Gần đây, khi tìm hiểu sâu nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân cũng như định hướng tăng trưởng GDP 10% 1 năm trong 10 năm kế tiếp với nền tảng là nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước. Tôi tự hỏi liệu đây có phải là bước chuyển mình và hóa rồng của Việt Nam hay không?
Giả định như định hướng của Đảng và Nhà nước là thành công thì ngành nào đáng chú ý để đầu tư trong giai đoạn 10 năm tới?
Nhìn sang các nước đang phát triển như Mỹ - Đức - Nhật - Hàn thì dễ dàng nhận ra một “mẫu số chung” cực kỳ thú vị giữa các quốc gia và thị trường tiêu dùng của họ. Vậy thị trường tiêu dùng với dân số lớn hơn 100 triệu dân của Việt Nam liệu có phát triển như họ?
1. Sự thật về các “Ông lớn”: Giàu lên thì phải tiêu tiền
Anh em hãy nhìn vào cấu trúc GDP của các nước phát triển. Không phải ngẫu nhiên mà ở đó, tiêu dùng hộ gia đình luôn là trụ cột, chiếm tỷ trọng cực lớn trong GDP:
- Mỹ: Tiêu dùng chiếm khoảng 68-70% GDP. Đây là nền kinh tế tiêu dùng lớn nhất thế giới.
- Anh, Nhật, Đức: Con số này dao động quanh mức 55-60%.
Đi kèm với sức mua khủng khiếp đó là sự thống trị của các “Đế chế bán lẻ” tư nhân. Họ không chỉ là nơi bán hàng, họ là những gã khổng lồ điều tiết cuộc chơi:
- Mỹ có Walmart (doanh thu hơn 600 tỷ USD/năm - lớn hơn GDP của nhiều quốc gia), Amazon, Costco.
- Nhật Bản có AEON, Seven & i Holdings.
- Hàn Quốc có Lotte, Shinsegae.
=> Một quốc gia muốn hóa rồng, không thể chỉ dựa vào xuất khẩu hay đầu tư công mãi được. Đến một điểm tới hạn, Nội lực tiêu dùng mới là động cơ bền vững nhất. Và động cơ đó được vận hành bởi các tập đoàn bán lẻ tỷ đô.
2. Tâm lý hành vi: Khi “ăn cho no” chuyển sang “ăn ngon, mặc đẹp và tiện lợi”
Vậy tại sao khi kinh tế phát triển, các chợ truyền thống lại “chết dần” và nhường chỗ cho các tập đoàn bán lẻ? Nó nằm ở sự thay đổi tâm lý hành vi khi thu nhập chạm ngưỡng (Trung lưu):
- Giá trị thời gian > Giá trị tiền lẻ: Khi thu nhập tăng, thời gian trở nên đắt đỏ hơn. Người dân không còn muốn dậy sớm đi chợ mặc cả từng mớ rau. Họ cần “One-stop shop” (Siêu thị/Mall) – nơi họ mua được tất cả mọi thứ trong 1 giờ, hoặc order online giao tận nhà.
- Nỗi sợ an toàn: Khi nghèo, người ta sợ đói. Khi có tiền, người ta sợ chết (sợ thực phẩm bẩn). Niềm tin dịch chuyển từ “bà bán hàng quen đầu ngõ” sang “thương hiệu lớn có kiểm định”. Đây là lúc các chuỗi như WinMart, Bách Hóa Xanh lên ngôi nhờ yếu tố “chuẩn hóa”.
- Sự giải phóng của phụ nữ: Ở các nước phát triển, phụ nữ tham gia sâu vào lực lượng lao động. Họ cần thực phẩm sơ chế sẵn, đồ ăn nhanh tiện lợi. Các chuỗi cửa hàng tiện lợi (CVS) bùng nổ để phục vụ nhu cầu này.
3. Việt Nam: Nếu kịch bản tăng trưởng 10% xảy ra, chúng ta đang đứng ở đâu?
Quay lại Việt Nam. Chúng ta đang đặt mục tiêu tăng trưởng rất tham vọng (giả định kịch bản lạc quan là 10%/năm trong thập kỷ tới, hoặc thực tế hơn là 6.5-7% + lạm phát thì quy mô cũng tăng rất nhanh).
Nếu GDP Việt Nam cứ tăng trưởng đều đặn và thu nhập bình quân đầu người vượt qua mốc 5.000 - 7.000 USD/năm, một cuộc “đại hồng thủy” sẽ diễn ra trong ngành bán lẻ:
- Sự biến mất của kênh GT (General Trade): Hiện tại chợ và tạp hóa vẫn chiếm ~70% thị phần. Nhưng nhìn sang Thái Lan hay Trung Quốc, con số này sẽ sớm đảo chiều. Kênh MT (Modern Trade - Siêu thị, CH tiện lợi) sẽ chiếm ưu thế tuyệt đối.
-
Sự trỗi dậy của các “Chaebol bán lẻ Việt”: Miếng bánh 100 triệu dân với thu nhập ngày càng cao sẽ không để lọt hoàn toàn vào tay khối ngoại (như AEON hay Central Group). Chúng ta sẽ chứng kiến sự phân cực mạnh mẽ:
- Masan (MSN): Với hệ sinh thái Point of Life, họ đang đi đúng con đường của Walmart + Unilever.
- Thế Giới Di Động (MWG): Nếu Bách Hóa Xanh thành công trong việc thay thế chợ truyền thống, họ sẽ là một “Aldi của Việt Nam” với dòng tiền khổng lồ.
- FRT (Long Châu): Khi dân giàu lên, họ sẽ chi cực nhiều cho sức khỏe.
Kết luận: Nếu tin vào sự phát triển của Việt Nam trong 10 năm tới, thì Doanh nghiệp Bán lẻ chính là những doanh nghiệp hưởng lợi vĩ mô nhất. Chúng ta đang ở giai đoạn “khúc cua” – nơi mà thói quen tiêu dùng thay đổi nhanh nhất.
Đừng chỉ nhìn vào P/E hiện tại, hãy nhìn vào quy mô thị trường khi mỗi người dân Việt Nam chi tiêu gấp đôi hiện nay. Lúc đó, ai nắm giữ hệ thống phân phối, người đó nắm giữ nền kinh tế.
Liệu rằng MSN - MWG - PNJ - FRT - DGW?? Doanh nghiệp nào sẽ thật sự bứt phá mạnh mẽ và GLOBAL ?
