VPB: Lợi nhuận lập đỉnh nhưng biên lãi và chất lượng tài sản mới là điều cần nhìn kỹ
Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPB) tiếp tục cho thấy tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất hệ thống khi lợi nhuận quý 3/2026 đạt mức cao mới. Điểm đáng chú ý là động lực chính đến từ tín dụng tăng rất nhanh và thu nhập lãi thuần mở rộng mạnh, trong khi chi phí dự phòng giảm. Tuy nhiên, phía sau mức lợi nhuận tích cực là biên lãi thuần tiếp tục thu hẹp, tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp và dư nợ bất động sản tăng mạnh. Vì vậy, câu hỏi quan trọng với VPB không còn là lợi nhuận có tăng hay không, mà là tốc độ tăng trưởng này có duy trì được khi chi phí vốn và rủi ro tín dụng đang lớn dần.
Trong quý 3, thu nhập hoạt động của VPB đạt 22.084 tỷ đồng, tăng gần 10% so với cùng kỳ. Riêng thu nhập lãi thuần đạt 18.158 tỷ đồng, tăng hơn 20% và là mức cao nhất từ trước đến nay. Động lực nằm ở tăng trưởng tín dụng lên tới 28% từ đầu năm, cao hơn đáng kể so với mức tăng chung của ngành. Nhờ đó, lợi nhuận sau thuế đạt 8.644 tỷ đồng, tăng gần 19% so với cùng kỳ và hơn 3% so với quý trước. Chi phí dự phòng giảm 21% so với quý trước cũng góp phần đáng kể vào mức lợi nhuận này.
Điểm tích cực là tăng trưởng lợi nhuận lần này vẫn dựa nhiều vào hoạt động cốt lõi. Thu nhập dịch vụ đạt 3.089 tỷ đồng, tăng 29% so với cùng kỳ, trong khi thu hồi nợ xấu tăng 34%. Hai nguồn thu này giúp bù đắp phần nào khoản lỗ từ kinh doanh ngoại hối và chứng khoán. Điều này cho thấy hệ sinh thái tài chính của VPB vẫn đang tạo thêm nguồn thu ngoài tín dụng, dù quý 3 chưa phải một quý thực sự mạnh ở các mảng ngoài lãi.
Nhưng đây cũng là lúc cần nhìn kỹ hơn vào chất lượng của tăng trưởng. Biên lãi thuần quý 3 giảm còn 5,18%, mức thấp nhất trong nhiều năm. Nguyên nhân chính là chi phí vốn tăng nhanh trong bối cảnh cạnh tranh huy động gay gắt, trong khi VPB vẫn phải duy trì tốc độ tăng tín dụng cao. Quy mô tiền gửi không kỳ hạn đã tăng lên mức cao, nhưng tỷ trọng vẫn ở vùng thấp so với nhiều ngân hàng khác. Điều này khiến khả năng giảm chi phí vốn trong ngắn hạn chưa thực sự rõ ràng.
Nói cách khác, VPB đang tăng trưởng bằng quy mô nhanh hơn tăng trưởng bằng biên. Nếu tín dụng tiếp tục tăng mạnh nhưng chi phí vốn không hạ xuống, thu nhập lãi vẫn có thể tăng nhưng tốc độ chuyển hóa thành lợi nhuận sẽ khó duy trì như hiện tại.
Chất lượng tài sản là điểm cần thận trọng hơn. Nợ xấu cuối quý 3 đạt khoảng 37.795 tỷ đồng, tăng 20% so với đầu năm. Tỷ lệ nợ xấu giảm về 3,12% chủ yếu nhờ tổng dư nợ tăng nhanh và khả năng thu hồi nợ cải thiện. Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ nợ xấu chỉ còn khoảng 54%, thấp so với mặt bằng chung ngành. Bộ đệm dự phòng mỏng đồng nghĩa VPB sẽ có ít dư địa hơn để giảm chi phí tín dụng nếu chất lượng tài sản xấu đi.
Rủi ro này càng đáng chú ý khi tín dụng kinh doanh bất động sản đã tăng khoảng 40% trong 9 tháng, lên hơn 291.000 tỷ đồng. Tỷ trọng bất động sản và xây dựng trong tổng dư nợ vì vậy tiếp tục ở mức cao. Nếu thanh khoản bất động sản chậm lại hoặc sức khỏe tài chính của doanh nghiệp suy yếu, chi phí dự phòng có thể trở thành biến số lớn nhất đối với lợi nhuận trong các quý sau.
Ở các công ty con, FE Credit đang cho thấy dấu hiệu phục hồi khi dư nợ tăng lên hơn 72.000 tỷ đồng và tỷ lệ nợ xấu cải thiện đáng kể so với quý trước. Ngược lại, VPBankS có một quý kém thuận lợi khi lợi nhuận giảm mạnh do tự doanh, môi giới và tư vấn suy yếu, dù cho vay ký quỹ tiếp tục lập mức cao mới gần 39.900 tỷ đồng. Vì vậy, đóng góp từ hệ sinh thái vẫn có tiềm năng nhưng chưa đồng đều giữa các mảng.
Trong 1–2 quý tới, câu chuyện của VPB sẽ phụ thuộc chủ yếu vào ba biến số gắn chặt với nhau: tín dụng có tiếp tục duy trì tốc độ cao, chi phí vốn có hạ nhiệt đủ để ổn định biên lãi, và chi phí dự phòng có tăng trở lại hay không. Kỳ vọng lợi nhuận vẫn còn cơ sở nhờ quy mô tín dụng lớn và hệ sinh thái tài chính rộng, nhưng mức tăng trưởng cao sẽ có chất lượng tốt hơn nếu được đi cùng sự phục hồi của biên lãi và bộ đệm dự phòng.
Tóm lại, điểm hấp dẫn của VPB hiện nằm ở khả năng tăng trưởng tín dụng vượt trội và lợi nhuận vẫn đang mở rộng mạnh. Tuy nhiên, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào con số lợi nhuận kỷ lục. Biên lãi thuần đang giảm, tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp và tỷ trọng tín dụng bất động sản cao cho thấy rủi ro chưa biến mất. Câu chuyện tích cực sẽ thuyết phục hơn nếu VPB vừa giữ được tăng trưởng tín dụng, vừa kiểm soát được chi phí vốn và chất lượng tài sản trong những quý tới.
Với một ngân hàng đang tăng trưởng nhanh như VPB, vùng giá hấp dẫn không chỉ phụ thuộc vào tốc độ tăng lợi nhuận mà còn phụ thuộc vào mức độ bền vững của tăng trưởng đó. Nhà đầu tư muốn tham khảo vùng giá tích sản và giá mục tiêu của VPB có thể vào trang tiểu sử để xem phân tích chi tiết.
