Chỉ trong vòng 7 ngày (20-27/02/2026), chính sách thương mại Mỹ đã đảo chiều ngoạn mục: Tòa án Tối cao Mỹ (SCOTUS) với tỷ lệ 6-3 bác bỏ hoàn toàn thẩm quyền áp thuế theo Đạo luật IEEPA của Tổng thống Trump. Nhà Trắng lập tức chuyển sang Section 122 của Đạo luật Thương mại 1974 – một công cụ chưa từng được sử dụng trong lịch sử – với mức thuế suất chung 10%, sau đó Trump tuyên bố nâng lên 15%. Hiệu lực từ 24/02/2026, thời hạn tối đa 150 ngày (đến 24/07/2026) mà không cần Quốc hội phê duyệt.
Đối với Việt Nam, đây không chỉ là “tin tốt ngắn hạn”. Theo báo cáo chi tiết của HSC (Ho Chi Minh City Securities) phát hành ngày 26/02/2026, thuế suất thực tế áp dụng cho hàng Việt Nam sẽ giảm 3 điểm phần trăm xuống còn 14,8% (kịch bản 15%). Đây là mức giảm mạnh hơn so với kỳ vọng ban đầu, giúp Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh xuất khẩu sang Mỹ ít nhất trong 5 tháng tới.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở con số. Đây là khoảnh khắc then chốt để đánh giá lại toàn bộ chiến lược “China+1” , vị thế ngoại giao của Việt Nam, và rủi ro dài hạn khi Trump vẫn còn hàng loạt “vũ khí dự phòng” (Section 232, 301, 338).
1. Bối Cảnh Pháp Lý: Từ IEEPA “Vô Hạn” Đến Section 122 “Tạm Thời”
Để hiểu rõ “cú xoay trục” này, chúng ta cần quay lại dòng thời gian:
- Tháng 2/2025 : Trump tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về fentanyl và thâm hụt thương mại, áp dụng IEEPA để đánh thuế “đối ứng” (reciprocal tariffs). Việt Nam bị áp mức cao (khoảng 19-20% theo các thỏa thuận trước đó).
- 20/02/2026 : SCOTUS phán quyết IEEPA không cho phép Tổng thống áp thuế quan (tariffs). Lý do cốt lõi: Hiến pháp Mỹ giao quyền “lay and collect Taxes, Duties, Imposts” hoàn toàn cho Quốc hội (Article I, Section 8). IEEPA chỉ cho phép “regulate importation” trong tình trạng khẩn cấp thực sự, không phải công cụ thuế vĩnh viễn.
- Ngay sau đó : Nhà Trắng kích hoạt Section 122 (19 U.S.C. § 2132) – công cụ được thiết kế năm 1974 sau cú sốc Nixon Shock 1971 (thuế 10% tạm thời để bảo vệ cán cân thanh toán). Đây là lần đầu tiên Section 122 được sử dụng trong lịch sử.
Chi tiết mời quý vị đón đọc tại đây