Cũng như nhiều nhà đầu tư khác, tôi tìm thấy thị trường chứng khoán như một mỏ vàng và háo hức kiếm thật nhiều tiền ở đó. Nhờ may mắn, tôi từng kiếm được hơn 1 triệu đô la đầu tiên từ số vốn nhỏ trong cơn sóng thần đầu cơ cổ phiếu năm 2021. Nhưng cũng rất nhanh chóng, tôi đã đánh mất toàn bộ thành quả của mình trong sự sụp đổ của thị trường năm 2022.
Để rồi khi tất cả qua đi, khi tâm trạng đã thực sự trở lại bình thường và không còn 1 chút tiếc nuối nào về giai đoạn điên rồ đó, tôi đã ngồi lại và suy nghĩ thật kỹ về những gì đã trải qua. Tròn một năm qua, tôi đã đọc và tìm hiểu rất nhiều về các nhà đầu tư huyền thoại, trong đó có Benjamin Graham, Philip Fisher, Peter Lynch, Charlie Munger và quan trọng nhất là huyền thoại xứ Omaha Warren Buffett. Tôi muốn hiểu vì sao họ lại thành công lớn và bền vững như vậy trong suốt nhiều thập kỷ và hiểu được phần nào lý do họ thành công, nhưng phần thưởng phụ là trong quá trình tìm hiểu này, tôi đã dần hiểu ra những sai lầm trong quá trình đầu tư của mình. Tôi ước giá như mình đã biết được những điều này trước khi bước chân vào thị trường chứng khoán, có lẽ mọi chuyện đã khác đi rất nhiều.
Và hôm nay tôi muốn chia sẻ lại một số sai lầm mà tôi đã mắc phải trong đầu tư với hy vọng nó sẽ giúp ích phần nào cho mọi người, đặc biệt với những nhà đầu tư mới, để sau này chúng ta không còn phải tự nhủ: “Giá như lúc mới đầu tư mình biết được điều này sớm hơn”. Đây chỉ là góc nhìn và những đúc kết từ cá nhân tôi, không phải đúng sai tuyệt đối và mong nhận được ý kiến phản biện hoặc chỉnh sửa lại những điểm tôi còn hạn chế để chúng ta cùng tiếp tục học hỏi.
SAI LẦM SỐ 1: NHẦM LẪN GIỮ ĐẦU TƯ VÀ ĐẦU CƠ
Nếu phải chọn ra điều quan trọng nhất tôi học được khi nghiên cứu về các nhà đầu tư huyền thoại là gì, thì đó là sự nhầm lẫn giữa đầu tư và đầu cơ. Không may thay, đây cũng là sai lầm lớn nhất của tôi trong hành trình kiếm tiền trên thị trường chứng khoán và cũng là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất. Nếu phải dùng một hình tượng dễ hiểu và minh họa tốt nhất cho sự dễ nhầm lần này, hãy nhớ lại khoảnh khắc mà bạn bối rối khi không thể phân biệt được giữa 2 người anh em song sinh. Đầu tư và đầu cơ cũng gần như là vậy! Bạn có thể sẽ nghĩ tôi đang làm quá lên, bởi vì ai mà không biết sự khác nhau giữa đầu tư và đầu cơ, nhưng hãy thử xem xét việc mua cổ phiếu L14 trong giai đoạn 2014-2025 xem có thực sự đúng như vậy không.
Năm 2014, một số nhà đầu tư phát hiện ra kho báu L14 khi công ty có giá trị tài sản ròng có thể thanh lý khoảng 200-300 tỷ (khu đô thị Minh Phương đã xây xong và đang mở bán trị giá 500 tỷ trừ đi khoảng 200 tỷ nợ) nhưng mức vốn hóa để nhà đầu tư mua toàn bộ công ty L14 chỉ là 15 tỷ (2,8 triệu cổ phiếu nhân với giá cổ phiếu khoảng 5000-6000đ/cp).
Đây là tình huống đầu tư giá trị kinh điển khi giá mua nhỏ hơn giá trị tài sản ròng rất nhiều lần, hay còn gọi là phương pháp Cigar butt (điếu xì gà hút dở) mà Benjamin Graham đã trực tiếp dạy các học trò và các nhà đầu tư giá trị thông qua các cuốn sách của ông và Warren Buffett sau này đã áp dụng phương pháp này cực kỳ thành công trong giai đoạn đầu của sự nghiệp ở quỹ Buffett Partnership. Điểm khác biệt duy nhất ở đây càng khiến người ta kinh ngạc: Nếu như các tình huống mua rẻ dưới giá trị thực ở mức bỏ 1 đồng thu về 2 hoặc 3 đồng của phương pháp Cigar Butt đã được coi là hiệu suất rất tốt, thì với L14 ở thời điểm năm 2014, nếu bỏ ra 1 đồng, nhà đầu tư sẽ thu về đến 10-20 đồng.
Giá cổ phiếu L14 tăng dần từ mức vốn hóa 15 tỷ lên mức trên dưới 1000 tỷ, tức tăng 70 lần trong vòng 4 năm!
Đến lúc này tôi mới biết đến L14 và đã dành 1 tỷ lệ đáng kể vốn đầu tư để mua cổ phiếu L14 trong giai đoạn 2018-2020 ở mức vốn hóa trên dưới 1000 tỷ, không những bằng tiền thật mà còn vay thêm margin từ công ty chứng khoán theo tỷ lệ 1:1 (có 1 đồng vay thêm 1 đồng, và đây là 1 sai lầm khác mà tôi sẽ chia sẻ kỹ hơn sau này). Lúc đó, tôi có niềm tin rất lớn rằng giá L14 sẽ tăng rất nhiều lần vì lợi nhuận kỳ vọng gấp vài chục lần mức vốn hóa hiện tại. Câu hỏi đặt ra đối với một nhà đầu tư thận trọng là: liệu lịch sử chắc chắn sẽ lặp lại?
Trong môi trường lãi suất thấp và sản xuất kinh doanh gặp khó khăn do đại dịch Covid, dòng tiền của xã hội đã chuyển hướng sang đầu cơ cổ phiếu và bất động sản khiến con sóng đầu cơ cổ phiếu bất động sản hình thành và cuốn phăng mọi nghi ngờ còn sót lại. Từ mức vốn hóa khoảng 1.000 tỷ trước đó, L14 đã tăng lên mức đỉnh mọi thời đại là 13.000 tỷ vào tháng 1/2022, tức tăng 13 lần trong vòng 3 tháng. Lúc này, tôi đã không bán ra bất kỳ cổ phiếu L14 nào, với niềm tin rằng giá trị của L14 sẽ cao hơn mức giá này nhiều lần. Đây chính là đỉnh điểm trong những sai lầm của tôi, khi việc định giá doanh nghiệp đi quá xa so với quan điểm thận trọng cần có, và tính chất đầu cơ đã hoàn toàn thay thế cho bất kỳ lập luận nào về đầu tư. Thay vì phải cảm thấy sợ hãi thì lòng tham của tôi lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn lúc nào hết. Tôi đã hành động hoàn toàn ngược lại với câu nói nổi tiếng của Warren Buffett: “Hãy tham lam khi người khác sợ hãi, và hãy sợ hãi khi người khác tham lam”.
Thời điểm cuối 2021 và đầu 2022, chúng tôi, những cổ đông của L14, giống như Lọ Lem trong đêm dạ hội, mải mê khiêu vũ giữa ánh đèn và tiếng nhạc, tưởng rằng bữa tiệc sẽ không bao giờ tàn, cho đến khi tiếng chuông nửa đêm vang lên và mọi ảo ảnh tan biến. Con sóng đầu cơ đã đảo chiều, đơn giản là vì giá cổ phiếu đã tăng nóng vượt quá giá trị hợp lý, đã gây ra đợt bán tháo lớn trên thị trường, đặc biệt ở nhóm các cổ phiếu bất động sản. Trong cả năm 2022, tôi đã có rất nhiều cơ hội để thoát ra khỏi cơn mê này, khi mỗi ngày trôi qua là 1 cơ hội để bán ra, nhưng tôi vẫn nói “không” cho đến khi giá cổ phiếu quay lại nơi nó bắt đầu, thậm chí còn thấp hơn mức mua vào và giảm chỉ còn mức vốn hóa hơn 500 tỷ, tương đương mức giảm 95% từ đỉnh. Đến đây tôi nhớ lại 1 câu chuyện vui kể về 1 người đàn ông bị đắm tàu trên biển và cầu xin Chúa cứu giúp, sau đó có 2 con thuyền lần lượt đi qua nhưng anh ta đều từ chối và bảo Chúa sẽ đến cứu, sau cùng anh ta chết lên thiên đường, gặp Chúa và trách sao ông ko giúp anh ta. Chúa mắng anh ta rằng chính ông đã gửi 2 con thuyền kia đến cứu anh ta đó. Tôi thấy mình cũng ngu ngốc không kém người đàn ông đó trong năm 2022.
PHÂN TÍCH:
Hãy quay trở lại lý do chúng ta xem xét trường hợp L14. Như tôi đã trình bày ở trên, nếu một nhà đầu tư mua vào cổ phiếu L14 vào năm 2014 với mức vốn hóa nhỏ hơn rất nhiều giá trị tài sản ròng, đó sẽ là việc đầu tư theo phương pháp Giá trị tài sản ròng (hay phương pháp Cigar Butt theo cách gọi của Benjamin Graham). Tuy nhiên, khi mức vốn hóa của L14 là khoảng 1000 tỷ trong giai đoạn 2018-2020 trong khi giá trị tài sản ròng của L14 chỉ là khoảng 400 tỷ thì việc mua vào cổ phiếu L14 có thể được lý giải như thế nào?
Một trong những lập luận là nhà đầu tư kỳ vọng rằng L14 sẽ thu được lợi nhuận rất lớn từ các dự án bất động sản và mảng đầu tư tài chính. Theo cách lập luận này, đây sẽ là việc đầu tư dài hạn với phương pháp định giá bằng dòng tiền chiết khấu, tức dự kiến dòng tiền tương lai sẽ là bao nhiêu và chiết khấu về hiện tại. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần trả lời 2 câu hỏi: (1) Bao lâu để thu được số tiền này và (2) Độ chắc chắn đến đâu. Tuy nhiên, sai lầm của tôi khi định giá là đã không trả lời được 3 câu hỏi:
- Sau bao lâu thì các dự án sẽ được triển khai xong và thu được tiền?
- Xác suất xảy ra (độ chắc chắn) là bao nhiêu?
- Nếu sai, tôi sẽ mất bao nhiêu tiền?
Với L14 và những doanh nghiệp bất động sản không có dòng tiền đều ở Việt Nam nói chung, đều sẽ có biên độ dao động lớn. Dự án có thể 10-20 năm chưa thể hoàn thiện và mở bán do vướng mắc về pháp lý, thiếu vốn hoặc thay đổi chính sách vĩ mô khiến thị trường bất động sản đóng băng, đặc biệt độ bất định sẽ càng cao với các doanh nghiệp có năng lực triển khai và tài chính không thực sự mạnh. Do đó, việc mua cổ phiếu L14 ở mức vốn hóa 1000 tỷ vào thời điểm 2018-2020 với độ bất định cao như vậy sẽ được các nhà đầu tư thận trọng coi là đầu cơ.
Hãy cùng đọc lại định nghĩa của Ben Graham về việc thế nào là đầu tư, định nghĩa mà sau này Warren Buffett đã luôn áp dụng để đánh giá xem mình có phải đang đầu tư thực sự hay không:
“Một hoạt động đầu tư là hoạt động mà, sau khi phân tích đầy đủ, có khả năng mang lại: (1) Sự an toàn của vốn gốc và (2) Một mức lợi nhuận hợp lý (adequate return). Những hoạt động không đáp ứng được các tiêu chí này thì được xem là đầu cơ (speculation)”. Sau này tôi cũng đã hiểu vì sao Warren Buffett không bao giờ đầu tư vào những doanh nghiệp mà dòng tiền tương lai khó dự đoán với độ chắc chắn cao vì nó sẽ vi phạm nguyên tắc (1) cho dù lợi nhuận có thể sẽ rất cao trong trường hợp đầu tư thuận lợi.
KẾT LUẬN:
Nếu như vào năm 2014, việc mua và nắm giữ L14 là một vụ đầu tư thì giai đoạn từ 2018 trở đi, các nhà đầu tư thận trọng sẽ cho rằng đó là một thương vụ mang tính đầu cơ nhiều hơn. Điều dễ làm nhà đầu tư nhầm lẫn nằm ở chỗ, mặc dù cùng 1 doanh nghiệp, nhưng tùy theo thời điểm, mức giá mua và một số yếu tố khác mà có lúc sẽ là đầu tư và có lúc sẽ là đầu cơ. Và một nhà đầu tư thận trọng với sự phân tích đầy đủ, kỹ lưỡng sẽ có thể phân biệt được. Cũng giống như ví dụ về 2 anh em song sinh, người lạ nhìn vào thì sẽ thấy giống hệt nhau, nhưng người quen và hiểu rõ thì việc nhận ra ai là ai lại khá dễ dàng. Còn với cá nhân tôi, giờ nhìn lại với quan điểm thận trọng, toàn bộ hành trình với L14 của tôi từ đầu đến cuối (mua và nắm giữ từ 2018 đến 2025) chỉ là đầu cơ. Chỉ có điều trong suốt hành trình đó, một trong những sai lầm không phải là tôi đầu cơ, mà là tôi không biết rằng mình đang đầu cơ. Còn bạn, bạn có chắc rằng mình đang đầu tư hay đầu cơ không, hãy phản hồi cho mình biết để cùng thảo luận nhé.
Với những gì tôi chia sẻ trong bài viết này, không có nghĩa rằng những người đã cùng tôi mua và nắm giữ cổ phiếu L14 hay những gì họ chia sẻ với tôi về đầu tư là sai. Ngược lại, họ đã dạy tôi những nguyên tắc đúng đắn về đầu tư và tôi rất biết ơn họ. Ở mỗi thời điểm, với thông tin và hiểu biết mình có, những quyết định đó đều có lý do riêng. Chỉ là khi nhìn lại với quan điểm hiện tại, tôi nhận ra mình đã hiểu chưa đủ.
(CÒN TIẾP)