PHẦN 6 – MƯỜI GIAI ĐOẠN CỦA THIÊN KIẾN THỊ GIÁ
Tác giả: NguyenNghia
Thị trường không di chuyển bằng lý trí mà bằng những lớp tâm lý, và những lớp tâm lý ấy có cấu trúc. Khi quan sát đủ lâu, người ta không còn nhìn thấy một chuỗi giá ngẫu nhiên, mà nhìn thấy mười giai đoạn của một tiến trình nhất quán. Đó là Nghệ thuật Thiên Kiến Thị Giá: không đo đỉnh đáy, mà đo cách thị trường chấp nhận – phản kháng – nghi ngờ – hoảng loạn trước những vùng giá khác nhau.
Tất cả xoay quanh hai khái niệm: Nội và Ngoại.
- Nội là vùng quen, vùng mà thị trường đã sống đủ lâu để tin tưởng.
- Ngoại là vùng lạ, vùng mà mỗi bước tiến hay bước lùi đều gây ra phản ứng mạnh.
Cũng từ đây, ta phân biệt hai sự kiện quan trọng nhất của toàn chu kỳ: Xuất Ngoại Đỉnh và Xuất Ngoại Đáy. Nhưng hai sự kiện này không đối xứng nhau như nhiều người lầm tưởng.
Xuất Ngoại Đỉnh chỉ xảy ra khi giá phá đỉnh cao nhất từng tồn tại trong khung quan sát. Hưng phấn cần một tín hiệu tuyệt đối: phải vượt được “trần niềm tin”. Khi VNIndex vượt 1.218 điểm tháng 3/2021, thị trường thật sự bước sang vùng ngoại theo chiều tăng, và toàn bộ cách lý giải thông tin thay đổi.
Xuất Ngoại Đáy, ngược lại, không yêu cầu phá đáy lịch sử hay đáy chu kỳ.
Thị trường chỉ cần phá một đáy hành vi lớn của thiên kiến tăng gần nhất.
Vì thị trường xuống dốc nhờ hoảng loạn, và hoảng loạn chỉ cần một cú phá vỡ đủ mạnh chứ không cần phá vỡ tuyệt đối. Tháng 3/2020, VNIndex phá 865 – một đáy hành vi lớn của xu hướng tăng 2018–2020 – và chỉ trong vài tuần rơi thẳng xuống 660. Đáy lịch sử 372 khi đó hoàn toàn không liên quan, vì thiên kiến tăng đã bị phá ở mức độ hành vi, không cần đòi hỏi mức độ “chu kỳ”.
Cũng tương tự:
- DIG phá 47 năm 2022 → Xuất Ngoại Đáy.
- HPG phá 38 → Xuất Ngoại Đáy.
- VND phá 70 → Xuất Ngoại Đáy.
Không mã nào cần phá đáy lịch sử để bán tháo.
Tinh thần là:
Đỉnh cần bằng chứng tuyệt đối.
Đáy chỉ cần bằng chứng đủ mạnh.
Từ nguyên lý đó, mười giai đoạn được sắp xếp như sau:
Giai đoạn 1 – Xuất Ngoại Đỉnh: vượt trần hành vi, thị trường bước vào vùng lạ phía trên. Đây luôn là cú bứt phá rung lắc, vì bên bán dùng toàn lực phòng thủ trước khi thất bại. Tháng 3/2021 là ví dụ hoàn hảo: VNIndex rời khỏi biên độ 3 năm và bắt đầu chu kỳ tăng mới.
Giai đoạn 2 – Tại Ngoại Đỉnh: khi thị trường đã quen với vùng giá mới, xu hướng tăng tiếp diễn mạnh và đều. Đây là pha dễ giao dịch nhất cho những ai đã có vị thế từ trước. Dòng tiền lan tỏa, tin tốt có hiệu lực cao.
Giai đoạn 3 – Vấn Ngoại Đỉnh: thị trường bắt đầu nghi ngờ chính mình. Dao động hẹp lại, tin tốt không còn tạo hiệu ứng mạnh. Đây là tín hiệu đầu tiên cho thấy năng lượng tăng không còn dồi dào.
Giai đoạn 4 – Nhập Nội Đỉnh: giá từ vùng ngoại quay về vùng nội, và đỉnh bắt đầu hình thành. Đây không phải một cú rơi mạnh mà là quá trình mài mòn: cố vượt không được, cố giữ cũng không xong. Đỉnh 1.500 năm 2021 được hình thành trong chính giai đoạn này.
Giai đoạn 5 – Tại Nội Đỉnh: khi đỉnh đã hoàn chỉnh, giá trượt xuống nhanh hơn nhiều người nghĩ. Đây là nơi thiên kiến cũ còn mạnh, nên phần lớn nhà đầu tư vẫn tin thị trường “sẽ hồi”. Sai lầm thường xảy ra trong pha này.
Giai đoạn 6 – Xuất Ngoại Đáy: phá một đáy hành vi lớn của xu hướng tăng. Đây là bước ngoặt tâm lý. Không cần đáy chu kỳ; chỉ cần đáy quen thuộc bị phá là đủ để thị trường sập. Tháng 3/2020 phá 865, hay tháng 10/2022 phá 1.150 đều là hình ảnh chính xác.
Giai đoạn 7 – Tại Ngoại Đáy: xu hướng giảm tiếp diễn trong hoảng loạn. Đây là đoạn giảm sâu nhất, khốc liệt nhất. Nhà đầu tư bị buộc phải cắt lỗ, margin bị call, và thị trường rơi trong trạng thái vô thức.
Giai đoạn 8 – Vấn Ngoại Đáy: hoảng loạn kết thúc không phải bằng tăng giá, mà bằng sự thờ ơ. Giá bắt đầu đi ngang; tin xấu không gây phản ứng mạnh. Đây là đáy tâm lý, không phải đáy kỹ thuật.
Giai đoạn 9 – Nhập Nội Đáy: giá vượt trở lại vùng nội, lấy lại vùng đáy hành vi đã bị phá trước đó. Đây là dấu hiệu thiên kiến bán đã cạn và lối thoát đã xuất hiện. Thường trùng với N6 đáy chuẩn hoặc xuất hiện ngay sau đó.
Giai đoạn 10 – Tại Nội Đáy: xu hướng tăng mới tiếp diễn một cách mạch lạc. Đây là nơi thị trường rời bỏ tâm lý tuyệt vọng và bước vào kỳ vọng mới.
Mười giai đoạn này không nhằm tiên tri tương lai, mà giúp người đầu tư nhìn thấy rõ mình đang đứng ở đâu. Mua ở giai đoạn 4–5 thường là sai lầm đắt giá; mua ở giai đoạn 9–10 thường là nền tảng để tạo ra lợi nhuận bền vững. Mọi phương pháp khác chỉ phát huy sức mạnh khi được đặt vào đúng giai đoạn của Thiên Kiến.
