Thị trường không sụp đổ vì một tin đồn, nó sụp đổ vì một sự thật mà không ai dám nói ra. 250.000 tỷ đồng vốn hóa bốc hơi chỉ trong 15 phút cuối phiên ngày 25/12, sau thông tin VinGroup rút khỏi một siêu dự án Quốc gia, đường sắt cao tốc Bắc-Nam.
Đấy là tín hiệu cảnh báo đầu tiên cho thấy hệ thống tài chính đã chạm đến ngưỡng chịu đựng của nó.
Một cuộc khủng hoảng thanh khoản đang siết chặt nền kinh tế và VinGroup chỉ là cây cớ hoàn hảo
Ngày 25/12 thị trường chao đảo, VN-Index mất gần 40 điểm. Tâm điểm của sự hoảng loạn, chính là nhóm cổ phiếu họ VinGroup trong đó nổi bật là VHM, từ tăng kịch trần, bỗng dưng bị bán tháo thẳng xuống giá sàn.
VinGroup bỏ dự án 67 tỷ đô la theo đuổi từ tháng 5/2025? Câu trả lời là đúng, nhưng nếu chúng ta chỉ nhìn vào mỗi VinGroup thôi, thì sẽ bỏ lỡ cả một “vở kịch” lớn hơn nhiều.
Điều đáng chú ý ở đây là sự đồng bộ. Gần như là cùng một thời điểm, vua Hầm đèo cả(HHV) và cả đại gia mới MIK Group cũng tuyên bố buông tay khỏi siêu dự án trục cảnh quan Sông Hồng. Ngay sau đó lại có thông tin Tổng Giám đốc Vinpearl từ nhiệm.
Rất nhiều sự kiện lớn xảy ra gần như cùng một lúc. Đây không thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên được. Nó cho thấy một sự sắp đặt có chủ đích.
Người thay thế?
Và trong một cuộc chơi lớn như thế này, khi mà những người khổng lồ đồng loạt lùi bước. Câu hỏi luôn là ai sẽ là người tiến lên, ai sẽ lấp vào khoảng trống đó? Và mọi dấu vết, dư luận, đồn đoán đang hướng về một cái tên, đó là THACO. Ông trùm trong lĩnh vực công nghiệp công nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là ô tô (THACO AUTO), cơ khí & công nghiệp hỗ trợ (THACO INDUSTRIES), nông nghiệp (THACO AGRI), logistics (THILOGI), xây dựng (THADICO) và thương mại dịch vụ (THISO.
Tập đoàn này đang nổi lên như là người hưởng lợi chính. Với dự án Sông Hồng thì MIK Group đã chuyển nhượng lại 100% vốn góp cho một công ty con của THACO.
Còn với dự án đường sát cao tốc Bắt-Nam, khi mà đối thủ nặng ký nhất tự nguyện rút lui, thì cơ hội cho THACO trở thành tổng thầu gần như đã được dọn sẵn. Bức tranh quyền lực đang được vẽ lại.
Vậy chúng ta nên nhìn nhận việc này như một thất bại của khối kinh tế tư nhân, hay đây là một nước cờ “lùi một bước tiến ba bước”, đầy tính toán như dân mạng đang râm rang? Thật lòng mà nói, cái lý thuyết lùi để tiến này nghe có vẻ hơi… hơi thuận tiện và dễ áp dụng quá.
Gánh nặng tài chính của VinGroup
Đó là một góc nhìn hợp lý. Nhưng khi nhìn vào các con số, thì việc rút lui này không chỉ là một lựa chọn chiến lược, mà nó còn là một quyết định mang tính sống còn. Hãy xem xét cái gánh nặng tài chính mà VinGroup đang mang.
Chỉ riêng các dự án mới khởi công gần đây như là khu đô thị thể thao Olympic hay Hạ Long Xanh, tổng vốn đầu tư đã lên tới gần 2 triệu tỷ đồng. Một con số thực sự khủng lồ.
Bây giờ, hãy cộng thêm 1,3 triệu tỷ đồng nữa cho dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam. Tổng mức đầu tư sẽ vọt lên hơn 3 triệu tỷ động, tương đương hơn 120 tỷ đô la hiện tại.
Để dễ hình dung, con số này gần bằng ¼ GDP dự kiến của Việt Nam trong năm 2025. Không một tập đoàn tư nhân nào, dù lớn đến đâu có thể gánh vác một trách nhiệm tài chính lớn như vậy được.
Đặc biệt là khi Vinfast vẫn đang đốt hơn 1 tỷ đô la tiền mặt mỗi quý. Như vậy, việc VinGroup rút lui là điều tất yếu.
Tính toán chiều sâu chiến lược của VinGroup
Nhưng liệu họ có thực sự từ bỏ hoàn toàn cuộc chơi hạ tầng không? Hay chỉ là thay đổi cách chơi thôi? Họ đang thay đổi cách chơi. Đó là chuyển sang một mô hình khôn ngoan hơn rất nhiều, mô hình TOD(phát triển đô thị theo định hướng giao thông).
Thay vì bỏ tiền ra xây đường sắt đầy rủi ro, thì họ sẽ tập trung thâu tóm tất cả các quỹ đất vàng xung quanh các nhà ga tương lai mà Nhà nước sẽ xây dựng? Chính xác là như vậy. Đây là một nước cờ chiến lược dài hạn của VinGroup. Họ vẫn theo đuổi các tuyến đường sắt cao tốc chiến lược khác như Hà Nội-Quảng Ninh hay Bến Thành-Cần Giờ.
Điểm chung của các tuyến này là gì? Chúng kết nối trực tiếp các đại đô thị của chính VinGroup làm như Vinhome Cổ Loa và Hạ Long Xanh, Vinhomes Green Paradise Cần Giờ.
Chiến lược rất rõ ràng là để Nhà nước lo phần hạ tầng cứng, rủi ro và tốn kém. Còn VinGroup sẽ là người hưởng lợi lớn nhất từ giá trị đất đai tăng vọt xung quanh.
Một sự phân công nhiệm vụ mang tầm chiến lược Quốc gia. Nhà nước sẽ cầm trịch các dự án hạ tầng xương sống để đảm bảo huyết mạch kinh tế Quốc gia. Trong khi đó, các tập đoàn như VinGroup được giải phóng để tập trung vào những việc mà doanh nghiệp Nhà nước làm không hiệu quả.
Như là kiến tạo các công trình biểu tượng Quốc gia và xây dựng thương hiệu toàn cầu. Nói gì thì nói Chính phủ cần Vinfast ghi danh Việt Nam trên bản đồ ô tô thế giới, cần VinGroup xây những biểu tượng Quốc gia, chứ không phải cần họ đi lát đá làm đường ray.
Thị trường đã là một khu rừng khô từ trước đó?
Không thể giải thích được tại sao toàn bộ thị trường lại hoảng loạn đến vậy. Tại sao không chỉ cổ phiếu họ Vin, mà cả ngân hàng, chứng khoán, midcap, tất cả đều bị bán tháo không thương tiếc?
Điều này cho thấy vấn đề nó lớn hơn rất nhiều so với chỉ một tập đoàn. VinGroup chỉ là mồi lửa thôi. Nhưng cả thị trường đã là một khu rừng khô từ trước đó. Vấn đề cốt lõi mà không nhiều người nói tới, đó là một cuộc khủng hoảng thanh khoản và lãi xuất. Nó đang siết chặt nền kinh tế một cách âm thầm.
Vậy những dấu hiệu cụ thể nào cho thấy hệ thống đang bị căng thẳng đến mức đó? Có 3 chỉ số chính không thể bỏ qua.
Thứ nhất, các ngân hàng đang thực sự cạn tiền. Tỷ lệ LDR, tức là tỷ lệ cho vay trên huy động vốn của các ngân hàng lớn đều ở mức báo động. Gần hoặc trên 100%. Có nghĩa là, cứ huy động được 100 đồng tiền gửi của người dân, thì họ đã cho vay ra tới 100 hoặc trên 100 đồng.
Chỉ số thứ 2, chi phí vốn đang tăng vọt.
Lãi xuất liên ngân hàng, đây là chi phí mà các ngân hàng vay mượn của nhau qua đêm, đã vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2012 và cao hơn cả thời kỳ sụp đổ năm 2022.
Khi lãi suất này chạm gần 9%, nó cho thấy sự khan hiếm tiền mặt trong hệ thống đã lên đến đỉnh điểm.
Và chỉ số thứ 3, dường như kênh bơm vốn khẩn cấp từ ngân hàng Nhà nước(NHNN) cũng đang gặp vấn đề. Đây chính là điểm nghẽn cuối cùng.
NHNN đang gặp khó trong việc bơm tiền ngắn hạn qua kênh thị trường mở, hay còn gọi là OMO. Hãy hình dung OMO là chiếc máy bơm tiền khẩn cấp của NHNN. Khi hệ thống thiếu tiền, họ sẽ dùng kênh này để bơm tiền ra cho các ngân hàng thương mại(NHTM) vay.
Nhưng để vay được, các NHTM phải có tài sản thế chấp giá trị, chủ yếu là trái phiếu Chính phủ. Và vấn đề là gì? Vấn đề hiện tại là các ngân hàng đã dùng gần hết số trái phiếu này để vay trong các đợt trước đó. Khi tài sản đảm bảo cạn kiệt, chiếc máy bơm tiền OMO dù muốn cũng không thể hoạt động hiệu quả được nữa.
Ngân hàng cạn tiền dự trữ, vay mượn lẫn nhau thì chi phí quá đắt, còn kênh bơm vốn khẩn cấp từ TW lại bị tắt. Điều này có nghĩa là chi phí vốn của toàn bộ nền kinh tế đang bị đẩy lên cao, bóp nghẹt lợi nhuận doanh nghiệp, sự suy yếu của thị trường chứng khoán là tất yếu.
Tin VinGroup chỉ là giọt nước làm tràn ly. Với một bối cảnh phức tạp như vậy, một bên là “vở kịch” của các ông lớn, còn một bên là khủng hoảng thanh khoản thật sự.
Chiến lược đầu tư?
Vậy chiến lược cho nhà đầu tư lúc này là gì? Chạy trốn? Hay đây chính là nhịp reset để tìm kiếm cơ hội lớn? Đây là lúc cần sự bình tĩnh và nhìn vào dữ liệu, chứ không phải cảm xúc.
Về thị trường chung, VN-Index có khả năng sẽ tiếp tục điều chỉnh về vùng 1.650 điểm, thậm chí 1.600 điểm. Việc vượt qua mốc 1.800 điểm trong ngắn hạn là gần như không thể. Tuy nhiên, nếu chúng ta tạm thời loại bỏ ảnh hưởng méo mó của nhóm cổ phiếu VinGroup, thì định giá chung của thị trường đang ở mức rất rẻ. Nó gần với vùng được gọi là đáy thuế quan hồi tháng 4/2025. Đây là một ngưỡng tâm lý và định giá mà nhiều nhà đầu tư dài hạn xem là vùng mua hấp dẫn. Hiện tại, chúng ta đang quay trở lại gần vùng giá đó.
Vậy nếu không nhìn vào chỉ số, đâu là tín hiệu thực sự để nhận biết thị trường đã chạm đáy? Đừng nhìn vào chỉ số VN-Index, hãy theo dõi lãi suất huy động.
Kinh nghiệm lịch sử đã chứng minh một cách nhất quán rằng thời điểm lãi suất huy động của các ngân hàng tạo đỉnh và bắt đầu đi xuống, đó chính là lúc thị trường chứng khoán tạo đáy.
Và thời điểm đó được dự báo là khi nào? Dựa trên các chu kỳ chính sách, thời điểm này có thể rơi vào khoảng tháng 1 hoặc tháng 2 năm 2026. Nhưng với tình hình thanh khoản căng thẳng như hiện tại, lãi suất có thể hạ nhiệt được? Động lực nào sẽ buộc lãi suất phải đi xuống?
Có một áp lực còn lớn hơn cả áp lực thanh khoản . Đó là các siêu dự án Quốc gia. Chính phủ vừa khởi công hàng loạt dự án hạ tầng với tổng mức đầu tư hơn 3,4 triệu tỷ đồng trải dài khắp đất nước hình chữ S và 80% vốn là từ khu vực tư nhân. Doanh nghiệp tư nhân lấy tiền từ đâu? Bắt buộc phải từ hệ thống ngân hàng.
Tức là Nhà nước không thể đem con bỏ chợ. Để các siêu dự án này có thể triển khai, họ sẽ phải có động thái nới lỏng chính sách bơm tiền trở lại, thời điểm đó có thể là khoảng quý 1, có thể là tháng 3 năm 2026.
Cổ phiếu đại diện?
Và có những cơ hội cụ thể nào đang bắt đầu lộ diện dành cho những nhà đầu tư dám đi ngược đám đông?
Có, và chúng rất rõ ràng. Đầu tiên là HPG. Bất kể tổng thầu cuối cùng của dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam là ai, HPG gần như chắc chắn là người hưởng lợi.
Vì họ sở hữu công nghệ sản xuất thép và đã chính thức khởi công dự án nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt tại khu kinh tế Dung Quất. Một công nghệ vượt trội mà các đối thủ trong nước không có, trong khi nhu cầu thép cho siêu dự án này là khổng lồ và gần như không thể thay thế.
Bằng chứng là 2 phiên vừa qua HPG là một trong những điểm sáng hiếm hoi đi ngược thị trường. Bên canh đó là cổ phiếu MCH của Masan Consumer, VJC của Vietjet Air, GAS của tổng Cty khí Việt Nam vẫn tăng mạnh.
Điều này cho thấy, ngay cả trong lúc hoảng loạn nhất dòng tiền lớn vẫn tìm đến những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững chắc. Đây là những cổ phiếu nhà đầu tư có thể đưa vào danh sách theo dõi đặc biệt.
Còn nhóm ngân hàng thì sao? Nhóm này là tâm điểm của vấn đề lãi suất và chịu áp lực trực tiếp? Trong ngắn hạn, nhóm ngân hàng tạm thời sẽ gặp những khó khăn do vấn đề lãi suất và chi phí vốn. Nhưng nếu nhìn xa hơn, nhóm này lại là những người sẽ hưởng lợi lớn nhất khi tăng trưởng tín dụng bùng nổ trở lại để phục vụ các đại dự án.
Chính những nhịp điều chỉnh sâu và hoảng loạn như hiện tại lại là cơ hội tốt nhất để tích lũy cổ phiếu của những ngân hàng hàng đầu với giá chiết khấu cho các nhà đầu tư trung-dài hạn.
Kết luận
Thị trường không sụp đổ vì một dòng tít của một tập đoàn tư nhân lớn nhất Việt Nam, nó đang phản ứng với một sự thật ngầm.
Hệ thống đang bị siết chặt về dòng tiền. Câu chuyện VinGroup chỉ làm chúng ta sao lãng khỏi cuộc giằng co được dự báo từ trước đó vài tháng. Đó là cuộc giằng co giữa tham vọng tăng trưởng của Quốc gia và giới hạn thanh khoản của hệ thống ngân hàng.
Bình tĩnh tìm kiếm cổ phiếu, tìm kiếm cơ hội, không cần phải hoảng loạn theo đám đông. Người chiến thắng là người nhìn thấu được sự căng thẳng ngắn hạn, không mang tính hệ thống lâu dài, cũng không phải người đoán đúng giá cổ phiếu ngày mai./.