Bài viết này như là phần nối tiếp của Bắc cực- Ván bài Vĩ đại trên xứ Tuyết mình viết vào đầu 2024
Một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) từ Nga chỉ mất khoảng 30 phút để đến Washington D.C. Nếu không có radar cảnh báo sớm ở Greenland, Mỹ sẽ không biết tên lửa đang đến cho đến những phút cuối cùng
Trở lại với câu chuyện địa chính trị kéo dài 160 năm
Năm 2019, khi Donald Trump tuyên bố muốn “mua Greenland”, truyền thông phương Tây bật cười. Năm 2025, khi một lần nữa Nhà Trắng gợi ý “thoả thuận với Greenland là khả thi”, chẳng còn ai cười nữa. Câu chuyện đột ngột trở nên nghiêm túc một cách lạnh lùng.
Bởi nếu nhìn lại lịch sử, ta nhận ra đây không phải là ý tưởng nhất thời của Trump, mà là một ám ảnh chiến lược kéo dài hơn 160 năm của nước Mỹ .
Greenland – Định mệnh mà địa lý đã viết sẵn
Có những vùng đất mà bản thân địa lý đã buộc chúng phải trở thành tâm điểm quyền lực. Greenland thuộc dạng đó.
Điểm mấu chốt nằm ở Bắc Cực. Trước đây, Bắc Băng Dương vốn là “bức tường băng” vô dụng với giao thương và vô hại với chiến tranh. Nhưng khi băng đang tan nhanh gấp 4 lần mức trung bình toàn cầu , khu vực này chuyển từ “chân trời chết” thành hành lang chiến lược và tuyến thương mại mới .
Greenland nằm đúng nút thắt của ba hệ thống chiến lược:
-
Tuyến bay ngắn nhất giữa Mỹ – Nga
-
Chuỗi phòng thủ GIUK (Greenland – Iceland – UK)
-
Hành lang tàu ngầm tiến ra Đại Tây Dương
Trong thời đại răn đe hạt nhân:
Thời gian cảnh báo
-
Tên lửa từ mặt đất: ~30 phút
-
Tên lửa từ tàu ngầm: ~12–15 phút
Nếu không có radar – vệ tinh – sonar ở Greenland, Mỹ bị mù một mắt trong cuộc chơi sống còn.
Ở tầm chiến lược, Greenland là lá chắn tiền duyên của lục địa Hoa Kỳ.
Điều thú vị là luận điểm “địa lý – định mệnh” này không phải tư duy của Trump, mà từng được phát biểu bởi William Seward (Ngoại trưởng Mỹ, 1867):
“Ai kiểm soát Alaska và Greenland, người đó khóa được Bắc Cực.”
Và Seward mua Alaska thành công từ Nga. Greenland thì không!
Nỗi ám ảnh an ninh quốc phòng kéo dài
Từ góc độ lịch sử, Mỹ đã 3 lần tìm cách sở hữu Greenland:
-
1867 : Seward đề nghị Đan Mạch (thất bại)
-
1910s–1930s : Roosevelt bàn về kiểm soát Bắc Đại Tây Dương
-
1946 : Truman đề nghị mua với giá 100 triệu USD vàng (Đan Mạch từ chối)
-
2019–2025 : Trump tái khởi động đề bài
Truman là người nghiêm túc nhất, bởi thời đó xuất hiện vũ khí hạt nhân. Căn cứ không quân Thule (nay là Pituffik) được xây chính trong thời kỳ này, trở thành trạm cảnh báo tên lửa, theo dõi không gian và giám sát Bắc Cực.
Ngày nay, căn cứ này được tích hợp vào hệ thống:
-
NORAD (Command)
-
Space Force (SSA)
-
Missile Early Warning System
Không có Thule, Mỹ mất một lớp phòng thủ chiến lược.
Greenland – Từ “đá lạnh” thành “mỏ vàng công nghiệp 21”
Trong thế kỷ 20, Greenland gần như vô dụng về kinh tế. Nhưng bước sang thế kỷ 21, băng tan khiến:
-
Tài nguyên lộ thiên
-
Cảng biển mở ra
-
Hàng hải theo mùa trở thành hàng hải quanh năm
Đảo này chứa 25/34 loại khoáng sản chiến lược theo phân loại của USGS đặc biệt là đất hiếm, uranium, nickel, cobalt, graphite, lithium.
Tức là đúng chuỗi cung ứng của pin xe điện, năng lượng xanh, chip bán dẫn, công nghiệp quốc phòng => Nếu Mỹ kiểm soát Greenland, họ gián tiếp bẻ gãy thế độc quyền đất hiếm của Trung Quốc.
Chưa kể tuyến hàng hải Bắc Cực có thể rút 20 ngày vận tải Á – Âu , biến Greenland thành một “trạm thu phí” đúng nghĩa. Nếu Singapore là nút thắt của Vịnh Malacca, thì Greenland là phiên bản phương Bắc.
Ván cờ địa chính trị Mỹ – Nga – Trung tại Bắc Cực
Mời anh em đọc lại pic Bắc cực- Ván bài Vĩ đại trên xứ Tuyết mình viết vào đầu 2024 để hiểu sâu hơn.
Nga: Thành trì Bắc Cực
-
475 cơ sở quân sự
-
đội tàu phá băng: ~40 chiếc (phần lớn chạy hạt nhân)
-
chiến lược “Bastion” bảo vệ SLBM ở biển Barents
Nga coi Bắc Cực là lối thoát chiến lược để vượt vòng kiềm tỏa NATO.
Trung Quốc: Kẻ đột nhập tham vọng
Trung Quốc không có đường bờ Bắc Cực nhưng tự gọi mình là:
“quốc gia cận Bắc Cực” và khởi động “Polar Silk Road”.
Một mục tiêu rõ ràng: thoát khỏi điểm nghẽn eo biển Malacca , nơi Mỹ có thể bóp nghẹt thương mại Trung Quốc chỉ bằng 3 hạm đội.
Mỹ: Kẻ đến muộn
Đây là điều ít ai nói:
-
Mỹ hiện chỉ có 1 tàu phá băng hạng nặng
-
và nó đã quá hạn sử dụng
-
chương trình đóng mới chậm hơn Nga 20 năm
Ở Bắc cực này, thì Mỹ yếu bất thường.
Câu hỏi đặt ra: Trong một cuộc chơi mà đối thủ đã triển khai đầy đủ công cụ địa chiến lược, Mỹ có chấp nhận thua cuộc chỉ vì… mắc cười ý tưởng mua đảo của Trump?
Tương lai: Chiếc chìa khóa nằm ở Greenland, không nằm ở Trump
Đây là phần nhiều người bỏ sót nhất. Greenland hiện có:
-
diện tích: 2,166,000 km²
-
dân số: ~56,000 trong đó có ~88% là người Inuit
-
ngân sách trợ cấp từ Đan Mạch: ~500 triệu USD/năm (~20% GDP)
Vấn đề là Greenland muốn độc lập nhưng không đủ nguồn lực để sống một mình. Trong khi Đan Mạch không muốn bán, cũng không muốn cãi nhau với Mỹ. Còn Mỹ không thể mua, không thể cưỡng đoạt, chỉ có thể thuyết phục và chờ đợi .
Mô hình phù hợp nhất có thể là mô hình quốc gia liên kết (Free Association) giống Palau – Micronesia – Marshall với Mỹ. Trong đó, Mỹ trả bảo vệ an ninh, hỗ trợ ngân sách, đầu tư hạ tầng. Còn Greenland trao quyền đặt căn cứ, quyền khai thác tài nguyên, quyền giám sát Bắc Cực. Không cần chiến tranh, không cần mua bán, không cần tấn công Đan Mạch.
Greenland như căn nhà ở Thủ Thiêm view sông Sài Gòn
Nếu xưa ai chê Thủ Thiêm lầy lội, không có cầu, giao thông khó khăn, giá đất không lên nổi,… thì bây giờ phải nuối tiếc… Greenland cũng vậy, băng tan khiến căn nhà này đột nhiên có view đẹp, giao thông thuận tiện, vị trí chiến lược (an ninh) cùng một kho tài nguyên khổng lồ.
Và khi tài sản có giá trị căn nhà (địa chính trị) tăng, chủ cũ hiếm khi muốn bán, còn người mua thì không bao giờ từ bỏ ý định.
Lâm Tuấn Kiệt — Chuyên gia tư vấn đầu tư tại CTCK SSI
