Ngành tư vấn công nghệ thông tin trước ngã rẽ AI: Từ cuộc chơi nhân sự sang cuộc đua dữ liệu
Ngành dịch vụ công nghệ thông tin toàn cầu đang bước vào một giai đoạn chuyển mình đáng chú ý khi mô hình kinh doanh truyền thống dựa trên số lượng nhân sự bắt đầu cho thấy dấu hiệu chững lại. Nhìn vào diễn biến nhân sự của các công ty gia công phần mềm lớn trong năm 2025, có thể thấy công thức “càng đông nhân sự càng hái ra tiền” đang gặp trục trặc. Tuy nhiên, đây không phải là sự bất thường mà là chỉ báo sớm cho một sự chuyển dịch sâu sắc hơn, từ mô hình thâm dụng lao động kiếm tiền trên đầu người hoặc giờ công, sang mô hình thâm dụng AI kiếm tiền trên đầu dự án.
Giai đoạn quá độ hiện tại đang tạo ra nhiều xáo trộn. Các mô hình tư vấn công nghệ thông tin bám vào AI vẫn chưa định hình rõ nét cách thức kiếm tiền mới, trong khi các tác vụ giá trị thấp như lập trình cơ bản và kiểm thử đang bị ép giảm giá mạnh, do khách hàng kỳ vọng kỹ sư hoàn thành khối lượng công việc lớn hơn trong thời gian ngắn hơn nhờ tự động hóa. Cộng thêm nhiều cơn gió ngược vĩ mô toàn cầu, tốc độ tăng trưởng nhu cầu gia công phần mềm đã giảm tốc nhanh trong năm 2025, đặc biệt sau giai đoạn chuyển đổi số bùng nổ 2021-2023.
Nhìn lại chặng đường phát triển, giai đoạn 2012-2025 là thời kỳ hoàng kim của mô hình thâm dụng lao động, khi các nền tảng công nghệ tiến hóa liên tục từ hệ thống máy tính lớn, sang mô hình client server, website và cuối cùng là điện toán đám mây, giúp chi phí phổ cập công nghệ giảm dần và dễ tiếp cận hơn theo thời gian. Đại dịch Covid-19 giai đoạn 2020-2023 càng thúc đẩy các doanh nghiệp toàn cầu đẩy nhanh chuyển đổi số và đầu tư mạnh vào công nghệ để duy trì hoạt động. Quy mô thị trường dịch vụ công nghệ thông tin toàn cầu theo đó đã đạt khoảng 1.719 tỷ đô la vào cuối năm 2025, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 7,1% mỗi năm cho cả giai đoạn 2015-2025 và lên tới 12,9% mỗi năm trong riêng giai đoạn Covid.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam nói riêng đã tận dụng tốt lợi thế về dân số đông, giá lao động rẻ và văn hóa làm việc Á Đông để phát triển mạnh mô hình gia công phần mềm. FPT là ví dụ điển hình khi kết hợp các lợi thế nhân sự tự nhiên với chiến lược mở rộng thương hiệu toàn cầu, giúp doanh thu mảng dịch vụ công nghệ thông tin nước ngoài của công ty này tăng trưởng bình quân khoảng 19% mỗi năm trong giai đoạn 2015-2025, cao hơn mức trung bình ngành. Cả quy mô nhân sự và doanh thu bình quân trên đầu kỹ sư của FPT đều tăng trưởng ấn tượng trong giai đoạn 2015-2023, phản ánh rõ nét pha tăng trưởng sung mãn nhất của mô hình gia công phần mềm truyền thống, trước khi bắt đầu có dấu hiệu giảm tốc từ năm 2025.
Bước sang giai đoạn hiện tại, cuộc đua toàn cầu trong ngành tư vấn công nghệ thông tin đang được tái định hình mạnh mẽ bởi sự xuất hiện của AI. Không chỉ FPT, các tên tuổi lớn tại Ấn Độ cũng đồng loạt chững lại tốc độ mở rộng nhân sự từ sau năm 2021 và thậm chí cắt giảm trong năm 2025. Tốc độ tăng trưởng doanh thu của các nhà tư vấn công nghệ thông tin toàn cầu cũng giảm dần qua từng quý trong năm 2025. Một báo cáo phân tích ngành công nghệ của HSBC công bố tháng 10 năm 2025 từng đưa ra ước tính rằng tác động tổng thể của AI có thể khiến doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin giảm khoảng 8 đến 10% trong vòng 3 đến 4 năm tới, tương ứng mức ảnh hưởng hàng năm khoảng 3 đến 4% cho giai đoạn 2025 đến 2027, khi các hợp đồng và thỏa thuận dần được gia hạn theo điều kiện mới.
Đáng chú ý, trong hội nghị nhà đầu tư trực tuyến với chủ đề Navigating the AI Era diễn ra vào cuối tháng 6 năm 2026, FPT vẫn tỏ ra lạc quan khi kỳ vọng doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin liên quan đến AI sẽ tăng trưởng ít nhất 30% mỗi năm trong 5 năm tới, dù các dịch vụ truyền thống được dự báo sẽ giảm tốc về mức tăng trưởng một chữ số.
Về xu hướng tuyển dụng, Infosys dự báo nhu cầu nhân lực trong ngành sẽ dịch chuyển rõ rệt, với các công việc như phát triển web front-end, kiểm thử phần mềm, hỗ trợ kỹ thuật hay phát triển blockchain sẽ suy giảm nhanh, trong khi nhu cầu tăng mạnh cho các vị trí liên quan đến gán nhãn dữ liệu, kỹ sư AI, phân tích pháp lý AI và các vai trò lãnh đạo về AI.
Từ những quan sát này, có thể thấy lợi thế cạnh tranh trong ngành tư vấn công nghệ thông tin đang chuyển dịch từ quy mô nhân sự giá rẻ sang quy mô nguồn dữ liệu chuyên biệt theo từng ngành và chất lượng nhân lực cao, đặc biệt là những người am hiểu kiến trúc dữ liệu và có khả năng tích hợp tốt với các mô hình nền AI. Người thắng cuộc sau cùng nhiều khả năng sẽ là các công ty xây dựng được nền tảng tự động hóa quy trình chuyên sâu và độc quyền theo từng lĩnh vực như ngân hàng, y tế, bảo hiểm hay chính phủ, nhờ hiệu ứng mạng lưới dữ liệu, trong đó mỗi khách hàng mới gia nhập nền tảng sẽ tạo ra dữ liệu giúp sản phẩm được huấn luyện thông minh hơn, từ đó khóa chặt khách hàng tiếp theo.
Tuy nhiên, vẫn còn một câu hỏi lớn chưa có lời giải rõ ràng, đó là liệu các nhà tư vấn công nghệ thông tin có thực sự sở hữu đủ lượng dữ liệu chuyên ngành mà không vi phạm tính bảo mật thông tin của khách hàng cũ, để từ đó xây dựng nên các mô hình nền tối ưu phục vụ khách hàng tiếp theo. Trong bối cảnh vấn đề bảo vệ bản quyền và tài sản dữ liệu cá nhân ngày càng được quan tâm, hướng đi khả thi hơn có thể là các nhà tư vấn sử dụng chính dữ liệu của khách hàng để tạo ra giải pháp AI trên nền tảng hợp tác chính thức, thông qua các thỏa thuận API với các đối tác công nghệ lớn, nhằm đảm bảo yếu tố bảo mật, thay vì tự do khai thác dữ liệu khách hàng cũ làm nền tảng cho các sản phẩm mới. Theo đó, các doanh nghiệp dẫn đầu ngành trong tương lai nhiều khả năng sẽ theo đuổi song song hai hướng, một là mua bán sáp nhập các công ty dữ liệu, hai là tăng cường hợp tác chiến lược với các công ty phát triển mô hình nền AI lớn để đa dạng hóa năng lực cung cấp dịch vụ.
Nhìn về triển vọng trung hạn 3 đến 5 năm tới, dư địa cải thiện giá trị doanh thu của ngành tư vấn công nghệ thông tin toàn cầu được nhận định sẽ hạn chế hơn so với giai đoạn trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc tỷ lệ chuyển đổi số toàn cầu đã đạt mức cao sau giai đoạn đại dịch, trong khi các tác vụ truyền thống như lập trình, kiểm thử và bảo trì, hiện chiếm khoảng một nửa doanh thu ngành tư vấn công nghệ thông tin, tiếp tục chịu áp lực giảm giá do ảnh hưởng của AI. Trong khi đó, bước tiến tiếp theo là nhúng AI vào hệ thống dữ liệu để tự động hóa các quyết định vận hành và kinh doanh vẫn còn bị hạn chế bởi mức độ sẵn sàng của hạ tầng, hiệu quả đầu tư chưa rõ ràng và lo ngại về bảo mật thông tin. Theo các thống kê về ứng dụng AI trong doanh nghiệp, dù tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng AI cho ít nhất một chức năng kinh doanh đã đạt mức rất cao, phần lớn vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc thí điểm, chỉ một tỷ lệ nhỏ đã triển khai AI một cách toàn diện vào hoạt động kinh doanh của mình.
Tổng hợp lại, trong trung hạn, AI đang giúp các nhà tư vấn công nghệ thông tin tinh gọn và nâng cao chất lượng đội ngũ nhân sự để đáp ứng nhanh hơn các hợp đồng chuyển đổi số cơ bản, nhưng chưa thực sự tạo ra được các hợp đồng ứng dụng giải pháp AI với quy mô lớn. Đáng chú ý, các cơ quan dự báo ngành công nghệ gần đây tiếp tục nâng dự báo chi tiêu công nghệ toàn cầu, song mức tăng tập trung chủ yếu vào các phân khúc thượng nguồn như trung tâm dữ liệu, thiết bị và phần mềm, trong khi mảng dịch vụ hạ nguồn vẫn giữ nguyên dự báo tăng trưởng ở mức một chữ số, cho thấy khoảng cách tăng trưởng giữa hai nhóm này đang ngày càng nới rộng dưới tác động của AI. Đồng thời, mức độ tăng trưởng của ngành tư vấn công nghệ thông tin cũng có sự phân cực rõ nét giữa các khu vực, khi các thị trường có tỷ lệ chuyển đổi số còn thấp như Nhật Bản và phần còn lại của châu Á được kỳ vọng sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng tốt hơn so với các khu vực đã phát triển như châu Âu hay Mỹ.