize tăng khoảng 12%. Việc nhiều tàu phải thay đổi lộ trình vận chuyển để tránh khu vực eo biển Hormuz, thậm chí đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, sẽ kéo dài quãng đường vận chuyển và có thể tiếp tục đẩy giá cước tăng cao.
Trong nhóm phân bón, DPM và DCM cũng được hưởng lợi khi giá urê quốc tế tăng mạnh sau sự kiện. Iran chiếm khoảng 10% thương mại xuất khẩu urê toàn cầu, do đó gián đoạn nguồn cung đã khiến giá urê tăng khoảng 22% lên vùng 600 USD/tấn. Mức giá cao hơn có thể giúp bù đắp phần chi phí khí đầu vào tăng.
Đối với GAS, tác động được đánh giá ở mức tích cực nhẹ. Giá khí đầu ra gắn với giá dầu FO có thể cao hơn dự báo, đồng thời giá LPG và LNG cũng tăng mạnh sau sự kiện. Tuy nhiên, mức giá cao có thể khiến khối lượng tiêu thụ giảm phần nào, do đó tác động tổng thể được đánh giá ở mức vừa phải.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp phân phối xăng dầu như PLX và OIL được đánh giá ở trạng thái trung lập. Giá dầu tăng có thể hỗ trợ lợi nhuận ngắn hạn nhờ lợi thế tồn kho giá thấp từ quý trước, tuy nhiên nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài thì biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp do giá bán trong nước chịu sự điều tiết.
Trong nhóm điện, các doanh nghiệp như NT2, POW, QTP và PPC có thể chịu tác động hơi tiêu cực. Giá dầu, khí và than tăng có thể làm tăng chi phí đầu vào của các nhà máy điện. Dù phần lớn biến động giá nhiên liệu được chuyển cho EVN theo hợp đồng, mức giá cao có thể khiến tần suất huy động điện giảm.
Nhìn chung, biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những tác động đáng kể lên thị trường năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhóm cổ phiếu dầu khí và các doanh nghiệp liên quan đến chuỗi giá trị năng lượng có thể tiếp tục thu hút sự chú ý của dòng tiền trong ngắn hạn, đặc biệt là các doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu và chi phí vận tải tăng.