Tổng thống Donald Trump đang chọn giải pháp vây hãm kinh tế tổng lực làm quân bài chủ lực, chủ động hạ nhiệt đối đầu quân sự trực tiếp để tránh một cuộc sa lầy không lối thoát.
Dưới đây là bài phân tích sâu về lý do vì sao Mỹ lựa chọn con đường này:
1. Sự dịch chuyển từ “Tấn công vũ lực” sang "Bóp nghẹt tài chính"
Sau khi lệnh ngừng bắn 60 ngày hết hạn vào đầu tuần này mà không đạt được thỏa thuận ngoại giao nào, ông Trump đã không chọn cách tái phát động các đợt không kích. Việc ông dùng cụm từ “Ngày D về Kinh tế” (Economic D-Day) trên Truth Social gửi đi tín hiệu rất rõ ràng: Mỹ thừa nhận chiến tranh tiêu hao bằng vũ lực không đem lại kết quả dứt điểm. Thay vào đó, Washington quay lại công thức cốt lõi của học thuyết Trump: Sức mạnh áp lực tối đa (Maximum Pressure) dựa trên vị thế độc tôn của đồng USD và nền kinh tế Mỹ.
Theo ghi nhận từ các phóng viên chính trị quốc tế, những tuyên bố viết hoa toàn bộ đầy giận dữ của ông Trump thực chất che giấu một sự chuyển hướng thực dụng. Không còn những lời đe dọa về “bạo lực hay xung đột vũ trang cận kề”, Washington hiện tại tập trung rà soát và triệt hạ từng dòng tiền, từ các công ty vỏ bọc đến các sàn giao dịch hoán đổi ngoại tệ của Iran.
2. Áp lực kinh tế nội địa và cuộc bầu cử giữa nhiệm của Mỹ
Lý do lớn nhất khiến chính quyền Trump né tránh leo thang quân sự lúc này là bài toán chi phí và lạm phát trong nước.
-
Gánh nặng nợ công: Nợ quốc gia của Mỹ vừa vượt ngưỡng kỷ lục 40.000 tỷ USD. Việc đổ thêm tiền vào một cuộc chiến tranh tổng lực ở Trung Đông là điều không tưởng.
-
Nỗi lo giá năng lượng: Cuộc chiến kéo dài hơn 5 tháng qua đã làm gián đoạn nghiêm trọng tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz (nơi chiếm 20% lượng dầu thô toàn cầu), đẩy giá năng lượng và lạm phát tại Mỹ lên cao, làm sụt giảm uy tín của ông Trump.
-
Áp lực chính trị: Cuộc bầu cử giữa nhiệm vào tháng 11/2026 đang đến gần. Việc kích hoạt một cuộc chiến tranh súng đạn mới với Iran sẽ là “vũ khí tự sát” đối với lá phiếu của cử tri Mỹ, những người đang trực tiếp chịu ảnh hưởng bởi chi phí sinh hoạt đắt đỏ.
3. Đồng minh khu vực kiên quyết từ chối chiến tranh
Các nhà phân tích quốc tế chỉ ra rằng Mỹ đang rơi vào thế “bị giới hạn lựa chọn hành động”. Các cường quốc năng lượng hàng đầu tại vùng Vịnh như Ả Rập Xê Út, Qatar, và Oman đã trực tiếp vận động hành lang tại Washington để phản đối bất kỳ sự leo thang quân sự nào nữa.
Họ hiểu rõ năng lực trả đũa bằng tên lửa của Iran có thể phá hủy ngay lập tức các cơ sở hạ tầng dầu khí của chính họ. Do đó, thay vì ủng hộ Mỹ nổ súng, các nước này chọn giải pháp cô lập kinh tế từ xa. Động thái đình chỉ giao thương đột ngột của UAE với Iran chính là minh chứng rõ nhất cho thấy các nước vùng Vịnh sẵn sàng siết chặt vòng vây kinh tế theo ý muốn của Mỹ để đổi lấy việc không có tiếng bom rơi.
4. Chiến thuật “Bắt con tin kinh tế” thay vì đối đầu trực diện
Mỹ thừa biết việc trừng phạt trực tiếp Iran đã chạm ngưỡng bão hòa. Vì vậy, chiến lược vây hãm mới của Trump chuyển trọng tâm sang “Trừng phạt thứ cấp” (Secondary Sanctions) cực kỳ khốc liệt nhằm vào bên thứ ba.
Theo đánh giá từ các chuyên gia kinh tế trên Al Jazeera, mục tiêu thực sự của “Ngày D Kinh tế” lần này là ép các quốc gia đang duy trì mạch máu kinh tế cho Iran phải tự ngắt kết nối:
-
Trung Quốc: Đối tượng mục tiêu lớn nhất, quốc gia đang thu mua lượng lớn dầu thô thông qua “đội tàu bóng đêm” của Iran.
-
Iraq và Thổ Nhĩ Kỳ: Hai cửa ngõ giao thương biên giới trên bộ quan trọng trực tiếp với Iran.
Bằng cách đe dọa cắt quyền tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ của bất kỳ ngân hàng hay sân bay nào chứa chấp dòng tiền Iran, ông Trump muốn dùng sức mạnh thị trường Mỹ để biến Iran thành một “hòn đảo hoang” tuyệt đối.
Kế hoạch của Mỹ: Chờ đợi đối phương tự suy kiệt
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khi xuất hiện cùng nhau đã khẳng định: “Mỹ sở hữu nền kinh tế mạnh nhất thế giới và các đòn bẩy tài chính có thể tạo ra áp lực khủng khiếp không kém gì quân đội”. Mỹ đang đặt cược rằng người dân và nền kinh tế Mỹ có thể chịu đựng được các biến động tài chính ngắn hạn tốt hơn là nền kinh tế vốn đã kiệt quệ vì cấm vận nhiều năm của Iran.
Kết luận: Mặt trận mới này “khốc liệt” không phải bởi tiếng súng, mà bởi mức độ tàn nhẫn của một cuộc bao vây cấm vận toàn diện. Mỹ đang chủ động rút về thế thủ quân sự, nhường chỗ cho các sắc lệnh tài chính với mục tiêu ép Iran phải quay lại bàn đàm phán để ký một thỏa thuận mới có lợi cho Mỹ dưới áp lực nghẹt thở của suy thoái nội địa.