Thế hệ công dân toàn cầu
Tối qua tôi viết vội mấy dòng cảm xúc khi thấy nhiều bạn trẻ yêu nhạc Hàn mà không có vé vào cửa để xem. Theo lẽ thường không có vé thì ở nhà. Nhưng những bạn trẻ này vẫn chạy xe đến Mỹ Đình, với hy vọng nghe được chút nhạc gì từ bên trong vọng ra, hay chí ít thì cũng là cái cảm giác được gần thần tượng của mình thêm chút.
Là một người cha, tôi mủi lòng khi thấy cảnh tượng đó. Chứ không à. Người cha nào mà không thấy lòng đau như cắt khi thấy cô con gái bé bỏng của mình nhìn dán mắt vào hộp búp bê Barbie trong tủ kính nhưng con cũng sẽ ngoan ngoãn đi tiếp khi nghe thấy bố nhắc: “Đi thôi con”, mà không mè nheo đòi mua. Vì con hiểu bố không có tiền. Chính cái vẻ hiểu chuyện của con làm cho mình đau lòng.
Có thể sau này bố có tiền, hoặc con lớn đã tự kiếm ra nhiều tiền, có thể mua được nhiều hộp Barbie, thì lúc này con nhìn hộp búp bê đó một cách dửng dưng, không còn ham thích gì nữa. Nhiều người lớn hay vin vào điều đó. “Ôi dào, trẻ con ấy mà, mau thích mau chán”.
Nhưng tôi thì không nghĩ như vậy. Tôi thấy tiếc cho những phút giây đã qua. Một khoảnh khắc của tuổi thơ của con đã qua, không bao giờ lấy lại được nữa. Cuộc đời là gì, nếu không phải là nhiều khoảnh khắc đó cộng lại. Cuộc đời này còn gì, nếu mọi niềm vui cứ bị từ chối, bằng hết lý do này đến lý do khác. Một trong những lý do tệ nhất đó là vì nghèo.
Mấy dòng cảm xúc của tôi đăng đêm qua đến sáng nay đã có mấy chục lời bình luận. Hầu hết chê bai, không hiểu sao lớp trẻ bây giờ có thể cuồng cái thứ nhạc vớ vẩn đó. Thậm chí có người còn lo cho tương lai của nước nhà khi cái lớp trẻ có thị hiếu âm nhạc như vậy mà sẽ nắm vận mệnh đất nước!
Tôi cố gắng giữ hòa khí cho trang FB của mình, nên không tranh luận với các còm này. Nhưng phải thấy rằng các bình luận này chưa đại diện cho dư luận, vì đơn giản là trong những người theo dõi trang của tôi, hầu như không có các bạn trẻ, gen Z. Bạn trên trang của tôi hầu hết là người già, hoặc trẻ nhất thì cũng đã qua thời tuổi trẻ.
Thực tế thì thị hiếu âm nhạc thay đổi theo thời gian. Mỗi thời có âm nhạc của thời đó. Vì thế âm nhạc mới có sức lay động đến thế. Khi giai điệu cất lên, ký ức ùa về, làm người nghe chìm đắm trong cảm xúc. Chính vì thế mà âm nhạc vừa rất đại chúng, lại vừa rất riêng tư. Vì cảm xúc của mỗi người mỗi khác. Nhưng đồng thời cũng có có cảm xúc chung của thời đại. Nên chẳng thể nói nhạc nào hơn nhạc nào.
Kiến trúc và âm nhạc là những cái vật chất định hình nên linh hồn của thời đại. Giả sử ta muốn làm phim về một thời nào đó, ta chỉ cần chiếu một công trình kiến trúc tiêu biểu của thời đó, rồi đồng thời mở một bản nhạc thịnh hành của thời ấy. Thì tự nhiên người xem sẽ như sống trong cái thời ấy, bằng cảm xúc, chứ không cần phải chạy chữ trên màn hình là vào năm nào năm nào.
Mà kiến trúc và âm nhạc là dấu vết của lịch sử đã qua. Ta có thể tìm hiểu, chứ không thể phán xét. Đừng vỗ ngực bảo ta đang ở đỉnh cao muôn trượng của thời đại. Rằng trước ta và sau ta không còn ai. Đừng ‘ngạo nghễ”. Đừng thương vay khóc mướn rằng trước kia có bao nhiêu kiếp người sống trong lầm than như vậy mà không biết vùng lên. Đừng có hốt hoảng rằng sau mình chẳng còn ai xứng đáng nối dõi. Cứ yên tâm đi, lịch sử sẽ an bài.
Tôi có một lịch sử nghe nhạc khá tạp nham. Lúc bé toàn nghe nhạc đỏ qua đài TNVN, mỗi ngày 30 phút lúc 19h30. Được khoảng 4 đến 5 bài. Nghe một cách thèm thuồng. Thế thôi, chẳng còn gì để mà nghe. À, có. Tôi còn nghe một số bài nhạc Pháp, nhạc tiền chiến do bố hát hoặc huýt sáo. Nhưng năm còn bé đi sơ tán bom Mỹ, sáng bố đèo tôi trên xe đạp trên con đường làng gồ ghề, xóc nảy người, bố lúc đó là một bác sĩ trẻ, thường vui vẻ huýt sáo những giai điệu nghe rất lạ nhưng rất hay. Lúc đó mới sau tiếp quản 1954 độ hơn chục năm, ảnh hưởng của văn hóa Pháp trong giới trí thức còn rất mạnh.
Khi tôi ở tuổi thanh niên thì hết chiến tranh, rồi mở cửa, các dòng âm nhạc từ từ tràn vào, tôi mới biết đến nhạc tiền chiến, nhạc vàng phía Nam, rồi Pop, Rock… Nghe ké ở nhà bạn, nghe ở tụ điểm ca nhạc, mãi sau này mới có tiền tự mua cho mình chiếc máy nghe băng cat xet đầu tiên. Tôi và khá nhiều người cùng thế hệ đã bị mù âm nhạc do thời cuộc, do nghèo.
Do vậy khi nhiều tuổi, ta chỉ có thể hiểu, đánh giá âm nhạc bằng lời nói, bằng lý trí. Vì thế nên ca khúc mới lên ngôi. Vì có ca từ. Còn nhạc không lời, không có lời, chỉ có giai điệu, chỉ có thể cảm được, ít người nghe. Tất nhiên là không nói đến loại nhạc không lời được trình diễn lại từ các ca khúc nổi tiếng. Vì thế những lớp người này khi bình luận về âm nhạc không có vốn cảm thụ âm nhạc, nên hay bình nhạc bằng thái độ chính trị xã hội đạo đức vv…
Các bạn trẻ thế hệ X, Z bây giờ có đủ điều kiện phát triển cả thể chất và tâm hồn. Ăn uống đủ dinh dưỡng nên bạn nào cũng cao ráo xinh đẹp. Tiếp xúc internet, tiếng Anh từ bé nên tầm hiểu biết của các bạn ấy bây giờ là toàn cầu. Trao tương lai đất nước cho các bạn ấy là hợp quy luật. Chứ không lẽ lại trao tương lai đất nước cho lớp người mê bolero đã ngoài 60?
Các con tôi trước giờ nghe đủ loại nhạc do tôi mở. Nhạc đỏ, nhạc Trịnh, tiền chiến, làn sóng xanh, nhạc Hoa, nhạc Âu Mỹ, các bài kinh điển của thập niên 80… thế nhưng không hiểu sao các con lại mê nhạc Hàn. Mà từ trước giờ trong nhà tôi chưa từng mở một bài nhạc Hàn nào! Cứ như là nhạc Hàn thẩm thấu vào các con tôi qua không trung vậy. Thật ra thì chính xác, nhạc Hàn đã vào các con tôi qua bạn bè cùng trang lứa, qua tiếp xúc xã hội. Đấy là đặc trưng thế hệ của các con. Mình phải nhận ra và tôn trọng điều đó.
Từ lúc mới 10 tuổi, con lớn đã mê Big Bang. Rồi con em theo con chị. Những nét chữ đề tên nhóm nhạc viết đầy trong vở và viết lên cả bàn học cả tường nhà. Tôi lúc đó cũng thiển cận cho rằng đó là thứ nhạc vớ vẩn, nên trong các câu chuyện hay lồng ý chê bai các nhóm nhạc Hàn. Đỉnh điểm là có hôm tôi đọc đâu đó tin một thành viên nhóm nhạc Big Bang bị bắt vì tội vi phạm luật giao thông. Tôi kể ngay tin này với vẻ hể hả. Không ngờ con gái tôi uất ức đến phát khóc lên vì bố đã xúc phạm thần tượng của nó.
Tôi chợt tỉnh ngộ ngay lúc đó. Tôi thấy mình là một người bố thật xấu xa, không biết tôn trọng con. Nếu yêu con thì nên tôn trọng các sở thích của con. Từ đó trở đi tôi không bao giờ bài bác các đam mê của các con nữa. Tôi tập nghe nhạc của con, thấy cũng vui. Khi đi xe ô tô, tôi thường động viên các con mở list nhạc Hàn của mình để cả nhà cùng nghe. Nhưng chúng nó bây giờ mỗi đứa một cái head phone nghe riêng, không phiền đến ai. Thế là tôi vuột mất cơ hội để làm bạn cùng con.
Không phải khoe con, nhưng hai con gái tôi có một nền tảng giáo dục cũng khá đầy đủ. Lúc nhỏ học trường làng. Trung học thì đỗ vào trường chuyên loại tốt của Hà Nội. Đại học thì cũng là những trường top của cả nước. Tiếng Anh tốt, ielt 8.0. Nghe giảng xuyên quốc gia với các giáo sư nước ngoài. Xung quanh ta có thể quan sát thấy rất rất nhiều bạn trẻ như vậy. Nếu đấy không phải là chủ nhân tương lai đất nước thì là ai?
Cái phân biệt một người có phải là công dân toàn cầu hay không, chính là có biết ngôn ngữ toàn cầu hay không. Cụ thể là tiếng Anh. Không phải biết tiếng Anh theo kiểu các cụ ngồi lẩm bẩm đọc dịch cả ngày không được một trang giấy. Mà là tắm mình, khóc cười với tiếng Anh. Nghe giảng, xem phim, nghe nhạc… tiếng Anh cứ tự nhiên thấm vào người như tiếng mẹ đẻ vậy. Chỉ khi nào trình độ ngoại ngữ các cụ đạt được như vậy, thì tự nhiên sẽ không thấy mấy dòng nhạc đang thịnh hành trên thế giới là dở hơi, không thấy hành động của các bạn trẻ bây giờ là a dua nữa. À mà phải nói thêm, nếu như các cụ có tiếng Anh siêu rồi mà vẫn thấy loại nhạc ấy là vớ vẩn, thì phải nói thật, các cụ đã có khoảng cách về thế hệ xa quá mất rồi.
Sau cùng tôi xin lý giải bằng khoa học, là tại sao ta nghe nhạc thấy hay, thấy sướng. Theo cơ chế hóa học thần kinh, cảm xúc của con người do nồng độ một số hormone thần kinh quyết định. Có hormone làm tăng nhịp tim, cảm giác mạnh mẽ, có loại tăng yêu thương gắn bó, có loại giảm lo âu ưu phiền… Các tác động vật lý qua các giác quan sẽ làm tăng hay giảm các hormone, tạo nên tâm trạng con người. Các hormone cảm xúc này nhiều khi khiến người ta khóc cười không tự chủ được.
Trong âm nhạc, các nhà khoa học khám phá ra cơ chế thần kinh: “nghe có thưởng”. Cụ thể là thế này: khi tai ta nghe một nốt nhạc, hệ thần kinh sẽ ngay lập tức đoán nốt tiếp theo là gì. Nếu nốt tiếp theo nghe được đúng như dự đoán, não bộ sẽ tiết ra hormone thưởng, nên ta cảm thấy khoan khoái. Đấy chính vì vậy nên những giai điệu quen thuộc sẽ “êm tai”, thích nghe. Còn những giai điệu bất thường, sẽ ‘chói tai”, hệ thần kinh không thích nghe. Vì vậy những bài nhạc vuốt ve tai người nghe, dễ nghe, dễ đoán sẽ được nhiều người thích vì não bộ tiết ra nhiều hormone khoan khoái. Cũng như vua thì thích nghe nịnh thần. Còn “trung ngôn thì nghịch nhĩ”, nói thẳng thì trái tai.
Chính vì yếu tố “quen” này nên những bản nhạc mới ra ít khi ta thấy hay. Nhưng cứ nghe nhiều lần dần sẽ thấy quen rồi sẽ thấy hay. Lâu dần rồi sẽ thấy nhớ, rồi sẽ thành kỷ niệm.
Cảm ơn các bạn đã đọc.
PS: Ảnh mấy cô sinh viên Ngoại thương đi bão BlackPink. Các con dễ thương quá đi.
Nguồn : Quan Thế Dân - Thế hệ công dân toàn cầu Tối qua tôi viết... | Facebook
