Càng nhiều tuổi tôi càng hay hỏi vợ là sau này tôi có như…các cụ không!?
Đồng thời phát hiện ra một nghịch lý rất buồn cười của đời người. Ngày bé, bố mẹ không tin con. Đến khi con lớn lên, có bằng cấp, có chức vụ, có công ty, có học hàm học vị rồi… bố mẹ vẫn không tin con. Chỉ khác là ngày xưa bố mẹ tin hàng xóm. Bây giờ bố mẹ tin You.Tube.
Có những ông bố bà mẹ ngoài 70 tuổi, cả đời nuôi con ăn học. Con thành bác sĩ, kỹ sư, giảng viên đại học, giám đốc doanh nghiệp. Nhưng chỉ cần một ông trên mạng mặc áo blouse trắng, đứng cạnh cái máy lọc nước hoặc hộp thực phẩm chức năng nào đó là uy tín lập tức vượt qua toàn bộ gia phả.
Con trai nói: “Mẹ ơi thuốc này không có tác dụng đâu.” Mẹ bảo: “Mi biết gì. Người ta là chuyên gia.”
Người chuyên gia ấy tên thật là gì không ai biết. Bằng cấp ở đâu không ai rõ. Nhưng có 500.000 người theo dõi Tik.Tok. Thế là đủ.
Tôi có ông bạn làm bác sĩ. Một hôm ông cụ thân sinh bị tiểu đường. Anh con trai giải thích một tiếng đồng hồ về phác đồ điều trị. Ông cụ gật gù: “Ừ.” Chiều hôm sau bỏ thuốc.
Lý do? Có một bác trên Za.lo nói chỉ cần uống lá cây rừng Tây Bắc là khỏi. Sáu năm đại học. Ba năm nội trú. Mười lăm năm kinh nghiệm. Thua một tin nhắn Za.lo. Đời thật nhiều lúc cay hơn cả hài kịch.
Bản thân tôi cũng từng trải qua. Ông cụ nhà tôi có bệnh. Tôi phải nhờ người quen, nhờ bạn bè, nhờ tới những mối quan hệ vốn rất ngại dùng. Cuối cùng mới xin được một cuộc hẹn riêng với một bác sĩ đầu ngành. Kiểu bác sĩ mà lịch khám kín cả tháng, người bình thường muốn gặp cũng không dễ. Ông cụ đi khám về, uống thuốc vài hôm thì đỡ thật. Ngủ được hơn. Ăn được hơn. Chỉ số cũng khá hơn. Tôi thở phào nghĩ lần này chắc yên rồi.
Ai ngờ ngay chiều hôm ấy, đơn thuốc được ông cụ chụp ảnh rồi gửi vào nhóm gồm hơn chục người cùng bệnh. Tôi nhìn mà lạnh cả sống lưng. Chưa đầy một tiếng sau, đơn thuốc của một người đàn ông hơn 70 tuổi, với tiền sử bệnh riêng, cơ địa riêng, chỉ số riêng, được chuyển thành bí quyết chữa bệnh cho cả hội.
Một bác hỏi: “Tôi uống giống được không?” Bác khác bảo: “Tôi cũng bị thế.” Bác thứ ba xin tên thuốc. Bác thứ tư xin địa chỉ mua. Tôi ngồi nhìn mà thấy cả nền y học hiện đại sụp đổ trước mắt.
Mấy chục năm đào tạo bác sĩ. Mấy chục năm nghiên cứu dược phẩm. Bao nhiêu xét nghiệm. Bao nhiêu máy móc. Cuối cùng vẫn thua câu thần chú bất tử của người Việt: “Tôi uống thấy hợp.” Nhiều người xem thuốc như nước mắm. Ông này chấm ngon thì ông kia cũng chấm. Trong khi bác sĩ thì đang ôm đầu vì hai bệnh nhân cùng một bệnh còn có thể nhận hai đơn thuốc hoàn toàn khác nhau.
Có những gia đình kinh tế rất ổn. Con cái thành đạt. Nhà cửa đủ đầy. Nhưng cuối cùng lại bất ổn vì một thứ rất lạ: không ai nói chuyện được với ai. Con cái nói bằng dữ liệu. Bố mẹ nói bằng niềm tin. Con đưa nghiên cứu. Bố mẹ đưa video. Con đưa xét nghiệm. Bố mẹ đưa cảm nhận. Con bảo: “Không có bằng chứng.” Bố mẹ bảo: “Người ta khỏi thật.” Cuộc tranh luận kết thúc tại đó.
Tôi còn thấy nhiều bi kịch khác. Con cái cố giữ tiền cho bố mẹ. Bố mẹ cố chuyển tiền cho người khác. Con cái ngăn đầu tư đa cấp. Bố mẹ bảo: “Chúng bay không hiểu thời cuộc.” Con cái ngăn mua thực phẩm chức năng. Bố mẹ bảo: “Tiếc tiền cho bố mẹ.” Con cái ngăn mua đất trên Mặt Trăng. Bố mẹ bảo: “Mi ghen tỵ với cơ hội của tao.”
Đến một lúc nào đó người ta mới hiểu, khoảng cách thế hệ không nằm ở tuổi. Nó nằm ở hệ điều hành. Một bên lớn lên cùng sách báo. Một bên lớn lên cùng Internet. Một bên tin vào kinh nghiệm. Một bên tin vào dữ liệu. Mà khổ cái, tuổi già lại là lúc con người tin vào cảm xúc nhiều hơn lý trí. Sợ bệnh. Sợ cô đơn. Sợ chết. Sợ bị bỏ lại phía sau. Thế là ai hứa hẹn điều gì dễ nghe nhất sẽ thắng. Không phải người đúng nhất. Mà là người dễ nghe nhất.
Cho nên càng sống tôi càng thấy, điều khó nhất trong một gia đình không phải kiếm tiền. Cũng không phải nuôi con. Mà là giữ được tiếng nói chung khi tất cả đều nghĩ mình đúng. Nhiều nhà nghèo vẫn vui. Nhiều nhà giàu vẫn cười. Nhưng có những nhà rất ổn về tài sản lại đầy bão tố chỉ vì mỗi bữa cơm là một cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Bố nói một câu. Con phản biện một câu. Mẹ gửi một video. Con gửi một nghiên cứu. Xong cả nhà giận nhau. Rồi ai về phòng nấy.
Đôi khi tôi nghĩ bi kịch lớn nhất của tuổi già không phải bệnh tật. Mà là tới lúc con cái đủ hiểu để nói đúng, còn bố mẹ lại đủ nhiều trải nghiệm để không muốn nghe nữa. Thế là cả hai bên đều thương nhau. Đều muốn điều tốt cho nhau. Nhưng nói chuyện với nhau như hai quốc gia chưa ký hiệp định ngoại giao.
Và buồn cười nhất là sau tất cả những cuộc chiến giữa giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ đầu ngành, nghiên cứu quốc tế và kết quả xét nghiệm… người chiến thắng cuối cùng lại là một anh bán thực phẩm chức năng livestream lúc 10 giờ tối.
Hồi mới vào nghề, tôi từng ăn mừng mỗi lệnh thắng như thể vừa chinh phục đỉnh Everest. Rồi một lệnh thua sau đó có thể xóa sạch tâm trạng tốt đẹp đó trong vài giây. Cảm xúc lên xuống như tàu lượn siêu tốc, và tôi giao dịch theo cảm xúc đó mà không hay biết.
Nếu hệ thống của bạn có tỷ lệ thắng 55%, thì trong 100 lệnh, 45 lệnh thua là hoàn toàn bình thường. Không phải thất bại. Không phải lỗi. Chỉ là xác suất đang vận hành đúng như nó phải vậy.
Khi bạn nhìn nhận cả hai kết quả theo cách đó, không kết quả nào còn đủ sức làm bạn rời khỏi kỷ luật của mình nữa. Bạn không cần kiểm soát cảm xúc, vì đơn giản là không có cảm xúc cực đoan nào xuất hiện để kiểm soát.