THƯƠNG VỤ THÂU TÓM SACOMBANK (STB)
Khi một ngân hàng đầu bảng bị đánh úp từ bên trong
Trước năm 2011, Sacombank (STB) không chỉ là ngân hàng tư nhân lớn nhất Việt Nam, mà còn là chuẩn mực quản trị của khối ngân hàng cổ phần.
Tốc độ tăng trưởng ổn định, mạng lưới rộng khắp, lợi nhuận cao và minh bạch. Nhiều ngân hàng sau này như TCB, MBB, TPB khi đó vẫn đang trong giai đoạn học hỏi mô hình của STB.
Nhưng đằng sau một định chế tưởng như vững chắc, tồn tại một lỗ hổng chiến lược.
1. ĐIỂM YẾU CHẾT NGƯỜI: QUYỀN SỞ HỮU KHÔNG TẬP TRUNG
Sacombank là ngân hàng do ông Đặng Văn Thành sáng lập, nhưng khác với nhiều mô hình gia đình trị, tỷ lệ cổ phần của nhóm cổ đông sáng lập không đủ lớn để kiểm soát tuyệt đối.
Điều này từng được xem là ưu điểm – vì giúp ngân hàng minh bạch và đại chúng.
Nhưng trong một thị trường vốn còn sơ khai, đó lại là mồi lửa cho một cuộc thâu tóm thầm lặng.
2. CUỘC GOM HÀNG ÂM THẦM CUỐI 2011
Cuối năm 2011, trên sàn chứng khoán xuất hiện những giao dịch bất thường với cổ phiếu STB.
Không ồn ào, không tuyên bố, chỉ là dòng tiền lớn mua rải rác qua nhiều pháp nhân khác nhau.
Thị trường bắt đầu đồn đoán.
Nhưng ban lãnh đạo Sacombank khi đó vẫn tin rằng:
Không một cổ đông nào đủ khả năng chi phối STB.
Đó là sai lầm mang tính lịch sử.
3. ĐẠI HỘI CỔ ĐÔNG 2012 – SỰ THẬT LỘ DIỆN
Tại Đại hội cổ đông năm 2012, một nhóm cổ đông hoàn toàn xa lạ bất ngờ xuất hiện.
- Đại diện đứng tên là Eximbank
- Nhóm này tuyên bố nắm giữ trên 51% cổ phần Sacombank
Con số đó có nghĩa là:
Ban lãnh đạo cũ đã mất quyền kiểm soát, dù vẫn đang ngồi trên ghế điều hành.
Người đứng sau nhóm cổ đông này là ông Trầm Bê – chủ Ngân hàng Phương Nam (Southern Bank), một đại gia gần như không xuất hiện trên truyền thông, nhưng có năng lực tài chính và mạng lưới quan hệ cực lớn.
4. SỰ RÚT LUI CỦA NGƯỜI SÁNG LẬP
Sau đại hội đó, ông Đặng Văn Thành buộc phải từ nhiệm.
Không có tranh chấp pháp lý kéo dài. Không có phản kháng công khai.
Một ngân hàng hơn 20 năm gây dựng đổi chủ chỉ trong một mùa đại hội cổ đông.
=> Đây được xem là vụ thâu tóm ngân hàng tư nhân lớn nhất Việt Nam tính đến thời điểm đó.
5. NƯỚC CỜ QUYẾT ĐỊNH: SÁP NHẬP SOUTHERN BANK
Sau khi kiểm soát Sacombank, ông Trầm Bê thực hiện bước đi quan trọng nhất:
Đề xuất sáp nhập Ngân hàng Phương Nam vào Sacombank (2015).
Xét trên bề mặt, đây là thương vụ “tái cấu trúc”.
Nhưng xét về bản chất, đó là một cuộc chuyển rủi ro quy mô lớn.
- Sacombank: ngân hàng khỏe, lợi nhuận cao, vốn lớn
-
Southern Bank: ngân hàng yếu kém, nợ xấu cực cao, năng lực tài chính gần như cạn kiệt
Việc một ngân hàng khỏe gánh toàn bộ bảng cân đối của ngân hàng yếu là điều chưa từng có tiền lệ ở quy mô này.
6. HỆ QUẢ: SACOMBANK TRỞ THÀNH “NGÂN HÀNG ĐIỀU TRỊ”
Ngay sau sáp nhập:
- Hàng chục nghìn tỷ tài sản tồn đọng và nợ xấu được đưa vào bảng cân đối của STB
- Sacombank buộc phải ngừng chia cổ tức trong nhiều năm
- Toàn bộ chiến lược tăng trưởng bị thay bằng chiến lược xử lý nợ
Sacombank không còn là ngân hàng mở rộng, mà là ngân hàng đang được chữa bệnh.
7. KẾT CỤC CỦA NGƯỜI THÂU TÓM
Để được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận thương vụ sáp nhập, ông Trầm Bê phải:
- Rút khỏi toàn bộ vị trí điều hành
-
Ủy quyền 32,5% cổ phần STB cho NHNN quản lý
Khi quyền lực bị tước bỏ, thanh tra toàn diện được triển khai.
Năm 2017, ông Trầm Bê bị bắt và kết án, không phải vì thâu tóm Sacombank, mà do: - Sai phạm cho vay tại Southern Bank
- Liên quan đến các khoản vay trái phép cho Phạm Công Danh (VNCB)
Sacombank là bên thua cuộc lớn nhất trong thương vụ này.
Không mất thương hiệu, nhưng mất gần một thập kỷ để xử lý di sản nợ xấu.
Cuộc thâu tóm không phá hủy STB, nhưng làm chậm bước tiến của một ngân hàng từng dẫn đầu.
Nguồn: ST Hoàng Chứng khoán
Một mũi tên trúng hai đích.
Đây chính là “trái tim quyền lực” của STB.