Kết luận thanh tra Sân bay Long Thành: Rủi ro pháp lý tại ACV được đánh giá ở mức trung tính đến tiêu cực nhẹ, chưa ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ dự án
Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra liên quan đến Giai đoạn 1 của dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành (LTH), trong đó chỉ ra hàng loạt vi phạm về quy trình đấu thầu, hợp đồng và quản lý xây dựng tại Dự án thành phần 2 do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư và Dự án thành phần 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư. Đối với ACV, phạm vi thanh tra tập trung chủ yếu vào Gói thầu 5.6 thi công cọc nhà ga hành khách và Gói thầu 5.10 thi công xây dựng, lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách.
Chuyển nhượng thầu phụ trái phép là vi phạm nghiêm trọng nhất
Theo kết luận, tại Gói thầu 5.10, bảy nhà thầu chính đã chuyển nhượng khối lượng công việc trị giá khoảng 1,6 nghìn tỷ đồng cho các nhà thầu chưa được ACV phê duyệt làm thầu phụ. Xét ở cấp độ liên danh Vietur, chín trong số mười thành viên liên danh đã ký các hợp đồng chuyển nhượng liên quan đến khối lượng công việc có tổng giá trị khoảng 1,7 nghìn tỷ đồng, vi phạm quy định của Luật Đấu thầu. Các vi phạm tương tự cũng được ghi nhận tại Gói thầu 5.6 với giá trị liên quan 87 tỷ đồng, cũng như tại Gói thầu XD02 do VATM quản lý.
Một vấn đề tài chính đáng chú ý khác liên quan đến khoản chi phí thiết bị trị giá 235,7 triệu USD thuộc Gói thầu 5.10. Liên danh Vietur đã nộp hồ sơ dự thầu phần này bằng ngoại tệ, và hợp đồng sau đó cũng quy định thanh toán bằng USD, điều mà Thanh tra Chính phủ cho rằng không phù hợp với quy định về đấu thầu. Tính đến ngày 31/3/2025, ACV chưa thực hiện nghiệm thu hoặc thanh toán các chi phí thiết bị này, và được yêu cầu xác định lại tỷ giá quy đổi phù hợp, đồng thời rà soát toàn bộ các khoản thanh toán thiết bị bằng ngoại tệ còn lại nhằm ngăn ngừa rủi ro thất thoát vốn nhà nước.
Ngoài ra, kết luận thanh tra còn chỉ ra một số hạn chế khác trong công tác lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu; việc thay đổi xuất xứ, thương hiệu hoặc nhà sản xuất của một số vật liệu, thiết bị nhưng chưa điều chỉnh giá tương ứng; chưa hoàn tất đầy đủ thủ tục kiểm định và bảo hiểm bắt buộc; chậm tiến độ tại một số hạng mục thuộc Gói thầu 5.10; cùng sự chênh lệch đáng kể giữa khối lượng trong hợp đồng với khối lượng tính toán lại từ bản vẽ thi công đã được phê duyệt. Đáng chú ý, tám trong số mười thành viên liên danh Vietur đã sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn, thu về 10,7 tỷ đồng tiền lãi, không đúng với mục đích tạm ứng theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra, nhưng chưa xác định trách nhiệm cá nhân cụ thể
Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin sang Bộ Công an để tiếp tục điều tra và xử lý, bao gồm hành vi chuyển nhượng thầu bị cấm của một số nhà thầu, các vi phạm của ACV liên quan đến đấu thầu và đồng tiền thanh toán, cùng những vi phạm tiềm ẩn khác có thể liên quan đến vụ án hình sự đang được điều tra. Kết luận thanh tra quy trách nhiệm, tùy theo nhiệm vụ được phân công, cho Hội đồng Quản trị, Ban Giám đốc ACV, Ban Quản lý Dự án LTH, các phòng ban liên quan, đơn vị tư vấn và các nhà thầu. Tuy nhiên, văn bản chưa xác định trách nhiệm hình sự đối với cá nhân cụ thể nào, cũng như chưa định lượng tổng mức thiệt hại tài chính liên quan đến ACV.
ACV được yêu cầu triển khai các biện pháp khắc phục, bao gồm rà soát lại các thỏa thuận thầu phụ và năng lực nhà thầu; tính toán lại khối lượng, chi phí vận chuyển và giá hợp đồng; điều chỉnh hoặc thu hồi các khoản thanh toán khi cần thiết; đánh giá tác động đến an toàn kết cấu của phương án nâng mái khu vực trung tâm đã điều chỉnh; thẩm tra xuất xứ và chất lượng thiết bị phòng cháy chữa cháy; đồng thời xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Công ty cũng cần theo dõi sát tiến độ xây dựng và điều chuyển khối lượng công việc trong trường hợp nhà thầu không đáp ứng cam kết tiến độ.
Tác động được nhìn nhận ở mức trung tính đến tiêu cực nhẹ, chưa đủ cơ sở điều chỉnh dự báo
Giới phân tích đánh giá các kết luận thanh tra nêu trên có tác động từ trung tính đến tiêu cực nhẹ đối với ACV. Các vi phạm được ghi nhận có tính chất diện rộng và nghiêm trọng, đặc biệt là quy mô của hành vi chuyển nhượng thầu bị cấm cũng như việc một số vụ việc được chuyển sang Bộ Công an. Dù vậy, kết luận không nêu tên bất kỳ lãnh đạo nào mới của ACV bị khởi tố; các lãnh đạo chủ chốt liên quan đến vụ án hình sự hiện tại đã bị khởi tố từ trước và vẫn đang trong quá trình điều tra.
Đáng chú ý, kết luận thanh tra không công bố bất kỳ khoản thiệt hại tài chính đáng kể, hình phạt hay nghĩa vụ bồi thường cụ thể nào đối với ACV. Phần lớn các biện pháp khắc phục xoay quanh việc tính toán lại giá trị hợp đồng, cắt giảm hoặc thu hồi các khoản thanh toán chưa phù hợp, cũng như ngăn ngừa thiệt hại phát sinh trong tương lai — điều này có thể giúp bảo vệ một phần hiệu quả kinh tế của dự án. Trong đó, khoản chi phí thiết bị tính bằng USD vẫn là rủi ro tài chính trực tiếp đáng chú ý nhất, dù phần lớn chưa được thanh toán tính đến thời điểm chốt số liệu thanh tra, qua đó tạo dư địa để ACV điều chỉnh cơ chế thanh toán và giảm thiểu tác động tỷ giá tiềm ẩn.
Về rủi ro ngắn hạn, giới phân tích cho rằng chủ yếu nằm ở việc kiểm soát thanh toán chặt chẽ hơn, yêu cầu rà soát bổ sung đối với nhà thầu và hồ sơ dự án, cùng khả năng chậm trễ cục bộ tại một số hạng mục thi công. Tuy nhiên, kết luận thanh tra không yêu cầu đình chỉ thi công, mà chỉ yêu cầu ACV giám sát chặt tiến độ, xử lý các vấn đề kỹ thuật phát sinh và điều chuyển khối lượng công việc nếu nhà thầu không đáp ứng cam kết. Vì vậy, hiện tại giới phân tích cho rằng bản thân kết luận thanh tra chưa tạo đủ cơ sở để điều chỉnh các dự báo lợi nhuận hay giả định vận hành đối với dự án Long Thành.