Ngành thủy sản 6 tháng đầu năm 2026: Tăng trưởng tích cực nhưng vẫn chờ đợi bức tranh thuế quan tại Mỹ
Xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục ghi nhận một nửa đầu năm 2026 khởi sắc, bất chấp những biến động khó lường từ chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu lũy kế 6 tháng đầu năm đạt 5,8 tỷ USD, tăng 12,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với giá trị xuất khẩu đạt 2,3 tỷ USD, tăng 13,6%, trong khi cá tra đóng góp 1,1 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ.
Điểm đáng chú ý trong bức tranh thị trường là sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và Hồng Kông, trở thành động lực tăng trưởng chính với kim ngạch đạt 1,5 tỷ USD, tăng tới 37,9% so với cùng kỳ. Hàn Quốc theo sau với mức tăng 9%, đạt 419 triệu USD. Trong khi đó, các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản và EU vẫn duy trì sự ổn định với kim ngạch lần lượt đạt 897 triệu USD, 787 triệu USD và 536 triệu USD, dù tốc độ tăng trưởng không còn nổi bật như nhóm thị trường châu Á.
Đi sâu vào từng mặt hàng, cá tra ghi nhận sản lượng xuất khẩu lũy kế 5 tháng đạt 381 nghìn tấn, tăng 7% so với cùng kỳ, với giá bán bình quân toàn ngành giữ ổn định quanh mức 2,26 USD/kg. Trung Quốc tiếp tục là đầu tàu dẫn dắt với sản lượng tăng tới 32%, đạt 113 nghìn tấn, cùng giá bán nhích nhẹ 2%. Ngược chiều, các thị trường Mỹ, Brazil và EU đều chứng kiến sản lượng tiêu thụ sụt giảm, lần lượt giảm 12%, 12% và 3%. Đáng chú ý, sự sụt giảm mạnh tại Mỹ chủ yếu đến từ tháng 5, khi sản lượng giảm tới 32% so với cùng kỳ do mức nền cao của năm ngoái, thời điểm các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu trước khi thuế đối ứng có hiệu lực. Dù vậy, giá bán cá tra tại Mỹ và EU trong tháng 5 vẫn cải thiện nhẹ 5% so với cùng kỳ, cho thấy sức cầu ở phân khúc giá vẫn còn.
Ở mảng tôm, bức tranh tăng trưởng có phần phân hóa giữa hai dòng sản phẩm chính. Tôm thẻ tăng trưởng chủ yếu nhờ sản lượng, đạt 124 nghìn tấn, tăng gần 3%, trong khi giá bán lại giảm nhẹ hơn 4%. Ngược lại, tôm sú dù sản lượng giảm hơn 3% nhưng được bù đắp bởi giá bán tăng mạnh hơn 7%. Trung Quốc một lần nữa là điểm sáng khi giá trị nhập khẩu tôm thẻ từ Việt Nam tăng vọt hơn 100% so với cùng kỳ, trong khi thị trường Mỹ ghi nhận sự sụt giảm đáng kể ở nhiều chỉ tiêu.
Nhìn về nửa cuối năm, toàn ngành đang dồn sự chú ý vào diễn biến chính sách thuế quan tại Mỹ, bao gồm các sắc thuế chống bán phá giá đang trong giai đoạn sơ bộ và thuế theo Điều 301 liên quan đến các vấn đề thương mại. Đây sẽ là yếu tố then chốt quyết định cơ cấu thị trường xuất khẩu của các doanh nghiệp có tỷ trọng lớn vào Mỹ như VHC (Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn), FMC (Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta) và ANV (Công ty Cổ phần Nam Việt). Trong nhóm cá tra, VHC hiện đang ở vị thế thuận lợi hơn khi mức thuế chống bán phá giá sơ bộ áp dụng gần như bằng không, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với các doanh nghiệp cùng ngành. Ở chiều ngược lại, với mảng tôm, mức thuế sơ bộ hiện tại đang đặt ra thách thức không nhỏ cho khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường này trong thời gian tới.
Một điểm tích cực khác đến từ yếu tố chi phí đầu vào và logistics. Căng thẳng tại khu vực Trung Đông được kỳ vọng hạ nhiệt trong nửa cuối năm sẽ giúp giảm đáng kể chi phí cước vận chuyển, vốn đã tăng mạnh trong nửa đầu năm do tình hình địa chính trị bất ổn. Đồng thời, nguồn cung cá biển tự nhiên toàn cầu tiếp tục thu hẹp, đặc biệt khi hạn ngạch đánh bắt một số loài cá thịt trắng tại châu Âu bị cắt giảm, sẽ tạo dư địa cho các sản phẩm cá nuôi như cá tra và cá rô phi gia tăng thị phần nhờ lợi thế giá cạnh tranh hơn.
Về biên lợi nhuận, các doanh nghiệp thủy sản được dự báo duy trì sự ổn định trong nửa cuối năm so với cùng kỳ, khi giá bán sản phẩm đầu ra có xu hướng giảm dần nhưng đồng thời chi phí nguyên liệu đầu vào cũng hạ nhiệt tương ứng. Giá thức ăn chăn nuôi, chiếm phần lớn cơ cấu chi phí nguyên liệu, được kỳ vọng giảm nhờ xu hướng đi xuống của giá đậu tương và phân bón trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, một yếu tố cần lưu ý là giá bột cá vẫn duy trì ở mức nền cao do nguồn cung từ Peru chưa phục hồi, điều này có thể phần nào hạn chế tốc độ giảm của chi phí thức ăn chăn nuôi trong thời gian tới.
Nhìn chung, ngành thủy sản Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề khi các yếu tố thuận lợi về nguồn cung, chi phí vận chuyển và nhu cầu tiêu thụ toàn cầu đan xen với những rủi ro chưa rõ ràng từ chính sách thuế quan Mỹ. Diễn biến cụ thể của các mức thuế cuối cùng, dự kiến được công bố trong khoảng từ tháng 7 đến cuối năm, sẽ là biến số quan trọng định hình lại cục diện cạnh tranh và cơ cấu thị trường xuất khẩu của toàn ngành trong thời gian tới.