Mùa báo cáo tài chính quý II/2026 đang mang đến những tín hiệu rõ nét hơn về quá trình phục hồi của ngành thép. Sau giai đoạn chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu suy giảm, biến động giá nguyên liệu và áp lực cạnh tranh, sản lượng tiêu thụ tại nhiều doanh nghiệp bắt đầu cải thiện khi đầu tư công được duy trì, các dự án hạ tầng lớn bước vào giai đoạn thi công và nhu cầu từ lĩnh vực công nghiệp từng bước phục hồi.
Bên cạnh yếu tố nhu cầu, các biện pháp phòng vệ thương mại đối với thép nhập khẩu cũng đang tạo thêm dư địa cho các nhà sản xuất trong nước. Trong nhóm doanh nghiệp đầu ngành, Hòa Phát trong 6 tháng đầu năm 2026 sản xuất gần 7 triệu tấn thép thô, tăng khoảng 36% so với cùng kỳ. Sản lượng tiêu thụ thép xây dựng, HRC và phôi thép đạt khoảng 6,5 triệu tấn, tăng 32%, trong đó riêng HRC tăng gần 57%.
Ở nhóm tôn mạ, Hoa Sen và Nam Kim tiếp tục hưởng lợi từ sự cải thiện của thị trường xuất khẩu cũng như nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, biến động giá HRC, biên lợi nhuận chưa ổn định và áp lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế vẫn khiến kết quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp có sự phân hóa đáng kể.
Trong khi đó, ngành thép vẫn tiếp tục chứng kiến những kế hoạch đầu tư quy mô lớn. VinMetal đang triển khai tổ hợp gang thép tại Hà Tĩnh với mục tiêu cho ra sản phẩm đầu tiên vào năm 2027. Trước đó, Xuân Thiện đã khởi công Tổ hợp Thép xanh Nam Định với quy mô gần 100.000 tỷ đồng, trong khi Tây Ninh công bố kế hoạch nghiên cứu Tổ hợp Thép xanh và Năng lượng sinh học với tổng vốn đầu tư khoảng 3,1 tỷ USD. Những dự án này cho thấy kỳ vọng dài hạn đối với nhu cầu thép tại Việt Nam vẫn tương đối lớn.
Tuy nhiên, sự phục hồi của thị trường không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp thép đều có mức cải thiện tương ứng. Chi phí tài chính, nhu cầu vốn lưu động, giá nguyên liệu và biên lợi nhuận vẫn là những yếu tố có thể tạo ra sự khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp.
Trong nhóm sản xuất thép quy mô vừa, CTCP Sản xuất Thép Việt Long (UPCoM: VLS) cũng đang cho thấy những chuyển động theo xu hướng chung của ngành. Quý II/2026, doanh thu thuần của doanh nghiệp đạt gần 294 tỷ đồng, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp đạt hơn 10,5 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản cuối tháng 6 đạt gần 899 tỷ đồng.
Tuy nhiên, lợi nhuận của VLS chưa cải thiện tương ứng với doanh thu. Dư nợ vay ngắn hạn tăng để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động khiến chi phí tài chính tăng, qua đó ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh. Kết thúc quý II, doanh nghiệp lỗ sau thuế khoảng 52 triệu đồng, gần như ở trạng thái hòa vốn.
Diễn biến này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của chu kỳ thép hiện tại: nhu cầu có thể phục hồi trước, nhưng biên lợi nhuận và dòng tiền không nhất thiết cải thiện cùng tốc độ. Khi giá nguyên liệu, chi phí vốn và mức độ cạnh tranh vẫn còn cao, doanh nghiệp cần thêm thời gian để chuyển sự gia tăng về sản lượng và doanh thu thành kết quả lợi nhuận rõ rệt hơn.
Đối với VLS, doanh thu đang cho thấy tín hiệu tích cực theo xu hướng chung của thị trường, nhưng hiệu quả hoạt động trong thời gian tới sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng cải thiện biên lợi nhuận, kiểm soát chi phí tài chính, quản trị công nợ và tối ưu dòng tiền. Đây cũng là những chỉ tiêu cần tiếp tục được theo dõi trong các quý tiếp theo.
Nhìn rộng hơn, câu chuyện của ngành thép trong nửa cuối năm 2026 có lẽ sẽ không chỉ nằm ở việc nhu cầu tăng bao nhiêu, mà ở việc doanh nghiệp nào có khả năng chuyển sự phục hồi của thị trường thành lợi nhuận và dòng tiền một cách hiệu quả hơn. Trong bức tranh đó, những doanh nghiệp quy mô vừa như VLS sẽ là một nhóm đáng quan sát, bởi diễn biến về doanh thu, vốn lưu động và biên lợi nhuận có thể cho thấy khá rõ mức độ mà chu kỳ phục hồi thực sự lan tỏa đến từng doanh nghiệp.