Ngành Dược - Bài 2: Cuộc tái phân phối hàng trăm tỷ USD của ngành dược toàn cầu
Một loại thuốc sinh học có thể mang về hàng chục tỷ USD doanh thu mỗi năm. Nhưng đến một thời điểm, bằng sáng chế cũng sẽ hết hiệu lực. Khi đó, doanh nghiệp đủ năng lực sản xuất sẽ bước vào cuộc chơi.
Jul 10, 2026
SIÊU CHU KỲ DƯỢC PHẨM 2025-2030 (Phần 2)
Patent Cliff: Cuộc tái phân phối hàng trăm tỷ USD của ngành dược
Trong đầu tư, có một quy luật rất thú vị. Những cơ hội lớn thường không đến từ việc thị trường tạo ra giá trị mới. Chúng đến từ việc giá trị cũ được phân phối lại .
Ngành ngân hàng có chu kỳ lãi suất. Ngành bất động sản có chu kỳ tín dụng.
Còn ngành dược có Patent Cliff . Đây có thể là động lực lớn nhất của ngành trong giai đoạn 2025-2030.
Patent Cliff là gì?
Để hiểu Patent Cliff, trước tiên cần hiểu Patent .
Patent là bằng sáng chế . Khi một hãng dược phát minh ra thuốc mới, họ được độc quyền sản xuất và kinh doanh trong khoảng 20 năm. Trong thời gian này, không doanh nghiệp nào được phép sao chép hoạt chất đó.
Đó là lý do nhiều loại thuốc có giá rất cao. Không phải vì chi phí sản xuất đắt mà vì doanh nghiệp đang bán độc quyền .
Có thể hình dung như Apple: nếu chỉ Apple được phép sản xuất iPhone, họ gần như có quyền quyết định giá bán. Nhưng nếu ngày mai quyền độc quyền kết thúc và mọi công ty đều được phép sản xuất với công nghệ của iPhone, điều gì sẽ xảy ra?
Ngành dược cũng vận hành như vậy, ngày bằng sáng chế hết hiệu lực được gọi là Patent Expiry. Và khi nhiều loại thuốc lớn cùng hết hạn trong một giai đoạn, người ta gọi đó là Patent Cliff, hay “vách đá bằng sáng chế”.
Gọi là “vách đá” vì doanh thu của hãng phát minh thường giảm rất nhanh, gần giống một chiếc xe lao xuống dốc.
Quy mô của Patent Cliff lần này lớn đến mức nào?
Đây không phải là một đợt hết hạn bằng sáng chế thông thường. Theo nhiều tổ chức nghiên cứu, từ nay đến năm 2030 sẽ có khoảng 207 tỷ USD doanh thu thuốc gốc mất quyền bảo hộ. Đây là đợt Patent Cliff lớn nhất lịch sử ngành dược.
Ảnh: Báo cáo SHS
Điều đó đồng nghĩa một lượng doanh thu khổng lồ sẽ được phân phối lại. Như đã nói ở Bài 1, Không ai mất đi nhu cầu chữa bệnh, người bệnh vẫn phải uống thuốc. Điều thay đổi là họ sẽ mua thuốc của doanh nghiệp khác với mức giá thấp hơn .
=> Đây chính là cơ hội cho các công ty sản xuất thuốc Generic và Biosimilar.
Generic là gì?
Đây là thuật ngữ nhà đầu tư gặp rất nhiều nhưng thường hiểu chưa đúng. Generic là thuốc sản xuất sau khi bằng sáng chế của thuốc gốc hết hiệu lực.
Điểm quan trọng của Generic là:
-
Hoạt chất giống.
-
Công dụng giống.
-
Liều lượng giống.
-
Hiệu quả điều trị tương đương.
=> Điều khác biệt nằm ở thương hiệu.
Ví dụ: Một công ty phát minh ra thuốc hạ huyết áp và bán độc quyền suốt 20 năm. Sau khi bằng sáng chế hết hạn, hàng chục doanh nghiệp khác có thể sản xuất cùng hoạt chất. Đó chính là thuốc Generic.
Do không phải bỏ hàng tỷ USD nghiên cứu ban đầu, doanh nghiệp Generic chỉ cần đầu tư vào sản xuất. Vì vậy giá bán thường rẻ hơn 30-80% so với thuốc gốc.
Đối với hệ thống y tế, Generic giúp giảm chi phí điều trị. Còn đối với doanh nghiệp, Generic mở ra một thị trường khổng lồ.
Đối với nhà đầu tư, đây là nơi xuất hiện những doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất sau mỗi đợt Patent Cliff.
Biosimilar khác Generic ở điểm nào?
Generic áp dụng cho thuốc hóa dược còn Biosimilar áp dụng cho thuốc sinh học .
Muốn hiểu điều này, trước tiên cần phân biệt hai nhóm thuốc.
Thuốc hóa dược
Được tổng hợp bằng phản ứng hóa học với cấu trúc phân tử khá đơn giản và có thể sao chép gần như giống hệt. => Vì vậy mới có tên Generic.
Thuốc sinh học
Được tạo ra từ tế bào sống với phân tử rất lớn cộng với quy trình sản xuất cực kỳ phức tạp. Ngay cả doanh nghiệp sản xuất cũng rất khó tạo ra hai lô thuốc giống nhau 100%.
=> Vì vậy sau khi bằng sáng chế hết hạn, doanh nghiệp khác không thể sao chép hoàn toàn . Họ chỉ có thể tạo ra phiên bản có hiệu quả điều trị tương đương và phiên bản đó gọi là Biosimilar .
Hiểu đơn giản thì generic giống như sản xuất một viên paracetamol còn biosimilar giống như nuôi cấy một cơ thể sống trong phòng thí nghiệm => Độ khó hoàn toàn khác.
Đó là lý do biên lợi nhuận của Biosimilar thường cao hơn Generic và đồng thời rào cản gia nhập cũng lớn hơn rất nhiều.
Vì sao Biosimilar là miếng bánh hấp dẫn?
Một loại thuốc sinh học mới có thể mang về hàng chục tỷ USD doanh thu mỗi năm. Nhưng đến một thời điểm, bằng sáng chế cũng sẽ hết hiệu lực. Khi đó, doanh nghiệp đủ năng lực sản xuất Biosimilar sẽ bước vào cuộc chơi.
=> Điều này tạo ra cơ hội cực lớn cho những công ty đã đầu tư công nghệ từ nhiều năm trước. Đây cũng là lý do hàng loạt tập đoàn dược đang đẩy mạnh chuyển giao công nghệ sang các quốc gia có chi phí sản xuất thấp hơn.
GLP-1: Từ thuốc tiểu đường đến thị trường nghìn tỷ USD
Nếu Patent Cliff là động lực phía cung, thì GLP-1 là động lực phía cầu. Đây là cái tên được nhắc đến nhiều nhất trong ngành dược vài năm gần đây.
Ảnh: Nguồn Biopharmadive - Giá cổ phiếu các tập đoàn dược phẩm
GLP-1 là gì?
GLP-1 là một hormone tự nhiên trong cơ thể. Sau khi ăn, hormone này gửi tín hiệu lên não rằng cơ thể đã no đồng thời kích thích tuyến tụy tiết insulin để giảm đường huyết.
Các hãng dược phát triển thuốc dựa trên cơ chế này và kết quả vượt xa kỳ vọng. Ban đầu, thuốc được dùng để điều trị tiểu đường nhưng sau đó, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân giảm cân rất mạnh. Đó là bước ngoặt của cả ngành.
Vì sao GLP-1 tạo nên cơn sốt toàn cầu?
Béo phì đang trở thành một trong những vấn đề y tế lớn nhất thế giới. Theo WHO, hàng tỷ người đang thừa cân hoặc béo phì và căn bệnh này kéo theo hàng loạt bệnh khác có thể kể đến như:
-
Tiểu đường.
-
Tim mạch.
-
Gan nhiễm mỡ.
-
Đột quỵ.
-
Ung thư.
=> Nếu một loại thuốc vừa kiểm soát đường huyết, vừa giảm cân hiệu quả, thị trường của nó gần như không có giới hạn.
Đó là lý do các sản phẩm như Ozempic hay Wegovy tạo nên cơn sốt toàn cầu và đưa Novo Nordisk trở thành một trong những công ty giá trị nhất châu Âu.
Ảnh: Viettimes
Điều đáng chú ý là đây mới chỉ là giai đoạn đầu. Hàng chục doanh nghiệp đang phát triển thế hệ GLP-1 tiếp theo với hiệu quả cao hơn và chi phí thấp hơn.
Điều nhà đầu tư cần quan tâm không phải là GLP-1
Rất nhiều người nghĩ muốn hưởng lợi thì phải mua cổ phiếu của Novo Nordisk hay Eli Lilly. Thực tế, phần lớn lợi nhuận trên thị trường chứng khoán thường đến từ chuỗi cung ứng , chứ không chỉ doanh nghiệp phát minh.
Khi nhu cầu GLP-1 bùng nổ, ai sẽ sản xuất hoạt chất? Ai sản xuất thuốc? Ai đóng gói? Ai gia công? Ai nhận chuyển giao công nghệ? => Đó mới là những mắt xích tạo ra cơ hội đầu tư trong nhiều năm tới.
Patent Cliff mở ra thị trường Generic và Biosimilar. GLP-1 tạo ra thế hệ thuốc tăng trưởng mới. Hai xu hướng này đang diễn ra cùng lúc. Chúng tạo nên một làn sóng tái cấu trúc chưa từng có của ngành dược toàn cầu.
Ở PHẦN TIẾP THEO
Chúng ta sẽ trả lời câu hỏi quan trọng nhất đối với nhà đầu tư Việt Nam: Nếu thế giới đang bước vào siêu chu kỳ dược phẩm, tại sao Việt Nam lại có cơ hội trở thành một mắt xích mới của chuỗi cung ứng toàn cầu?
Lâm Tuấn Kiệt — Chuyên gia tư vấn đầu tư tại CTCK SSI