BƯỚC LÙI CHIẾN THUẬT VÀ LỐI THOÁT NGOẠI GIAO TRONG XUNG ĐỘT MỸ - IRAN
Tính đến sáng ngày 27/7/2026, cục diện eo biển Hormuz bất ngờ bước vào giai đoạn hạ nhiệt tạm thời khi cả Mỹ và Iran đồng loạt lệnh ngừng các đợt không kích trả đũa. Quyết định “nhường không gian cho ngoại giao” của Tổng thống Donald Trump không chỉ đơn thuần là nỗ lực hạ nhiệt xung đột, mà phản ánh những tính toán chiến lược sâu sắc về áp lực nội địa, rào cản hậu cần quân sự và thế bế tắc kinh tế toàn cầu.
- Động lực cốt lõi buộc hai bên phải kiềm chế
Theo các nhà phân tích từ Reuters và Axios, quyết định dừng chuỗi 13 đêm không kích liên tiếp của Lầu Năm Góc xuất phát từ hai lý do then chốt:
• Sự cạn kiệt kho vũ khí dự trữ: Các cố vấn an ninh của Tổng thống Trump cảnh báo việc duy trì cường độ oanh tạc cao đang làm suy giảm nghiêm trọng kho tên lửa hành trình và đạn dược dẫn đường chính xác của Mỹ. Trong bối cảnh Washington vẫn phải san sẻ nguồn lực cho các mặt trận toàn cầu khác, việc tiêu tốn khí tài tại Iran là một rủi ro chiến lược dài hạn.
• Áp lực giá năng lượng trước thềm bầu cử: Việc eo biển Hormuz bị tắc nghẽn kéo theo giá dầu thô leo thang nhanh chóng. Chỉ còn khoảng 100 ngày nữa là tới kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, việc để giá xăng nội địa vượt ngưỡng báo động sẽ là một đòn giáng mạnh vào tỷ lệ ủng hộ của chính quyền Trump.
Ngược lại, về phía Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei khẳng định quốc gia này sẽ ngừng tấn công trả đũa nếu Mỹ duy trì lệnh giữ hỏa lực. Dưới áp lực bao vây phong tỏa đường biển của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), nền kinh tế Iran đang kiệt quệ, buộc họ phải bám lấy lộ trình đàm phán để tìm kiếm cơ hội dỡ bỏ cấm vận kinh tế và giải cứu các nguồn thu dầu mỏ bị đóng băng.
- Kênh trung gian Oman - Trung Quốc và bản thỏa thuận mong manh
Các chuyên gia độc lập nhận định, “chiếc phanh” giúp kéo hai nước trở lại bàn cân ngoại giao được vận hành phần lớn nhờ các nỗ lực trung gian cấp bách:
• Vai trò điều phối của Oman: Việc ông Trump ra lệnh hoãn đợt tấn công đêm thứ 14 trùng hợp với thời điểm phái đoàn ngoại giao Oman đáp xuống Tehran để dàn xếp một cơ chế quản lý an toàn mới cho eo biển Hormuz. Các cuộc thảo luận cấp thứ trưởng tại Tehran trong hai ngày 24 và 25/7 đã đạt được những tiến triển kỹ thuật bước đầu.
• Tác động từ Bắc Kinh: Theo các phân tích từ The New York Times, sự can thiệp của Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất từ Vùng Vịnh và là đối tác kinh tế quan trọng của Iran – mang trọng lượng rất lớn. Bắc Kinh không muốn một cuộc chiến tranh toàn diện làm đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, do đó đã gây sức ép buộc Tehran quay lại bàn đàm phán.
- Những rào cản chiến lược và nguy cơ tái bùng phát
Mặc dù các bên đang tìm cách khôi phục Bản ghi nhớ (MoU) ký hồi tháng 6, giới quan sát quốc tế vẫn hoài nghi về một nền hòa bình bền vững do hai bất đồng cốt lõi sau:
• Quyền kiểm soát tuyến hải trình: Iran kiên quyết đòi quyền quản lý và giám sát hoạt động tàu bè qua eo biển Hormuz với ít hạn chế hơn. Ngược lại, Mỹ muốn thiết lập một lộ trình thay thế đi sát eo biển thuộc vùng biển của Oman nhằm tước bỏ ưu thế địa chính trị của Tehran.
• Yếu tố đồng minh: Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dự kiến sẽ có chuyến thăm Nhà Trắng vào thứ Ba (28/7). Là một người chỉ trích gay gắt mọi sự nhượng bộ với Iran, ông Netanyahu đang chịu áp lực chính trị nội địa rất lớn trước thềm bầu cử vào tháng 10 và nhiều khả năng sẽ hối thúc Mỹ duy trì lập trường cứng rắn, thậm chí tiếp tục leo thang quân sự.
Kết luận: Sự yên tĩnh hiện tại ở Trung Đông mang tính chất của một “khoảng lặng chiến thuật” hơn là một lệnh ngừng bắn lâu dài. Cả Washington và Tehran đều đang sử dụng các kênh ngoại giao qua Oman để thăm dò giới hạn nhượng bộ của đối phương nhằm đạt được lợi ích tối đa mà không phải trả giá bằng một cuộc chiến tổng lực hao người tốn của.