TCB – VPB – ACB: Khi nhóm ngân hàng tư nhân bước vào giai đoạn tái định vị vị thế trong ngành
Trong nhiều năm, cấu trúc ngành ngân hàng Việt Nam gần như được mặc định xoay quanh nhóm Big4. Với lợi thế về quy mô tổng tài sản, mạng lưới, tệp khách hàng doanh nghiệp lớn, chi phí vốn thấp và vai trò trong hệ thống tài chính quốc gia, nhóm ngân hàng quốc doanh luôn giữ vị trí dẫn dắt.
Tuy nhiên, giai đoạn 10 năm vừa qua cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý: nhóm ngân hàng tư nhân hàng đầu, tiêu biểu là Techcombank, VPBank và ACB, đã từng bước thu hẹp khoảng cách với Big4, không chỉ về quy mô lợi nhuận mà còn về năng lực cạnh tranh, hiệu quả vận hành và khả năng tạo lập hệ sinh thái tài chính.
Điểm đáng chú ý là sự vươn lên của nhóm này không đến từ việc sao chép mô hình của Big4. Ngược lại, các ngân hàng tư nhân đã lựa chọn một hướng đi khác: tập trung vào bán lẻ, số hóa, tối ưu chi phí vốn, khai thác dữ liệu khách hàng và mở rộng nguồn thu ngoài lãi.
Techcombank là đại diện tiêu biểu cho mô hình ngân hàng định hướng hệ sinh thái. Lợi thế của TCB nằm ở khả năng duy trì tỷ lệ CASA cao, phát triển phân khúc khách hàng cá nhân có thu nhập cao, mở rộng mảng wealth management, bảo hiểm, chứng khoán và các dịch vụ tài chính liên quan. Đây là mô hình ngân hàng không chỉ dựa vào tăng trưởng tín dụng, mà còn hướng tới việc khai thác toàn bộ vòng đời tài chính của khách hàng.
VPBank lại thể hiện một chiến lược khác: tăng trưởng quy mô nhanh, đẩy mạnh bán lẻ, SME, tài chính tiêu dùng và nâng cao năng lực vốn. Mô hình của VPB có biên độ tăng trưởng lớn hơn, đi kèm mức độ biến động cao hơn, đặc biệt trong các giai đoạn chu kỳ tín dụng thay đổi. Tuy nhiên, nếu xét về năng lực mở rộng thị phần và khai thác các phân khúc có biên lợi nhuận cao, VPB vẫn là một trường hợp rất đáng quan sát.
ACB là câu chuyện của tính kỷ luật và sự bền vững. Không quá nổi bật bởi tốc độ tăng trưởng đột biến, ACB xây dựng lợi thế trên nền tảng quản trị rủi ro thận trọng, chất lượng tài sản ổn định, tập trung vào bán lẻ và kiểm soát hiệu quả chi phí. Đây là mẫu ngân hàng có khả năng duy trì tăng trưởng đều, ít gây bất ngờ nhưng tạo niềm tin nhờ tính ổn định trong dài hạn.
Nhìn rộng hơn, sự trỗi dậy của TCB, VPB và ACB phản ánh một xu hướng quan trọng trong ngành ngân hàng Việt Nam: lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quy mô mạng lưới hay vị thế truyền thống. Trong kỷ nguyên ngân hàng số, lợi thế ngày càng dịch chuyển sang khả năng hiểu khách hàng, tối ưu dữ liệu, kiểm soát chi phí vốn, đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao trải nghiệm người dùng.
Với nhà đầu tư, điều này có ý nghĩa rất lớn.
Định giá cổ phiếu ngân hàng không nên chỉ nhìn vào lợi nhuận một năm hay biến động ngắn hạn của room tín dụng. Quan trọng hơn là ngân hàng đó có đang xây dựng được nền tảng tăng trưởng bền vững hay không: CASA có duy trì tốt không, NIM có còn dư địa hay không, chất lượng tài sản ra sao, tỷ lệ nợ xấu có được kiểm soát không, bộ đệm vốn có đủ để mở rộng tín dụng không, và nguồn thu ngoài lãi có thực sự đóng góp vào tăng trưởng dài hạn hay không.
Nếu đặt ba ngân hàng này cạnh nhau, có thể thấy mỗi ngân hàng đại diện cho một mô hình phát triển khác nhau.
TCB là câu chuyện về hệ sinh thái, CASA, khách hàng chất lượng cao và dịch vụ tài chính tích hợp.
VPB là câu chuyện về tăng trưởng, mở rộng quy mô, tài chính tiêu dùng, SME và năng lực vốn.
ACB là câu chuyện về quản trị thận trọng, chất lượng tài sản và tăng trưởng bền vững.
Điểm chung của cả ba là họ đã bước qua giai đoạn chỉ được xem là nhóm ngân hàng tư nhân theo sau. Hiện tại, các ngân hàng này đã hình thành vị thế riêng, có năng lực cạnh tranh rõ ràng và có khả năng tạo ra lợi nhuận ở quy mô đủ lớn để trở thành đối trọng thực sự trong ngành.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa nhóm ngân hàng tư nhân sẽ thay thế hoàn toàn vai trò của Big4. Big4 vẫn sở hữu lợi thế rất lớn về quy mô, chi phí vốn, khách hàng tổ chức và vai trò hệ thống. Nhưng khoảng cách giữa hai nhóm đã không còn bất biến như trước.
Câu chuyện đáng quan tâm trong 10 năm tới không chỉ là ngân hàng nào có quy mô tài sản lớn nhất, mà là ngân hàng nào có khả năng tạo lợi nhuận hiệu quả nhất trên mỗi đồng vốn, kiểm soát rủi ro tốt nhất qua chu kỳ và khai thác khách hàng tốt nhất trong môi trường tài chính số.
Ngành ngân hàng vẫn là trụ cột của nền kinh tế, nhưng bên trong ngành, sự phân hóa sẽ ngày càng rõ. Những ngân hàng có mô hình kinh doanh rõ ràng, nền tảng vốn tốt, chất lượng tài sản ổn định và khả năng số hóa thực chất sẽ có lợi thế lớn hơn trong dài hạn.
TCB, VPB và ACB vì vậy không chỉ là ba cổ phiếu ngân hàng riêng lẻ. Đây là ba đại diện cho quá trình trưởng thành của nhóm ngân hàng tư nhân Việt Nam: từ vị thế đi sau, tiến tới cạnh tranh trực diện bằng hiệu quả, công nghệ, dữ liệu và năng lực quản trị.
Thị trường có thể biến động theo từng quý, từng chu kỳ lãi suất hay từng nhịp tín dụng. Nhưng nếu nhìn trong khung thời gian dài hơn, sự thay đổi vị thế của nhóm ngân hàng tư nhân là một xu hướng đáng để theo dõi nghiêm túc.
Không khuyến nghị mua bán