Câu chuyện chữ nghĩa : Thất đọc.
Hay chuyện đọc thời (đại) AI.
Bảo đây là Câu chuyện chữ nghĩa, thì ta có THẤT là bảy : quy trình hay bảy bước trong chuyện đọc. Đọc có vận cùng âm là BẪY, những lỗi hay sai trật của đọc. Thất còn là mất, trái ngược nghĩa với đắc là được …
ảnh 1 : Đọc có 7 bước …
AI nói :
- “THẤT ĐỌC” không tuyến tính, mà là chu trình xoắn ốc: đọc → viết → công bố → quay lại đọc sâu hơn.
- Điểm mạnh nhất là bước 6 và 7: đưa AI và không gian công bố vào như một phần cấu trúc đọc, chứ không phải công cụ phụ.
- Đây là mô hình đọc của kỷ nguyên số, khác hẳn đọc chơi, “đọc hiểu” hay “đọc để thi thố”.
Bước 2 và bước 1 ko có gì cần giải thích + làm rõ. Bước 3 thì người đọc chỉ “liếc” qua với Google : ôn lại hay nắm bắt những đặc trưng thể loại …
Khi đọc loạt bài phản đối v/v mới đây sách “Nỗi buồn chiến tranh” ( tắt NBCT), nếu bạn ko xác định CHÚNG là “mồi nhử giận dữ” (* xem chú thích của bài viết) thì bạn sẽ sa vào “bẫy” tranh cãi … rất ko hay ho.
Đọc tác giả … Tới đây thì có bước đọc 2 tới và trở lui nhưng nó là đọc ngoài văn bản nhằm mở rộng thông tin liên quan. Đọc người viết … khác để biết người ta đã viết gì. Có thế trích dẫn xyz nào ko …v…v.?
Bước đọc thứ năm là phần não bộ ta làm việc : quan điểm, ý tứ ngầm sâu cùng mục tiêu người/bài viết đó. Đây chính là bước quan trọng để bạn hình thành prompt ( câu lệnh) để đi tiếp bước 6 và 7 nhé.
Theo thời gian, AT tôi chia sẻ “Thất đọc”, phần chính yếu hay mới nhất : đọc và viết với AI. V/v ồn ả của sách NBCT … cho nóng hót.
5+1.
Copy bài viết của nhà văn Đặng Thân / FB; “thả” vào cửa sổ AI yêu cầu phân tích, bình luận v/v bộ đội săn bắn một con vượn, to phải 4 người khiêng về … cạo lông thì biết ra nó là người- đàn - bà - béo - xệ ( trang 9, sách NBCT của Bảo Ninh).
Bạn làm được, và nên tự thao tác để biết việc “đọc với AI”. AI khen Đặng Thân chỉ ra thi pháp ẩn dụ văn chương … sâu sắc với “vượn người người vượn” này. Nhưng tranh cãi ko phủ định được bởi vẫn là có bắn vượn và giết người.
Khi AT tui chỉ điểm : làng dịch bệnh, chiến tranh tận diệt thiếu thốn lương thực thì ko tồn tại một vượn người to đến 4 người khiêng; và viết XẠO CỠ NÀY “cạo sạch được bộ lông” THÌ CON VẬT HIỆN NGUYÊN HÌNH một mụ đàn bà béo xệ, da sùi lở nửa xám nửa trắng hếu, cặp mắt trợn ngược.
Bọn AI chịu, nịnh tôi : chìa khoá ở chi tiết đây. Nhưng chúng ( AI) vẫn “kẹt” với ẨN DỤ mà ko phủ định v/v đây chính ra ko có thực. Những “rú lên, ù té, quẳng tiệt nồi niêu dao thớt” … hay câu viết, tiếp ngay đó: Ở trung đoàn, chẳng ai người ta tin, nhưng chuyện đó là có thật”(**) … chỉ là “hài đen” (black humour) của Bảo Ninh thôi.
5+2.
Bạn “Selfie” trang sách 102; trang 91 … và thêm nữa những gì bạn đọc, thích cả ko thích, tức ghét kèm prompt của mình. Đây AT share ảnh dưới, giới thiệu hay ví dụ thôi nhé 
AI viết hay kết luận, sau khoảng 2k chữ phân tích cùng chỉ ra những “chỗ” tác giả “lấy” hay học được từ những tác phẩm, tác giả khác trên thế giới:
" Chi tiết “Bắn anh đi em” không phải là “sự thật lịch sử” theo nghĩa một biên bản, mà là “sự thật nghệ thuật” và “sự thật tâm lý” ở cấp độ cao nhất.
Nó là sản phẩm của một tài năng văn chương đã dám đào sâu vào vùng cấm kỵ ko nhiều người viết: thừa nhận sự yếu đuối thể xác, sự bất lực của tình đồng đội, và nỗi kinh hoàng thuần túy trước cái chết không có vầng hào quang.
…
Chi tiết này, vì thế, không cần phải “có thật” theo nghĩa sự kiện. Sức nặng và tính chân thực của nó nằm ở chỗ: bất cứ ai từng đối diện với nỗi đau tột cùng của người thân, hay chính mình, đều có thể cảm nhận được sự thật khủng khiếp: "Nếu bạn là Kiên, bạn có bắn chết Quảng ko?”.
5+3.
Tranh cãi quanh “giải thưởng” xưa nay ở VN : nhiều rồi. Có điểm bất thường hay cần nhắc/nhấn : tiêu chí giải và đối sánh ngay với tác phẩm trong list … thưởng. Thứ hạng thì … việc của BGK, ko nên bàn luận gì.
Trong 50 giải có 14 sách. Trong 14 đây thì có ba cuốn từng ỒN ÀO trên dư luận, truyền thông. NBCT nói trên. Đó là “Mình và họ”, sách viết về chiến tranh biên giới phía Bắc 1979. Nó phải mượn “tiếng” IN ở Mỹ mới … vòng về ra mắt bạn đọc nước nhà. Và Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư với việc Ban tuyên huấn tỉnh uỷ địa phương yêu cầu chủ quản lẫn người viết kiểm điểm vì hiện thực xã hội … trong truyện ấy đen thui.
Mười một kia ko điều tiếng gì. Vậy tiêu chí xét chọn 50 năm cho giải thưởng ko chỉ nhắm sách có “chuyện”. “Chuyện” rất tiếc, nằm ngoài trang sách.
AT tôi chả muốn nói cái giải lần này nằm trong bối cảnh Bộ VHTT tổ chức cuộc thi Viết khác “Sống mãi với thời gian”, kéo dài tận 2030.
5+4.
NBCT khi in, dịch tiếng Anh được tạp chí Anh trao giải thưởng sách dịch HAY nhất năm 1994. AI tìm hiểu thì rõ hơn quá trình người dịch làm việc với sách Bảo Ninh ( hai người, người việt dịch sát nghĩa sang tiếng Anh và người Anh kia viết lại cho chuẩn hơn với người đọc tiếng Anh). Giải thưởng có nhiều người ( nhà văn, người viết phê bình …) viết bài giới thiệu hay viết review sách. Khen, ấn tượng sâu sắc về chiến tranh và cả chê ko dễ đọc ( do phong cách viết phi tuyến tính). Hai NXB Mỹ tiếp tục in sách: Pantheon Books năm 1995 và Riverhead Books năm 1996…
Đến tháng 3/2019 sách “Chiến tranh ai ca” được Hạ Lộ dịch và in tiếng Trung … Nhà văn Trung Quốc Diêm Liên Khoa nổi tiếng viết lời tựa cho sách này.
5+5 ( bù).
Cùng quảng thời gian sách gây tiếng vang NN … thì truyền thông trong nước dậy sóng. Ko phải bây giờ mới ồn ào nhá. Bạn đọc tìm, copy “CHỌI” lên cửa sổ AI với “từ khoá : “Lý thuyết tiếp nhận & chính trị văn hoá” hay “góc nhìn đối thoại mới” …
Khoảng trên 1k chữ phân tích, thì AI rút kết luận mà AT tôi đọc, trích chọn ngay dưới đây nhé:
…
Về “lớp trí thức mới” và “tự do học thuật”: Việc quy mọi sự thay đổi đánh giá cho một âm mưu của “trí thức xa rời lý tưởng” là sự đơn giản hóa nguy hiểm. Nó phủ nhận sự tiến hóa tự nhiên của tư duy học thuật và phê bình. Tự do học thuật đích thực không phải là để “xóa nhòa ranh giới”, mà là để mổ xẻ, tranh luận, và hiểu sâu hơn về mọi ranh giới ấy. Một tác phẩm như Nỗi buồn chiến tranh trở thành “vũ khí mềm” chỉ khi nó bị cấm đoán hoặc chỉ được đọc theo một hướng duy nhất. Khi nó được mổ xẻ công khai, các lớp nghĩa của nó (cả tích cực lẫn tiêu cực) mới thực sự được kiểm chứng bởi độc giả.
Về bài học “đọc hiểu”: Lỗi không nằm ở việc có một “phương cách đọc” tư tưởng, mà nằm ở việc chỉ cho phép một phương cách đọc duy nhất đó tồn tại. Cách phòng thủ bền vững nhất không phải là cấm đoán, mà là trao cho người đọc công cụ để đọc phê phán. Thay vì sợ họ bị “ảnh hưởng”, hãy dạy họ cách phân tích văn bản trong bối cảnh, đối chiếu với các nguồn sử liệu, và tự rút ra kết luận. Sự thật lịch sử (với tất cả sự phức tạp) sẽ vững vàng hơn nhiều so với một huyền thoại được bảo vệ trong lồng kính.
—----------- Chú thích của bài viết —-----------
(*) Mồi nhử giận dữ : chữ của năm 2025 do từ điển Oxford.
Nếu bạn từng thấy mình giận dữ, bức xúc khi đọc/nghe một bài viết, bản tin trên mạng, rồi lao vào tranh cãi hàng giờ… thì bạn đã DÍNH MẮC cái bẫy này rồi đó.
Rage bait có những dấu hiệu dễ nhận biết:
Tiêu đề giật gân, câu view: “Sốc!”, “Bất bình!”, “Vô lý quá!”.
Nội dung cực đoan, thiếu bằng chứng, nhắm vào chủ đề nhạy cảm.
Tài khoản đăng thường xuyên gây tranh cãi, số tương tác cao nhưng đầy bình luận tiêu cực.
Mục đích cuối cùng: khiến bạn nhấp vào, bình luận, chia sẻ — bất kể là đồng tình hay phản đối. Với thuật toán, thì tương tác nào cũng là “tiền” ( đây là động lực cho tín đồ Rage Bait).
(**) Bọn Kiên đã chôn cất đắp điếm tử tế mồ mả cho “người ấy”, nhưng sự báo oán vẫn chẳng tránh được. Một thời gian sau, Thịnh “con” bị giết. Và lần lượt, kế tiếp nhau, hầu hết trung đội đã bỏ mình. Còn sót lại có mình Kiên, như vậy đấy ( trang 9 sách NBCT).
Cuộc thi viết của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT) giai đoạn 2026-2030 có tên gọi là " Sống mãi với thời gian". Cuộc thi này do Cục Nghệ thuật biểu diễn phát động, nhằm sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị, góp phần cụ thể hóa các Nghị quyết của Đảng về văn hóa và triển khai Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam.
Mới mở bảng … hà hà.